احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، میگوید طبق نظر مقامات عالی، ایران فعلاً از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای (NPT) خارج نمیشود. این اظهارنظر در شرایطی مطرح شده که همزمان طرح سهفوریتی خروج از NPT به هیئترئیسه مجلس ارائه شده و رئیس کمیسیون امنیت ملی نیز تأکید کرده است که تبدیل چنین طرحهایی به تصمیم رسمی، نیازمند هماهنگی و جمعبندی ارکان نظام است.
به گزارش چارسو اقتصاد، بحث خروج ایران از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای بار دیگر به یکی از محورهای مهم سیاست خارجی و امنیتی کشور تبدیل شده است. با این حال، تازهترین اظهارات اعضای کمیسیون امنیت ملی مجلس نشان میدهد باید میان «طرح خروج از NPT در مجلس» و «تصمیم رسمی ایران برای خروج از این پیمان» تفاوت قائل شد.
بخشایش اردستانی: فعلاً از NPT خارج نمیشویم
احمد بخشایش اردستانی، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، در گفتوگویی که تابناک به نقل از آوش منتشر کرده، درباره هزینههای احتمالی خروج ایران از NPT گفت صرف اعلام چنین تصمیمی، بدون فراهم بودن شرایط آن، میتواند هزینههای بیشتری برای ایران ایجاد کند.
او همچنین احتمال داد که اعلام خروج ایران از NPT بر مواضع کشورهایی مانند روسیه و چین اثر بگذارد و گفت تهران باید پیامدهای چنین اقدامی را در محاسبات خود در نظر بگیرد.
بخشایش اردستانی در بخش دیگری از سخنان خود دیدگاه شخصی خود درباره ارتباط خروج از NPT و بازدارندگی هستهای را مطرح کرد. این بخش از سخنان او بیانگر نظر این نماینده مجلس است و نباید بهعنوان اعلام تغییر در سیاست رسمی هستهای جمهوری اسلامی ایران تلقی شود.
او در نهایت گفت: «طبق نظر مقامات عالی ما فعلاً از NPT خارج نمیشویم، چون روسیه و چین گفتهاند در شورای امنیت از ما حمایت میکنند.» بخشایش اردستانی همچنین مدعی شد کشورهای غربی تمایل دارند ایران به سمت خروج از NPT حرکت کند.
آیا ایران تصمیم گرفته از NPT خارج نشود؟
اظهارات بخشایش اردستانی به معنای بستهشدن دائمی پرونده خروج ایران از NPT نیست. آنچه در شرایط فعلی میتوان با اتکا به مواضع علنی گفت این است که هنوز تصمیم رسمی برای خروج ایران از این پیمان اعلام نشده و موضوع در سطح مجلس و ساختارهای تصمیمگیری کشور در حال بحث است.
ابراهیم عزیزی، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، نیز در گفتوگویی که ۲۹ شهریور منتشر شد، تأیید کرد طرحهایی برای خروج ایران از NPT تهیه شده و در مجلس وجود دارد؛ اما تأکید کرد تبدیل این طرحها به تصمیم رسمی جمهوری اسلامی ایران نیازمند «همافزایی، هماهنگی و رسیدن به یک تصمیم واحد» در ارکان نظام است.
بنابراین در شرایط فعلی، دقیقترین توصیف وضعیت این است: خروج از NPT همچنان بهعنوان یک گزینه سیاسی و پارلمانی مطرح است، اما تصمیم رسمی برای اجرای آن اعلام نشده و بر اساس اظهارات بخشایش اردستانی، موضع فعلی مقامات عالی ادامه عضویت ایران در این پیمان است.
طرح سهفوریتی خروج از NPT به هیئترئیسه مجلس رسیده است
همزمان با این اظهارات، حسینعلی حاجیدلیگانی، نماینده شاهینشهر و میمه، روز ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد طرح سهفوریتی خروج ایران از NPT به هیئترئیسه مجلس ارائه شده است.
بر اساس گزارش خبرگزاری تسنیم، حاجیدلیگانی گفته است این طرح در انتظار اجازه برای مطرحشدن در جلسه علنی مجلس قرار دارد.
این تحول نشان میدهد در حالی که برخی نمایندگان مجلس خواهان تسریع روند بررسی خروج از NPT هستند، ارائه یک طرح پارلمانی بهخودیخود به معنای خروج ایران از پیمان یا حتی اتخاذ تصمیم نهایی در این زمینه نیست.
خروج از NPT چگونه انجام میشود؟
پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای برای خروج اعضا سازوکار مشخصی دارد. مطابق ماده X متن رسمی NPT، یک کشور عضو میتواند در صورتی که تشخیص دهد «رویدادهای فوقالعاده مرتبط با موضوع پیمان» منافع عالی آن کشور را به خطر انداخته است، از حق خروج استفاده کند.
اعلام رسمی خروج
کشور متقاضی باید تصمیم خود برای خروج را به سایر دولتهای عضو پیمان و شورای امنیت سازمان ملل اعلام کند.
مهلت سهماهه
بر اساس ماده X، این اعلام باید سه ماه پیش از اجراییشدن خروج صورت گیرد؛ بنابراین صرف تصویب یا اعلام سیاسی خروج، به معنای پایان فوری عضویت نیست.
ارائه دلایل خروج
کشور خارجشونده باید رویدادهای فوقالعادهای را که از نظر آن، منافع عالی کشور را به خطر انداختهاند در اطلاعیه خود توضیح دهد.
به همین دلیل، حتی اگر در آینده تصمیم سیاسی ایران به خروج از NPT تغییر کند، این موضوع دارای یک فرآیند حقوقی بینالمللی مشخص خواهد بود و نمیتوان خروج را صرفاً معادل طرح موضوع در مجلس دانست.
نقش روسیه و چین در محاسبات ایران چیست؟
بخش مهمی از استدلال بخشایش اردستانی به مواضع روسیه و چین در شورای امنیت مربوط میشود. این دو کشور در هفتههای اخیر نیز در برخی پروندههای مرتبط با ایران در شورای امنیت در برابر ابتکارهای مورد حمایت آمریکا و کشورهای غربی مواضع متفاوتی اتخاذ کردهاند.
برای نمونه، روسیه و چین در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶ پیشنویس مورد حمایت آمریکا برای تمدید سازوکار نظارت کارشناسان سازمان ملل بر تحریمهای ایران را وتو کردند. با این حال، این اقدام را نمیتوان بهطور خودکار تضمین حمایت آنها از ایران در هر سناریوی احتمالی مرتبط با خروج از NPT دانست؛ اظهارنظر درباره چنین حمایتی در خبر حاضر، نقلقول از بخشایش اردستانی است.
خروج از NPT چه ارتباطی با مکانیسم ماشه و فشار اقتصادی دارد؟
بحث NPT فقط یک موضوع فنی هستهای نیست. هرگونه تغییر اساسی در وضعیت حقوقی برنامه هستهای ایران میتواند بر سطح ریسک سیاسی کشور، روابط با شرکای تجاری، انتظارات بازار و مسیر تحریمهای بینالمللی اثر بگذارد؛ هرچند اندازه و جهت این آثار به واکنش شورای امنیت، دولتهای طرف معامله با ایران و تحولات دیپلماتیک بعدی بستگی خواهد داشت.
چارسو اقتصاد پیشتر در گزارش «مکانیسم ماشه و اقتصاد ایران» ابعاد اقتصادی فشارهای بینالمللی و اثر آنها بر اقتصاد ایران را بررسی کرده است.
از منظر اقتصادی، مهمترین متغیر نه صرف مطرحشدن خروج از NPT در مجلس، بلکه تبدیلشدن آن به تصمیم رسمی و سپس واکنش بازیگران بینالمللی است. در چنین سناریویی، تغییر انتظارات درباره تحریمها، تجارت خارجی، هزینه مبادلات و ریسک سرمایهگذاری میتواند کانال انتقال این تحول سیاسی به اقتصاد باشد.
آخرین وضعیت خروج ایران از NPT در یک نگاه
| موضوع | آخرین وضعیت |
|---|---|
| تصمیم رسمی ایران برای خروج از NPT | اعلام نشده است |
| موضع اعلامشده از سوی بخشایش اردستانی | طبق نظر مقامات عالی، ایران فعلاً خارج نمیشود |
| طرح خروج در مجلس | طرح سهفوریتی به هیئترئیسه ارائه شده است |
| موضع رئیس کمیسیون امنیت ملی | تصمیم رسمی نیازمند هماهنگی و جمعبندی ارکان نظام است |
| سازوکار حقوقی خروج | اعلام سه ماه قبل به اعضای NPT و شورای امنیت طبق ماده X |
آیا ایران از NPT خارج میشود؟
تا زمان انتشار این گزارش در ۳۰ شهریور ۱۴۰۵، هیچ تصمیم رسمی برای خروج ایران از NPT اعلام نشده است. در مقابل، بخشایش اردستانی گفته است طبق نظر مقامات عالی، ایران «فعلاً» از این پیمان خارج نمیشود. همزمان، طرح سهفوریتی خروج از NPT در مجلس وجود دارد و رئیس کمیسیون امنیت ملی نیز اصل وجود طرحهای خروج را تأیید کرده است.
در نتیجه، پاسخ فعلی به این پرسش که «آیا ایران از NPT خارج میشود؟» این است که در حال حاضر خروج رسمی ایران از NPT اعلام نشده و بر اساس اظهارات بخشایش اردستانی، تصمیم فعلی مقامات عالی بر خروج نیست؛ با این حال گزینه خروج همچنان در مجلس و فضای سیاسی کشور مطرح است.
سوالات پرتکرار درباره خروج ایران از NPT
آیا ایران از NPT خارج شده است؟
خیر. تا ۳۰ شهریور ۱۴۰۵ هیچ خروج رسمی ایران از پیمان NPT اعلام نشده است.
طرح سهفوریتی خروج از NPT تصویب شده است؟
خیر. بر اساس اظهارات حسینعلی حاجیدلیگانی در ۲۹ شهریور، طرح به هیئترئیسه مجلس ارائه شده و در انتظار طرح در جلسه علنی است.
اگر ایران بخواهد از NPT خارج شود چه اتفاقی میافتد؟
طبق ماده X پیمان، کشور عضو باید خروج خود را سه ماه پیش از اجرا به سایر اعضای پیمان و شورای امنیت سازمان ملل اطلاع دهد و دلایل مرتبط با به خطر افتادن منافع عالی خود را اعلام کند.
منابع
تابناک به نقل از آوش
دیدارنیوز
خبرگزاری تسنیم
سازمان ملل متحد
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟