بازار انرژی ایران در حالی به سمت توسعه تجدیدپذیرها حرکت میکند که شکاف میان تولید و مصرف برق، دولت را بیش از گذشته به افزایش ظرفیت نیروگاههای خورشیدی و بادی وابسته کرده است.
با وجود رشد قابل توجه ظرفیت منصوبه در دو سال اخیر، هدفگذاری دستیابی به ظرفیت ۷۰۰۰ مگاواتی تا پایان سال ۱۴۰۴ محقق نشد و اکنون به اوایل تیرماه منتقل شده است.
دادههای رسمی نشان میدهد ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر کشور از حدود ۱۲۰۰ مگاوات در ابتدای دولت به ۴۵۰۰ مگاوات رسیده؛ رشدی بیش از ۳.۵ برابری در کمتر از دو سال. با این حال، بروکراسی اداری، محدودیتهای ارزی، مشکلات تامین تجهیزات و اختلالات ناشی از جنگ، سرعت اجرای پروژهها را کاهش داده و تحقق برنامههای توسعهای را با چالش مواجه کرده است.
چرا پروژه ۷۰۰۰ مگاواتی عقب افتاد؟
تحول در بخش انرژی ایران در حالی به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری اقتصادی تبدیل شده که رشد تقاضای برق و محدودیت ظرفیت تولید سنتی، دولت را به سمت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر سوق داده است.
با این حال، فاصله میان اهداف تعیینشده و ظرفیت واقعی ایجادشده نشان میدهد مسیر گذار به انرژیهای پاک همچنان با چالشهای ساختاری و اجرایی مواجه است. تجربه سالهای اخیر نیز حاکی از آن است که صرف هدفگذاری عددی، بدون اصلاح زیرساختها و رفع موانع سرمایهگذاری، بهتنهایی قادر به تحقق برنامههای توسعهای نیست.
در حال حاضر هرچند ظرفیت نیروگاههای تجدیدپذیر ایران به حدود ۴۵۰۰ مگاوات رسیده، اما فاصله ۲۵۰۰ مگاواتی با هدف ۷۰۰۰ مگاواتی، بیانگر کندی نسبی در اجرای پروژههاست.
بروکراسی اداری، محدودیتهای ارزی، چالش تأمین تجهیزات و محدودیتهای شبکه انتقال، در کنار شوکهای ناشی از تنشهای ژئوپلیتیکی، از مهمترین عوامل اثرگذار بر روند توسعه این بخش بودهاند. با این وجود، تداوم اجرای ۹۱۴ پروژه فعال و ورود ابزارهای جدید تأمین مالی و تجهیزاتی، نشان میدهد سیاستگذار همچنان بر شتابدهی به توسعه انرژیهای تجدیدپذیر بهعنوان یکی از راهبردهای اصلی عبور از ناترازی برق کشور تأکید دارد.
رشد سریع اما ناکافی ظرفیت تجدیدپذیرها: ظرفیت برق تجدیدپذیر ایران اکنون به ۴۵۰۰ مگاوات رسیده؛ در حالی که هدفگذاری دولت دستیابی به سطح ۷۰۰۰ مگاواتی تا پایان ۱۴۰۴ بود. این فاصله ۲۵۰۰ مگاواتی نشان میدهد پروژهها هنوز با موانع اجرایی روبهرو هستند.
بروکراسی و محدودیت ارزی؛ مانع توسعه نیروگاهها: کندی تخصیص ارز، صف طولانی دریافت تسهیلات، مشکلات تامین زمین و محدودیت اتصال به شبکه، از مهمترین عواملی بوده که روند توسعه پروژههای خورشیدی و بادی را کند کرده است.
اثر جنگ بر پروژههای انرژی: اختلالات ناشی از جنگهای ۱۲ و ۴۰ روزه در ابتدا و انتهای سال ۱۴۰۴، بخشی از فرآیندهای اجرایی و اداری را با وقفه مواجه کرد؛ موضوعی که به گفته مسئولان، بر زمانبندی پروژهها اثر مستقیم گذاشته است.
۹۱۴ پروژه تجدیدپذیر در حال اجراست: طبق اعلام ساتبا، اکنون ۹۱۴ سایت نیروگاهی در سراسر کشور در دست احداث قرار دارد. بخش قابل توجهی از سرمایهگذاریها از طریق بخش خصوصی و صندوق توسعه ملی تامین مالی میشود.
ورود تجهیزات خورشیدی به بورس کالا: عرضه پنل و اینورتر خورشیدی در بورس کالا، یکی از جدیدترین سیاستهای دولت برای شفافسازی بازار تجهیزات و تسهیل تامین پروژههاست. قرار است در فاز نخست حدود ۱۰ مگاوات تجهیزات وارد بورس شود.
توسعه نیروگاههای کوچک مسیر جدید دولت: در کنار پروژههای بزرگ، ساتبا توسعه نیروگاههای پشتبامی، خانگی و تولید پراکنده را نیز در دستور کار قرار داده است. کارشناسان معتقدند توسعه نیروگاههای کوچکمقیاس میتواند بخشی از فشار شبکه برق کشور را کاهش دهد و وابستگی به نیروگاههای حرارتی را محدود کند.
همچنین واگذاری نیروگاههای احداثشده با منابع صندوق توسعه ملی به بخش خصوصی، میتواند زمینه ورود سرمایهگذاران جدید به بازار برق سبز را تقویت کند؛ بازاری که در سالهای اخیر به یکی از اولویتهای اصلی سیاستگذار انرژی تبدیل شده است.
آیا ایران به هدف ۷۰۰۰ مگاواتی میرسد؟
با توجه به رشد مصرف برق، محدودیت سوخت نیروگاههای حرارتی و فشار ناترازی انرژی، توسعه تجدیدپذیرها دیگر یک انتخاب نیست؛ بلکه به ضرورتی راهبردی برای اقتصاد ایران تبدیل شده است. اگر پروژههای فعلی طبق برنامه تکمیل شوند، احتمال دستیابی به ظرفیت ۷۰۰۰ مگاواتی تا تابستان وجود دارد.
با این حال، تداوم مشکلات ساختاری از جمله بروکراسی، کمبود منابع مالی و محدودیت زیرساخت شبکه میتواند دوباره زمانبندی توسعه را تغییر دهد. بسیاری از تحلیلگران معتقدند آینده صنعت برق ایران بیش از هر زمان دیگری به سرعت توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی وابسته خواهد بود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟