بخش معدن ایران در حالی بهعنوان یکی از ظرفیتهای راهبردی اقتصاد کشور شناخته میشود که فرسودگی ماشینآلات و تجهیزات، به یکی از مهمترین موانع افزایش بهرهوری و کاهش هزینههای تولید در این حوزه تبدیل شده است.
فعالان معدنی معتقدند ادامه فعالیت با ناوگان قدیمی، هزینههای تعمیر و نگهداری را افزایش داده و توان رقابتی معادن را در بازارهای داخلی و صادراتی کاهش داده است.
در شرایطی که بسیاری از کشورهای معدنی جهان با بهرهگیری از تجهیزات هوشمند و ماشینآلات نسل جدید، هزینه استخراج را کاهش دادهاند، معدنکاران ایرانی همچنان با محدودیتهای وارداتی، کمبود تجهیزات تخصصی و مشکلات تامین سوخت و مواد مورد نیاز عملیات معدنی مواجه هستند. کارشناسان بر این باورند که نوسازی ناوگان معدنی میتواند به کاهش هزینههای سربار، افزایش بهرهوری و توسعه زنجیره ارزش منجر شود.
نوسازی معادن راه نجات بهرهوری و کاهش هزینهها
آرمان خالقی، دبیرکل خانه صنعت و معدن ایران، با اشاره به فرسودگی گسترده ماشینآلات معدنی کشور، تاکید کرده است که بخش معدن برای افزایش بهرهوری نیازمند دسترسی به تجهیزات و فناوریهای روز دنیاست. به گفته وی، استفاده از ماشینآلات مدرن علاوه بر کاهش ضایعات، هزینههای تعمیرات و نگهداری را نیز به شکل قابل توجهی کاهش میدهد.
وی همچنین معتقد است سیاستهای محدودکننده واردات نباید به ایجاد انحصار در بازار تجهیزات معدنی منجر شود؛ زیرا در شرایطی که بخشی از نیاز کشور توسط تولیدکنندگان داخلی تامین نمیشود، تامین ماشینآلات مورد نیاز از مسیر واردات میتواند به رونق تولید و افزایش بازدهی معادن کمک کند.
۵ نکته کلیدی درباره چالشهای معدن و هزینه تولید
بخش معدن در اقتصاد ایران همواره بهعنوان یکی از پیشرانهای بالقوه رشد اقتصادی، توسعه صادرات غیرنفتی و جذب سرمایهگذاری شناخته شده است.
ایران با در اختیار داشتن ذخایر قابل توجه معدنی، از مزیتهای رقابتی مهمی در منطقه برخوردار است؛ با این حال، بهرهبرداری از این ظرفیتها طی سالهای اخیر با چالشهای ساختاری متعددی مواجه بوده که مانع از دستیابی به بهرهوری مطلوب و خلق ارزش افزوده بیشتر شده است.
در شرایطی که بسیاری از کشورهای معدنی جهان با اتکا به فناوریهای نوین، ماشینآلات پیشرفته و تکمیل زنجیره ارزش توانستهاند سهم خود را از بازارهای جهانی افزایش دهند، بخش معدن ایران همچنان با مسائلی نظیر فرسودگی تجهیزات، محدودیت دسترسی به فناوریهای روز، مشکلات تامین نهادههای تولید و استمرار خامفروشی دستوپنجه نرم میکند.
پیامد این وضعیت، افزایش هزینههای تولید، کاهش رقابتپذیری و از دست رفتن بخشی از فرصتهای سرمایهگذاری در این حوزه است.
از سوی دیگر، با توجه به ضرورت کاهش وابستگی اقتصاد به درآمدهای نفتی، توسعه بخش معدن میتواند نقش مهمی در تنوعبخشی به منابع درآمدی کشور ایفا کند.
تحقق این هدف اما نیازمند اصلاح برخی سیاستها، تسهیل نوسازی تجهیزات، رفع گلوگاههای تولید و حرکت به سمت توسعه صنایع پاییندستی است. در همین راستا، بررسی مهمترین چالشهای فعلی بخش معدن میتواند تصویری روشنتر از مسیر پیشروی این صنعت راهبردی ارائه دهد.
در ادامه، مهمترین موانع و فرصتهای پیشروی بخش معدن ایران را مرور میکنیم:
۱. فرسودگی تجهیزات؛ عامل پنهان افزایش هزینهها: در بسیاری از معادن کشور، عمر ماشینآلات از استانداردهای جهانی فراتر رفته است. این موضوع موجب افزایش توقف تولید، رشد هزینه تعمیرات و کاهش راندمان عملیاتی شده و در نهایت بهای تمامشده مواد معدنی را افزایش میدهد.
۲. نوسازی میتواند هزینه سربار را کاهش دهد: برآوردهای جهانی نشان میدهد استفاده از ماشینآلات جدید میتواند هزینههای تعمیر و نگهداری را بین ۲۰ تا ۳۰ درصد کاهش دهد و بهرهوری عملیات استخراج را به شکل محسوسی افزایش دهد. این موضوع برای معادن ایران نیز یک مزیت اقتصادی مهم محسوب میشود.
۳. انباشت تقاضا برای تجهیزات تخصصی در حال افزایش است: به دلیل محدودیتهای سالهای اخیر، تقاضای قابل توجهی برای خرید ماشینآلاتی ایجاد شده که نمونه تولید داخلی آنها وجود ندارد یا پاسخگوی نیاز معادن بزرگ نیست. رفع این شکاف میتواند سرمایهگذاریهای معدنی را تسریع کند.
۴. مشکلات تامین سوخت و مواد ناریه بر تولید فشار وارد کرده است: چالشهای مربوط به تخصیص گازوئیل، حمل سوخت و تامین مواد انفجاری مورد نیاز عملیات استخراج، بخشی از ظرفیت تولید معادن را تحت تاثیر قرار داده و موجب افزایش هزینههای عملیاتی شده است.
۵. خامفروشی همچنان یکی از ضعفهای ساختاری معدن ایران است: بخش قابل توجهی از مواد معدنی کشور هنوز بدون فرآوری یا با ارزش افزوده محدود به بازار عرضه میشود. توسعه صنایع پاییندستی و تکمیل زنجیره ارزش میتواند درآمد این بخش را چند برابر کرده و سهم معدن در تولید ناخالص داخلی را افزایش دهد.
آیا معدن به پیشران جدید اقتصاد ایران تبدیل میشود؟
بخش معدن ایران از ذخایر گسترده و ظرفیت بالای جذب سرمایه برخوردار است، اما تحقق این ظرفیت نیازمند اصلاح سیاستهای تجهیزاتی، تسهیل سرمایهگذاری و توسعه زنجیره ارزش است. اگر روند نوسازی ماشینآلات، رفع موانع تامین سوخت و تکمیل صنایع فرآوری با سرعت بیشتری دنبال شود، معدن میتواند در سالهای آینده به یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصادی، اشتغالزایی و توسعه صادرات غیرنفتی کشور تبدیل شود. در غیر این صورت، فرسودگی تجهیزات و تداوم خامفروشی همچنان مانعی جدی بر سر راه جهش تولید معدنی خواهد بود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟