بازار جهانی انرژی بار دیگر وارد فاز هشدار شده است. جایی که تنشهای ژئوپلیتیک در خاورمیانه، امنیت عرضه نفت را به مهمترین دغدغه اقتصادهای بزرگ تبدیل کرده است.
بسته ماندن تنگه هرمز، بهعنوان شاهراه انتقال بخش قابلتوجهی از نفت جهان، اکنون نهتنها تجارت انرژی بلکه ثبات بازارهای مالی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
رئیس آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده ذخایر تجاری نفت جهان با سرعتی نگرانکننده در حال افت است و ذخایر موجود تنها برای چند هفته آینده کفایت میکند. این هشدار در شرایطی مطرح میشود که تقاضای فصلی برای سوخت در نیمکره شمالی رو به افزایش است و همزمان بازارهای جهانی هنوز ابعاد واقعی بحران عرضه را بهطور کامل در قیمتها منعکس نکردهاند.
شوک هرمز به بازار نفت
فاتح بیرول، رئیس آژانس بینالمللی انرژی، در حاشیه نشست وزرای دارایی گروه هفت در پاریس اعلام کرد که ادامه جنگ با ایران و بسته بودن تنگه هرمز، ذخایر نفتی جهان را وارد مسیر فرسایشی کرده است.
بر اساس گزارش این نهاد، ذخایر جهانی نفت تنها در ماههای مارس و آوریل حدود ۲۴۶ میلیون بشکه کاهش یافته؛ رقمی که یکی از سریعترین افتهای ثبتشده در سالهای اخیر محسوب میشود. همزمان کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی تاکنون حدود ۱۶۴ میلیون بشکه از ذخایر استراتژیک خود را آزاد کردهاند تا از جهش بیشتر قیمتها جلوگیری شود.
۵ سیگنال مهم از بحران جدید انرژی
بازار جهانی نفت در حالی وارد یکی از حساسترین دورههای خود شده که این بار، برخلاف بسیاری از بحرانهای گذشته، نگرانیها صرفاً به فضای روانی بازار محدود نیست و نشانههای کمبود واقعی عرضه بهتدریج در حال نمایان شدن است.
تشدید تنشهای جنگ در خاورمیانه و اختلال در مسیرهای راهبردی انتقال انرژی، بهویژه تنگه هرمز، اکنون معادلات بازار نفت را وارد مرحلهای تازه کرده؛ مرحلهای که میتواند پیامدهای آن فراتر از حوزه انرژی، اقتصاد جهانی و روند تورم را نیز تحت تاثیر قرار دهد.
در این میان، هشدار آژانس بینالمللی انرژی درباره کاهش سریع ذخایر تجاری نفت، اهمیت موضوع را دوچندان کرده است.
اگرچه آزادسازی ذخایر استراتژیک تا حدی توانسته مانع جهش فوری قیمتها شود، اما واقعیت آن است که ظرفیت مداخله دولتها نامحدود نیست و ادامه بحران میتواند توازن شکننده بازار را برهم بزند. همزمان، افزایش تقاضای فصلی برای سوخت و تردید بازارهای مالی در درک عمق کمبود عرضه، شرایطی ایجاد کرده که احتمال ورود اقتصاد جهان به موج تازهای از شوک انرژی و تورم، بیش از هر زمان دیگری جدی به نظر میرسد.
۱- بازار نفت وارد فاز کمبود واقعی عرضه شده است: به گفته آژانس بینالمللی انرژی، برخلاف گذشته که بحرانها بیشتر روانی بودند، اکنون بازار فیزیکی نفت با کمبود واقعی عرضه مواجه شده است؛ موضوعی که میتواند به جهش پایدار قیمتها منجر شود.
۲- تنگه هرمز به گلوگاه حیاتی اقتصاد جهان تبدیل شده است: بخش مهمی از صادرات نفت خاورمیانه از تنگه هرمز عبور میکند. هرگونه اختلال طولانیمدت در این مسیر، مستقیماً زنجیره تامین انرژی آسیا، اروپا و آمریکا را تحت فشار قرار خواهد داد.
۳- ذخایر استراتژیک دیگر قدرت نامحدود ندارند: آزادسازی روزانه ۲.۵ میلیون بشکه نفت توانسته بخشی از کمبود بازار را جبران کند، اما مقامات آژانس هشدار میدهند این ذخایر محدود است و در صورت ادامه بحران، توان مداخله دولتها کاهش خواهد یافت.
۴- فصل سفر و کشاورزی، فشار تقاضا را تشدید میکند: افزایش مصرف بنزین، سوخت جت، گازوئیل و کودهای شیمیایی در فصل تابستان و کشت بهاره، سرعت تخلیه ذخایر نفتی را بیشتر خواهد کرد؛ عاملی که میتواند تورم جهانی انرژی را دوباره فعال کند.
۵- بازارهای مالی هنوز عمق بحران را درک نکردهاند: فاتح بیرول معتقد است میان بازار فیزیکی و بازارهای مالی شکاف جدی وجود دارد. به بیان دیگر، بسیاری از معاملهگران هنوز ریسک کمبود واقعی نفت را در قیمتگذاریها لحاظ نکردهاند؛ مسئلهای که احتمال جهش ناگهانی قیمت نفت را افزایش میدهد.
آیا جهان وارد بحران انرژی جدید میشود؟
ادامه تنش در خاورمیانه و بسته ماندن تنگه هرمز میتواند اقتصاد جهانی را وارد مرحلهای تازه از بحران انرژی کند؛ بحرانی که این بار تنها به افزایش قیمت نفت محدود نخواهد بود و احتمال سرایت آن به تورم، حملونقل، صنایع و بازارهای مالی بسیار بالاست.
اگرچه کشورهای عضو آژانس بینالمللی انرژی تلاش میکنند با آزادسازی ذخایر استراتژیک، بازار را مدیریت کنند، اما کاهش ۳.۹ میلیون بشکهای عرضه جهانی نفت در سال ۲۰۲۶ ـ طبق پیشبینی جدید آژانس ـ نشان میدهد بازار انرژی در صورت تداوم بحران، با یکی از سختترین دورههای خود در دهه اخیر مواجه خواهد شد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟