در شرایطی که نظام مالی بینالمللی با تحریمهای همهجانبه، مسیرهای مرسوم بانکی را بر ایران مسدود کرده، ظهور فناوریهای نوین مانند بلاکچین و ارزهای دیجیتال دولتی، پنجرهای جدید به روی گشایش مالی گشوده است. علیرضا یعقوبی، رئیس انجمن فینتک ایران، با معرفی پلتفرم «ساینوپارس»، راهکاری مبتنی بر یوان دیجیتال (e-CNY) ارائه داده که میتواند بنبست تسویه مالی در روابط تجاری ۶۰ میلیارد دلاری ایران و چین را شکسته و زمان انجام تراکنشها را از ماهها انتظار فرسایشی، به کسری از ثانیه تقلیل دهد. بر اساس آمار ارائهشده، حجم صادرات غیرنفتی و نفتی ایران به چین در سال ۲۰۲۵ به ترتیب به ۱۹ و ۴۰ میلیارد دلار خواهد رسید و واردات نیز در سطح ۲۰ میلیارد دلار پیشبینی شده است که مدیریت این جریان عظیم مالی، نیازمند تحولی اساسی در زیرساختهای پرداخت است.
چالشهای نظام فعلی که شامل حسابهای تراستی، تعدد صرافیها و دورزدنهای چندمرحلهای از طریق کشورهای ثالث مانند ترکیه است، نهتنها زمانبر (بین ۲۰ روز تا یک سال) بلکه هزینههای سنگین ۹ تا ۱۵ درصدی را به فعالان اقتصادی تحمیل میکند. در مقابل، چین با جدیت سیاست بینالمللیسازی یوان دیجیتال را دنبال کرده و آمارها حاکی از تبادل ۳.۱ تریلیون یوان دیجیتال در سال ۲۰۲۴ است. در ادامه، ابعاد فنی، مزایای راهبردی و الزامات عملیاتیسازی این طرح را بررسی میکنیم که میتواند الگویی نوین برای تسویه تجارت در دوران پساتحریم باشد.
۵ مؤلفه تحولآفرین پلتفرم ساینوپارس
پلتفرم ساینوپارس با تکیه بر تجربه هشتساله تیم فنی خود و بهرهگیری از فناوری بلاکچین و یوان دیجیتال، یک اکوسیستم پرداخت همتا به همتا (P2P) را برای تجارت ایران و چین طراحی کرده است. این پلتفرم با حذف واسطههای مالی متعدد، ریسکهای ناشی از تحریمهای ثانویه و هزینههای پنهان صرافیها را به حداقل میرساند. مکانیسم کار به این صورت است که صادرکننده ایرانی، ارز حاصل از صادرات خود را مستقیماً بهصورت e-CNY در کیف پول دیجیتال دریافت کرده و سپس واردکننده با پرداخت ریال، این یوان دیجیتال را خریداری و بهصورت مستقیم یا از طریق بانکهای عامل چینی به حساب تأمینکننده واریز میکند. در ادامه، ۵ مؤلفه کلیدی این تحول را بررسی میکنیم:
۱. افزایش سرعت تسویه از ماهها به ثانیه: در نظام فعلی، یک تراکنش مالی بین ایران و چین ممکن است تا یک سال به طول انجامد . پلتفرم ساینوپارس با استفاده از قراردادهای هوشمند (Smart Contracts) و مکانیزم اجماع بلاکچین، فرآیند تأیید و تسویه را به زیر ۱۰ ثانیه کاهش میدهد . این سرعت، معادلات نقدینگی و برنامهریزی مالی بنگاههای اقتصادی را بهکلی متحول میکند.
۲. حذف هزینههای ۱۵ درصدی واسطهگری: مسیر فعلی که از صرافیهای متعدد و تبدیلهای ارزی پرهزینه میگذرد، بین ۹ تا ۱۵ درصد به هزینه تمامشده کالاهای وارداتی و صادراتی اضافه میکند. با حذف این واسطهها، پلتفرم جدید میتواند بهطور مستقیم سودآوری تجارت دوجانبه را افزایش داده و قدرت رقابتپذیری کالاهای ایرانی را در بازار چین بهبود بخشد.
۳. شفافیت کامل و کاهش ریسک معاملاتی: یکی از معضلات نظام بانکی سنتی، عدم شفافیت در مسیر حرکت وجوه و ریسکهای ناشی از توقیف داراییهاست. بلاکچین بهعنوان یک دفتر کل توزیعشده (DLT)، امکان ردیابی کامل جریان وجوه را برای هر دو طرف فراهم میکند و با قابلیتهایی مانند حسابهای امانی (Escrow) و پرداختهای مرحلهای، ریسک نکول در معاملات را به حداقل میرساند .
۴. هماهنگی با سیاست چین در بینالمللیسازی یوان: آمار تبادل ۳.۱ تریلیون یوان دیجیتال در سال ۲۰۲۴ نشان از عزم جدی پکن برای کاهش وابستگی به دلار دارد . پلتفرم ساینوپارس با اتصال به ابربرنامههای پرداخت چین مانند علیپی و ویچتپی، میتواند بهعنوان یک کارگزار رسمی، این سیاست را در سطح خرد و کلان تسهیل کند و جایگاه یوان را در سبد ارزی ایران تثبیت نماید.
۵. نیاز به اراده حاکمیتی و پیوند سیستمی: با وجود آمادگی فنی و طراحی کامل پلتفرم، یعقوبی بر ضرورت اراده حاکمیتی برای پیادهسازی این طرح تأکید کرده است. این پروژه برای عملیاتیشدن، نیازمند نظارت مستقیم عالیترین مقامات اجرایی در چارچوب قرارداد همکاری ۲۵ ساله و برقراری ارتباط ارگانیک بین بانک مرکزی ایران و بانک مرکزی چین است؛ موضوعی که تاکنون اقدام سازمانیافتهای برای آن صورت نگرفته است .
آیا ساینوپارس، پایان انزوای مالی ایران در تجارت با شرق است؟
با توجه به دادههای آماری و روند رو به رشد تجارت ایران و چین، پلتفرم ساینوپارس میتواند بهعنوان یک «کانال مالی امن» در دوران پسابرجام و تحریمهای شدید، نقشآفرینی کند. سناریوی خوشبینانه، عملیاتیشدن این طرح تا پایان سال جاری با پشتیبانی بانک مرکزی و وزارت امور خارجه است که میتواند تا ۲۰ درصد از هزینههای مبادلاتی را کاهش داده و نقدینگی سرگردان را به چرخه تولید بازگرداند. با این حال، سناریوی بدبینانه، تعلل نهادهای دولتی و عدم پیوند سیستمی با بانک مرکزی چین است که در آن صورت، مسیرهای سنتی و پرهزینه صرافیها، همچنان بهعنوان روش غالب تسویه باقی خواهند ماند.
نکته حائز اهمیت آنکه چین با مدل «نفت در برابر پروژههای زیرساختی» و حمایت بیمهای ساینوشور، عملاً یک نظام مالی موازی را برای تعامل با ایران ایجاد کرده است . این مدل که در آن پول نفت مستقیماً به پیمانکاران چینی در ایران پرداخت میشود، نشان از انعطافپذیری پکن دارد. از این رو، پلتفرم ساینوپارس میتواند بهعنوان مکمل این سیستم، تجارت خرد و بخش خصوصی را نیز پوشش دهد. آنچه مسلم است، آینده تجارت ایران و چین به انتخاب میان «انتظار فرسایشی» و «تسویه آنی» گره خورده که تحقق آن، بیش از هر چیز به عزم ملی برای عبور از روشهای سنتی و پذیرش فناوریهای نوین مالی وابسته است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟