بررسیهای میدانی و اظهارات کارشناسان نشان میدهد بازار کالاهای اساسی در وضعیت باثباتی قرار دارد؛ افزایش چندبرابری تامین و ذخایر، نهتنها نگرانیها درباره کمبود را کاهش داده، بلکه چشمانداز امنیت غذایی کشور را نیز تقویت کرده است.
وفور کالاهای اساسی بازار در وضعیت پایدار
رصد بازار نشان میدهد اقلام اساسی سبد خانوار بهوفور در فروشگاهها و مغازهها عرضه میشود؛ موضوعی که از پایداری تولید و کفایت ذخایر حکایت دارد. این در حالی است که با وجود اجرای مرحله چهارم کالابرگ، بازار همچنان با مازاد عرضه مواجه بوده و نیازی به استفاده از ذخایر استراتژیک احساس نمیشود.
کارشناسان معتقدند تداوم تولید و تقویت زنجیره تامین، شرایطی را ایجاد کرده که حتی در مقاطع حساس نیز کمبودی در عرضه کالاهای اساسی مشاهده نشده است.
قیمتها در بازار در ثبات نسبی با نوسان محدود
بررسی قیمتها نشان میدهد برخی اقلام پروتئینی مانند مرغ و تخممرغ در هفتههای اخیر نوسانات محدودی داشتهاند، اما سایر کالاها از ثبات نسبی برخوردار بودهاند. این نوسانات عمدتاً ناشی از افزایش هزینههای تولید ارزیابی میشود، نه کمبود در عرضه.
افزایش ۳ برابری تامین به عنوان عامل کلیدی آرامش بازار
فعالان بازار مواد غذایی تاکید دارند افزایش چندبرابری تامین و توزیع مستمر کالا، مهمترین عامل ثبات فعلی بازار است. به گفته آنها، حجم عرضه حتی در برخی موارد از میزان تقاضا پیشی گرفته و همین موضوع باعث رقابتی شدن توزیع و کنترل قیمتها شده است.
همچنین اجرای سیاست کالابرگ در کنار تولید داخلی، به بهبود گردش کالا و افزایش دسترسی مصرفکنندگان کمک کرده است.
وضعیت مطلوب بازار گوشت با ذخایر در سطح بالا
در بخش گوشت قرمز نیز شرایط تامین مطلوب گزارش میشود. وجود حجم قابلتوجهی از ذخایر گوشت منجمد در سردخانهها و افزایش عرضه دام زنده، نشاندهنده تعادل در بازار است. پیشبینی میشود با افزایش عرضه دام در ماههای آینده، روند کاهشی قیمتها نیز تقویت شود.
تولید محصولات پروتئینی پاسخگوی نیاز کشور
در حوزه طیور نیز آمارها نشان میدهد تولید مرغ و تخممرغ پاسخگوی نیاز داخلی است. هرچند تغییرات فصلی و افزایش هزینه نهادهها بر قیمتها اثر گذاشته، اما از نظر تامین، بازار در شرایط کمبود قرار ندارد.کاهش نسبی مصرف در ماههای اخیر نیز به تعادل بیشتر بازار کمک کرده است.
مجموع شواهد میدانی و اظهارات فعالان بازار نشان میدهد عرضه کالاهای اساسی در وضعیت مطلوبی قرار دارد. با تداوم روند فعلی تولید و تامین، نهتنها نگرانی از کمبود وجود ندارد، بلکه امنیت غذایی کشور نیز در سطح قابل قبولی حفظ شده است.
تصویری از تعادل در عرضه
دادههای میدانی و اظهارات فعالان بازار نشان میدهد در مقطع فعلی، بازار کالاهای اساسی با مازاد عرضه نسبی مواجه است. گزارشها حاکی از آن است که حجم تامین برخی اقلام تا سه برابر افزایش یافته و در برخی بخشها، عرضه حتی تا دو برابر سطح تقاضا برآورد میشود. این وضعیت در نگاه نخست بیانگر تعادل مطلوب در بازار و کاهش ریسک کمبود کالا است؛ اما بررسی دقیقتر نشان میدهد این تعادل نیازمند تحلیل عمیقتری از سمت تقاضا و ساختار هزینههاست.
تحلیل سمت عرضه با افزایش تولید و انباشت ذخایر
افزایش تولید داخلی در کنار واردات هدفمند، مهمترین عامل شکلگیری وفور فعلی است. برای مثال، وجود حدود ۶۰ تا ۸۰ هزار تن ذخیره گوشت منجمد در سردخانهها نشاندهنده سطح بالای ذخیرهسازی است. همچنین در بازار دام زنده، قیمتها در بازه ۴۸۰ تا ۶۰۰ هزار تومان برای هر کیلو گزارش شده که حاکی از وفور نسبی نهاده دامی و افزایش عرضه است.
در بخش طیور نیز تولید ماهانه مرغ که پیشتر بین ۲۶۰ تا ۲۷۰ هزار تن بود، اکنون با کاهش تقاضا به کمتر از ۲۲۰ هزار تن در فروردین رسیده است. این شکاف میان تولید و مصرف، عملاً به شکلگیری مازاد عرضه و ثبات نسبی در بازار منجر شده است.
تحلیل سمت تقاضا با کاهش قدرت خرید بهعنوان متغیر پنهان
اگرچه دادههای رسمی از وفور کالا حکایت دارد، اما نمیتوان نقش کاهش قدرت خرید خانوارها را نادیده گرفت. کاهش مصرف مرغ از حدود ۲۷۰ هزار تن به کمتر از ۲۲۰ هزار تن کاهشی در حدود ۲۰ درصد نشاندهنده افت تقاضای مؤثر است. این کاهش تقاضا نه به دلیل اشباع بازار، بلکه بیشتر ناشی از محدودیتهای درآمدی خانوارها ارزیابی میشود. به بیان دیگر، بخشی از وفور موجود، حاصل کاهش توان خرید مصرفکنندگان است، نه صرفاً افزایش کارایی در تولید و توزیع.
رفتار قیمتها در ثبات نسبی با فشار هزینهای
بررسی قیمتها نشان میدهد بازار در عین وفور، همچنان با فشار هزینههای تولید مواجه است. قیمت هر کیلو گوشت گوسفندی در محدوده ۱.۶ تا ۲ میلیون تومان و مرغ در حدود ۳۰۰ هزار تومان قرار دارد. همچنین قیمت هر شانه تخممرغ بین ۳۹۰ تا ۵۰۰ هزار تومان گزارش شده است.
این ارقام نشان میدهد اگرچه افزایش عرضه مانع جهش شدید قیمتها شده، اما رشد هزینه نهادههایی مانند کنجاله سویا حدود ۱۱۰ هزار تومان به ازای هر کیلو همچنان بهعنوان عامل تورمزا در زنجیره تولید عمل میکند. در نتیجه، بازار در یک وضعیت ثبات نسبی تورمی قرار دارد.
نقش سیاستگذاری کالابرگ و مدیریت زنجیره تامین
اجرای سیاست کالابرگ را میتوان یکی از عوامل موثر در حفظ جریان تقاضا دانست. این سیاست از طریق تقویت قدرت خرید اقشار هدف، به پایداری نسبی تقاضا کمک کرده است. در عین حال، عدم استفاده از ذخایر استراتژیک نشان میدهد سیاستگذار توانسته با مدیریت زنجیره تامین، تعادل بازار را بدون مداخله سنگین حفظ کند. با این حال، تداوم این وضعیت وابسته به اصلاح قیمتهای حمایتی و انطباق آن با هزینههای واقعی تولید است؛ موضوعی که در صورت بیتوجهی میتواند به کاهش انگیزه تولیدکنندگان منجر شود.
بازار کالاهای اساسی در حال حاضر از منظر عرضه در وضعیت باثبات و حتی مازاد قرار دارد، اما این ثبات تا حدی متکی بر کاهش تقاضای مؤثر است. استمرار این شرایط در گروی سه عامل کلیدی خواهد بود. حفظ سطح تولید، کنترل هزینههای نهادهها و بهبود قدرت خرید خانوارها به عنوان این سه عامل هستند. بنابراین، اگرچه در کوتاهمدت تهدیدی برای امنیت غذایی مشاهده نمیشود، اما در میانمدت، پایداری این تعادل نیازمند سیاستگذاری دقیقتر در هر دو سمت عرضه و تقاضاست.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟