افزایش بیسابقه مصرف بنزین در تیرماه، کارتال سوخت کشور را به خط قرمز رساند. ثبت میانگین مصرف روزانه ۱۳۵ میلیون لیتر در حالی که ظرفیت تولید داخلی حدود ۱۱۵ میلیون لیتر است ، نشان از یک ناترازی ساختاری عمیق دارد که هر لحظه میتواند به بحرانی غیرقابل کنترل تبدیل شود. در چنین شرایط اضطراری، فعالان بخش خصوصی صنعت CNG با همکاری شرکت ملی پالایش و پخش، طرحی داوطلبانه را کلید زدند که در نوع خود بیسابقه است.
این طرح که با عنوان پویش «یکدل برای ایران» و با هدف «متنوعسازی سبد سوخت حملونقل سبک» طراحی شده، تلاشی است برای هدایت بخشی از تقاضای عظیم بنزین به سمت گاز طبیعی فشرده (CNG). با وجود قریب به ۴ میلیون خودروی دوگانهسوز در کشور، روزانه حدود ۲۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت ۳۵ میلیون مترمکعبی CNG خالی مانده است . این فاصله معنادار بین ظرفیت و مصرف، سوال کلیدی این گزارش است: آیا مشوق کوتاهمدت «رایگان» میتواند این فاصله را پر کند؟
دلایل اصلی ناترازی بنزین و راهکار CNG
فاجعه مصرف بنزین ریشه در دو عامل «افزایش تعداد خودروها» و «کمبود انگیزه برای استفاده از سوختهای جایگزین» دارد. در این میان، CNG به عنوان تنها گزینه فوری و در دسترس با زیرساخت گسترده ۲۵۰۰ جایگاه، میتواند نقش یک «سوخت تنظیمگر» را ایفا کند. با این حال، سالها بیتوجهی به این صنعت، اختلاف قیمت ناچیز با بنزین و عدم اقبال عمومی، آن را به ظرفیتی مغفول تبدیل کرده است. طرح جدید برای شکستن این سکون طراحی شده است.
نکات کلیدی در مورد طرح عرضه رایگان CNG
۱. جهش ۳ برابری در دسترسی طی ۴۸ ساعت: طرح از ابتدای مرداد با ۳۰۰ جایگاه آغاز و قرار است ظرف ۴۸ ساعت به ۱۰۰۰ جایگاه در سراسر کشور گسترش یابد. این بدان معناست که نزدیک به نیمی از کل جایگاههای CNG کشور (حدود ۴۰ درصد) وارد شبکه عرضه رایگان میشوند که دسترسی به این سوخت را به شکل بیسابقهای افزایش میدهد.
۲. ظرفیت خالی ۲۰ میلیون مترمکعبی: در حالی که ایران ظرفیت تولید و توزیع روزانه ۳۵ میلیون مترمکعب CNG را دارد، مصرف فعلی تنها ۱۵ میلیون مترمکعب است. این یعنی ۲۰ میلیون مترمکعب ظرفیت خالی وجود دارد که از نظر انرژی معادل ۲۰ میلیون لیتر بنزین است. فعالسازی این ظرفیت میتواند کسری فعلی بنزین را به طور کامل جبران کند .
۳. ریشهیابی علت عدم استقبال؛ بنزین ارزان، قاتل CNG: با وجود این ظرفیت، سهم CNG در سبد سوخت کشور طی سالهای اخیر سیر نزولی داشته است. کارشناسان دلیل اصلی را «اختلاف ناچیز قیمتی» CNG با بنزین میدانند . تا زمانی که هر لیتر بنزین با قیمت یارانهای ۱۵۰۰ تا ۵۰۰۰ تومان عرضه میشود، رانندگان تمایل چندانی به استفاده از گاز ندارند، حتی اگر رایگان باشد!
۴. نقش کلیدی ناوگان عمومی؛ هدف اصلی طرح: این پویش به طور ویژه روی خودروهای عمومی و ناوگان حملونقل (تاکسیها، وانتبارها و…) متمرکز است. این خودروها روزانه مسافت زیادی طی میکنند و بیشترین سهم را در مصرف بنزین دارند. حمایت از این بخش، بیشترین تأثیر را در کاهش مصرف کلی بنزین خواهد داشت .
۵. یک آزمون بزرگ برای سیاست انرژی: عرضه رایگان CNG به عنوان یک مشوق قیمتی قوی، در واقع یک «آزمایش سیاستی» در مقیاس بزرگ است. این طرح نشان میدهد که آیا مردم برای استفاده از این سوخت پاک و ارزان، از عادات خود دست میکشند یا عوامل دیگری مانند «کاهش قدرت موتور» و «صفهای طولانی جایگاهها» همچنان مانع اصلی است .
آیا عرضه رایگان CNG میتواند «عطش بنزین» را برای همیشه مهار کند؟
پاسخ کوتاه به این سوال منفی است، اما این طرح میتواند نقطه عطفی باشد. تجربه نشان داده که مشوقهای موقت، اثر کوتاهمدت دارند و به محض بازگشت قیمتها، مصرفکنندگان به الگوی قبلی بازمیگردند . با این حال، این پویش یک پیام مهم برای سیاستگذار دارد: زیرساخت CNG آماده است و میتواند در شرایط بحرانی، نقش «سپر دفاعی» شبکه توزیع سوخت را ایفا کند.
آیندهنگری در این حوزه، نیازمند اصلاحات ساختاری و بلندمدت است. «افزایش اختلاف قیمت» بین بنزین و CNG، «اجباری شدن تولید خودروهای دوگانهسوز» توسط خودروسازان و «نوسازی و توسعه جایگاهها» سه ضلع مثلثی هستند که میتوانند CNG را از یک سوخت پشتیبان در بحران به یک گزینه اصلی و همیشگی در سبد سوخت کشور تبدیل کنند. در غیر این صورت، طرح فعلی نیز همچون بسیاری از سیاستهای گذشته، تنها یک «ضیافت زودهنگام» خواهد بود که پس از پایان آن، ناترازی بنزین با قدرت بیشتری بازخواهد گشت.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟