فاتح بیرول درباره بازار انرژی پس از جنگ ایران چه گفت؟
بیرول در حاشیه نشست اقلیمی COP31 در آنتالیای ترکیه به مجله تایم گفت مسیر معتبری برای بازگشت دنیای انرژی به وضعیت قبل از جنگ ایران نمی‌بیند. او این تغییر را ساختاری توصیف کرد؛ تغییری که به‌گفته او نه فقط قیمت سوخت، بلکه مناسبات تجاری، سرمایه‌گذاری و ژئوپلیتیک انرژی را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
منظور بیرول توقف فوری واردات نفت و گاز نیست. توضیح او این است که دولت‌ها، حتی در صورت کاهش تنش‌های نظامی، برای جلوگیری از تکرار شوک عرضه، منابع تأمین انرژی را متنوع می‌کنند و تولید برق داخلی را گسترش می‌دهند. خبر اصلی بنابراین درباره تغییر راهبرد خریداران انرژی است، نه یک پیش‌بینی قطعی از قیمت نفت در روزهای آینده.
چرا کشورها به‌جای واردات بیشتر نفت و گاز، برق داخلی تولید می‌کنند؟
طبق گزارش تایم، امنیت عرضه در مرکز تصمیم‌های جدید دولت‌ها قرار گرفته است. توسعه نیروگاه‌های خورشیدی و بادی، باتری‌های ذخیره‌ساز، شبکه‌های برق و ظرفیت هسته‌ای می‌تواند بخشی از وابستگی به سوخت وارداتی را کم کند. بااین‌حال همه برق جهان از منابع داخلی یا پاک تولید نمی‌شود و بعضی کشورها برای نیروگاه‌های خود همچنان به گاز و زغال‌سنگ وارداتی وابسته‌اند.
| تغییر | شرح گزارش | پیامد احتمالی برای ایران (تحلیل چارسو) |
|---|---|---|
| گسترش برق داخلی | افزایش سرمایه‌گذاری در تولید و شبکه برق | لزوم توسعه برق مطمئن برای تولید و کاهش ناترازی انرژی |
| ذخیره‌سازی و فناوری | توجه به باتری‌های پیشرفته و انرژی هسته‌ای | اهمیت سرمایه‌گذاری در فناوری و زیرساخت به‌جای اتکای صرف به فروش خام |
| تنوع تجاری | شکل‌گیری شراکت‌های تازه برای امنیت عرضه | رقابت شدیدتر برای حفظ بازارهای صادراتی؛ فرصت همکاری منطقه‌ای |
| تنوع اقتصاد صادرکنندگان | برنامه‌های کشورهای نفتی برای کاهش وابستگی به نفت | ضرورت افزایش ارزش افزوده صادرات انرژی و توسعه سایر صادرات |
هدف ۳۵ درصدی برق تا سال ۲۰۳۵ چیست؟
در جریان COP31، ریاست این نشست پیشنهادی را برای رساندن سهم برق به ۳۵ درصد مصرف نهایی انرژی تا سال ۲۰۳۵ مطرح کرده است. این رقم در گزارش‌های گاردین و تایم آمده، اما باید به‌عنوان هدف پیشنهادی در مذاکرات معرفی شود، نه تعهد نهایی تصویب‌شده همه کشورها.
گزارش تایم می‌گوید اکنون کمتر از یک‌چهارم مصرف نهایی انرژی جهان از برق تأمین می‌شود. همچنین بر اساس سناریوی توسعه سریع برقی‌سازی که این رسانه از گزارش آژانس نقل کرده است، سرمایه‌گذاری سالانه جهانی در تولید برق، باتری و شبکه می‌تواند تا ۲۰۳۵ به ۲.۵ تریلیون دلار برسد. این عدد برآورد یک سناریو است، نه بودجه قطعی تخصیص‌یافته.
آژانس بین‌المللی انرژی نیز در گزارش نشست وزیران انرژی COP31 در ۱۰ نوامبر تأکید کرده است که افزایش تقاضای برق، توسعه شبکه و سرمایه‌گذاری را به مسئله‌ای کلیدی برای امنیت و قیمت قابل‌پرداخت انرژی تبدیل کرده است.
این تغییر برای فروش نفت و گاز ایران چه معنایی دارد؟
اگر خریداران بزرگ، بخشی از مصرف سوخت فسیلی را با برق تولیدشده در داخل جایگزین کنند، رشد تقاضای وارداتی در بلندمدت می‌تواند کندتر شود. اما این روند از کشوری به کشور دیگر متفاوت است و به معنی حذف سریع نفت و گاز از سبد انرژی جهان نیست. قیمت و حجم صادرات ایران همچنان به تقاضای جهانی، محدودیت‌های تجاری، ظرفیت تولید، امنیت حمل‌ونقل و قراردادهای فروش بستگی دارد.
تحلیل چارسو این است که سه پاسخ اقتصادی برای ایران اهمیت بیشتری دارد:
- افزایش ارزش افزوده صادرات: گسترش تولید فرآورده‌ها و محصولات صنعتی در مواردی که مزیت اقتصادی و بازار واقعی دارند، به‌جای اتکای کامل به خام‌فروشی.
- کاهش ناترازی داخلی: سرمایه‌گذاری در بهره‌وری، شبکه برق و منابع تولید متنوع، تا کمبود انرژی ظرفیت صنایع داخلی را محدود نکند.
- تنوع مشتری و مسیر تجارت: کاهش آسیب‌پذیری صادرات از اختلال‌های حمل‌ونقل و ایجاد همکاری‌های منطقه‌ای قابل اتکا.
مسئله امنیت حمل‌ونقل و تصمیم‌های اقتصادی ایران در تحلیل چارسو درباره بحران تنگه هرمز بررسی شده است.
آیا اظهارات بیرول به معنی سقوط قیمت نفت است؟
خیر. بیرول درباره تغییرات بلندمدت در نحوه تأمین انرژی صحبت کرده است، نه قیمت قطعی بشکه نفت در هفته یا ماه آینده. حتی با افزایش برق داخلی، صنایع، حمل‌ونقل و پتروشیمی همچنان به بخشی از سوخت‌های فسیلی نیاز دارند. از طرف دیگر، تشدید اختلال عرضه می‌تواند در کوتاه‌مدت قیمت‌ها را بالا ببرد. بنابراین روند بلندمدت تقاضا را نباید با نوسان روزانه قیمت نفت یکی دانست.
پرسش‌های مهم درباره سخنان فاتح بیرول
آیا بیرول گفته واردات نفت جهان متوقف می‌شود؟
خیر. او گفته کشورها برای امنیت انرژی، به ایجاد ظرفیت داخلی و تنوع منابع توجه بیشتری می‌کنند؛ این به معنی پایان فوری تجارت نفت و گاز نیست.
آیا هدف ۳۵ درصد برق تا ۲۰۳۵ تصویب شده است؟
در منابع بررسی‌شده، این عدد به‌عنوان پیشنهاد ریاست COP31 برای تعهد کشورها مطرح شده است، نه تصمیم نهایی و لازم‌الاجرا.
این سخنان چه اثری بر صادرات نفت ایران دارد؟
در بلندمدت ممکن است رقابت در بازار واردات نفت سخت‌تر شود؛ اما میزان اثر به سیاست‌های انرژی خریداران، امنیت مسیرها، تحریم‌ها و توان ایران در فروش فرآورده و محصولات با ارزش افزوده بستگی دارد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟