کوچ ۴ همتی به صندوق‌های طلا؛ چرا نقدینگی از درآمد ثابت‌ها فرار کرد؟

هم‌زمان با صعود قیمت دلار در بازار آزاد، رفتار سرمایه‌گذاران در بورس تهران تغییر مسیر داد. تازه‌ترین داده‌های معاملاتی نشان می‌دهد در یک روز کاری، بیش از ۳ هزار و ۳۷۲ میلیارد تومان نقدینگی از صندوق‌های درآمد ثابت خارج شده و در مقابل، رقمی بالغ بر ۳ هزار و ۹۵۶ میلیارد تومان به صندوق‌های مبتنی بر طلا تزریق شده است. این جابه‌جایی سریع دارایی، ارزش معاملات صندوق‌های طلا را به مرز ۲۶ هزار میلیارد تومان رساند و نشان‌‌دهنده واکنش فوری بازار به کاهش ارزش واقعی ریال است.

به‌روزرسانی پاییز ۱۴۰۵:

داده‌های این گزارش بر اساس جریان پول در پایان یک روز معاملاتی پرنوسان ثبت شده است. جریان ورود و خروج پول هوشمند می‌تواند در روزهای آتی بسته به سطح مداخله ارزی سیاست‌گذار در بازار توافقی تغییر کند.

چرا نقدینگی از صندوق‌های درآمد ثابت خارج می‌شود؟

مکانیسم اقتصادی این رویداد کاملاً روشن است: با افزایش نرخ ارز، انتظارات تورمی در اقتصاد تعدیل مثبت می‌شود. در چنین شرایطی، بازدهی اسمی صندوق‌های درآمد ثابت (که معمولاً در محدوده مشخصی قفل شده است) توانایی جبران تورم انتظاری را از دست می‌دهد.

سرمایه‌گذار با محاسبه نرخ بهره واقعی منفی، دارایی خود را از ابزارهای ریالی خارج کرده و به سمت دارایی‌های پایه کالا (Commodity-based) مانند طلا و نقره هدایت می‌کند. این رفتار، انتقال بخشی از هزینه شوک ارزی به ساختار تأمین مالی بازار سرمایه است.

قدرت خریداران در بازار طلا و نقره چگونه تغییر کرد؟

داده‌های خرد معاملات نشان‌‌دهنده برتری محسوس تقاضا بر عرضه در ابزارهای مبتنی بر شمش و سکه است. سرانه خرید در صندوق‌های طلا حدود ۱۸۸ میلیون تومان و سرانه فروش ۲۶۹ میلیون تومان ثبت شد، اما شاخص قدرت خریدار رقم ۱.۴۳ را نشان داد که تأییدکننده هجوم جریان پول جدید به این نمادهاست.

این وضعیت در صندوق‌های نقره نیز تکرار شد. صندوق‌های نقره با ثبت ارزش معاملات ۲ هزار و ۳۵۸ میلیارد تومانی، شاهد ورود ۲۹۷ میلیارد تومان پول تازه بودند.

این جابه‌جایی دارایی چه تأثیری بر بازار سرمایه دارد؟

وقتی بیش از ۳.۳ همت از صندوق‌های درآمد ثابت خارج می‌شود، این صندوق‌ها برای تأمین نقدینگی و پاسخ به ابطال واحدهای سرمایه‌گذاران، مجبور به فروش بخشی از دارایی‌های نقدشونده خود (از جمله اوراق دولتی یا سهام خرد) می‌شوند. این چرخه می‌تواند فشار فروش را در سایر بخش‌های بازار سهام افزایش دهد. چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش تأثیر نوسانات ارزی بر ترکیب دارایی‌های صندوق‌های سرمایه‌گذاری این مکانیسم فشار بر هسته هسته معاملات را بررسی کرده است.

آیا این روند پایدار است؟

پایداری این جریان به رفتار دلار بستگی دارد. اگر بانک مرکزی از طریق مداخله در بازار مبادله ارز و طلای ایران بتواند لنگر اسمی نرخ ارز را تثبیت کند، جذابیت سفته‌بازانه صندوق‌های طلا کاهش یافته و پول پارک‌شده مجدداً به سمت ابزارهای با درآمد ثابت یا سپرده‌های بانکی بازمی‌گردد. موضوعی که ریشه‌های آن در تحلیل چرا سیاست‌های انقباضی بانک مرکزی به مهار کامل تورم نینجامید؟ نیز ردیابی شده است.

پرسش‌های پرتکرار درباره صندوق‌های طلا و نوسان ارزی

چرا با رشد قیمت دلار، صندوق‌های طلا جذاب می‌شوند؟

ارزش خالص دارایی (NAV) صندوق‌های طلا مستقیماً بر اساس قیمت گواهی سپرده شمش و سکه در بورس کالا محاسبه می‌شود که خود تابعی از قیمت جهانی طلا و نرخ دلار بازار آزاد است.

خروج پول از صندوق‌های درآمد ثابت چه خطری دارد؟

خروج سنگین و ناگهانی نقدینگی می‌تواند این صندوق‌ها را در ایفای تعهدات سود روزشمار دچار چالش کرده و آن‌ها را مجبور به فروش اوراق بدهی زیر قیمت بازار کند.

آیا ورود ۴ همت به صندوق‌های طلا به معنای حباب قیمتی است؟

ورود نقدینگی لزوماً به معنای حباب نیست، اما اگر تقاضا برای واحدهای صندوق از ارزش ذاتی دارایی‌های پشتوانه آن فراتر رود، حباب قیمتی (پریمیوم) شکل می‌گیرد که با فروکش کردن هیجان ارزی، تخلیه خواهد شد.

جمع‌بندی؛ مسئله اصلی، کاهش اعتبار ابزارهای ریالی در زمان شوک است

رصد جریان نقدینگی در بورس نشان می‌دهد بازار سرمایه به یک دماسنج دقیق برای سنجش انتظارات تورمی تبدیل شده است. مسئله اصلی در گزارش امروز، صرفاً ورود ۴ هزار میلیارد تومان به صندوق‌های طلا نیست؛ ریسک پنهان، خروج هم‌زمان ۳.۳ همت از ابزارهای درآمد ثابت است. این رفتار تأیید می‌کند که در زمان بروز شوک‌های ارزی، سرمایه‌گذار به سرعت نرخ بهره ثابت را تنزیل کرده و به دنبال سپر تورمی می‌گردد. تا زمانی که چشم‌انداز تورم و نرخ ارز تثبیت نشود، ابزارهای ریالی مبتنی بر بدهی نمی‌توانند لنگر قابل اعتمادی برای حفظ نقدینگی در بازار باشند.

منابع گزارش

شرکت مدیریت فناوری بورس تهران (TSETMC) | داده‌های جریان نقدینگی و سرانه معاملات

سازمان بورس و اوراق بهادار | آمار ارزش معاملات صندوق‌های سرمایه‌گذاری