در شرایطی که اقتصاد ایران با چالشهایی نظیر کاهش سرمایهگذاری، افت تولید و فشارهای ناشی از محدودیتهای مالی مواجه است، نقش مناطق ویژه اقتصادی بیش از گذشته مورد توجه سیاستگذاران قرار گرفته است.
این مناطق طی سالهای اخیر توانستهاند بخشی از بار تولید، اشتغال و صادرات را در استانهای مختلف کشور بر دوش بکشند و به بستری برای فعالیت صنایع و شرکتهای خصوصی تبدیل شوند.
در همین راستا، سعید مصفا، مدیرعامل سازمان منطقه ویژه اقتصادی شیراز، با تأکید بر ظرفیت بالای این مناطق اعلام کرد که مناطق ویژه اقتصادی میتوانند در کنار مناطق آزاد، نقش مکمل و اثرگذاری در اقتصاد ملی ایفا کنند. به گفته وی، استمرار فعالیت واحدهای اقتصادی در شرایط دشوار فعلی، نشانهای از تابآوری بخش خصوصی و اهمیت حفظ سرمایه انسانی در این مناطق است.
مناطق ویژه در خط مقدم اشتغال
در سالهای اخیر و همزمان با افزایش فشارهای اقتصادی، تحریمها و نوسانات شدید در متغیرهای کلان، نقش مناطق ویژه اقتصادی در حفظ پایداری تولید و اشتغال بیش از گذشته مورد توجه قرار گرفته است.
این مناطق که زمانی صرفاً بهعنوان محدودههایی برای تسهیل تجارت و تولید شناخته میشدند، امروز به یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت بحران اقتصادی و حفظ ظرفیت صنعتی کشور تبدیل شدهاند. استمرار فعالیت واحدهای تولیدی در این مناطق، آن هم در شرایطی که بسیاری از بنگاهها با کاهش نقدینگی، افت تقاضا و افزایش هزینههای تولید مواجهاند، نشان میدهد مناطق ویژه اقتصادی توانستهاند بخشی از فشارهای واردشده بر اقتصاد ملی را جذب کنند.
از سوی دیگر، تجربه اقتصادهای توسعهیافته نشان میدهد موفقیت مناطق ویژه اقتصادی صرفاً به معافیتهای گمرکی یا مزیتهای مالیاتی محدود نمیشود. بلکه کارآمدی این مناطق به توانایی آنها در حفظ سرمایه انسانی، توسعه زنجیره تولید و ایجاد پیوند مؤثر میان تولید، صادرات و سرمایهگذاری وابسته است.
در ایران نیز اکنون این پرسش جدی مطرح است که آیا مناطق ویژه اقتصادی میتوانند از یک نقش حمایتی موقت عبور کرده و به پیشران پایدار رشد اقتصادی و اشتغال کشور تبدیل شوند؟
در ادامه، مهمترین ابعاد اقتصادی و راهبردی نقش مناطق ویژه اقتصادی در شرایط فعلی مورد بررسی قرار میگیرد:
۱- حفظ اشتغال؛ مهمترین دستاورد مناطق ویژه: در شرایطی که بسیاری از صنایع کشور با کاهش ظرفیت تولید مواجهاند، حفظ نیروی کار به یک شاخص کلیدی تبدیل شده است. استمرار فعالیت شرکتهای مستقر در مناطق ویژه اقتصادی نشان میدهد این مناطق توانستهاند از موج تعدیل نیرو تا حدی جلوگیری کنند و ثبات نسبی اشتغال را حفظ کنند.
۲- مناطق ویژه؛ مکملی برای مناطق آزاد: کارشناسان اقتصادی معتقدند مناطق ویژه اقتصادی میتوانند خلأهای اجرایی و تولیدی مناطق آزاد را پوشش دهند. تمرکز بر تولید صنعتی، کاهش هزینههای لجستیکی و تسهیل فرآیندهای گمرکی، مزیت مهم این مناطق در مقایسه با برخی مناطق آزاد محسوب میشود.
۳- فشار اقتصادی، اما تداوم فعالیت تولیدکنندگان: فعالیت شرکتها در فضای تورمی و نوسانات ارزی، بیانگر افزایش تابآوری بخش خصوصی است. بسیاری از بنگاههای اقتصادی مستقر در این مناطق بدون حمایت رسانهای و تبلیغاتی، همچنان در زنجیره تولید کشور فعال هستند؛ موضوعی که از منظر اقتصاد کلان اهمیت بالایی دارد.
۴- سرمایه انسانی دارایی فراموششده اقتصاد: اظهارات مدیرعامل منطقه ویژه شیراز نشان میدهد مهمترین سرمایه این مناطق صرفاً زیرساختهای صنعتی نیست، بلکه نیروی انسانی متخصص و حفظ اشتغال پایدار است. در بسیاری از اقتصادهای توسعهیافته، حفظ اشتغال صنعتی یکی از شاخصهای اصلی رشد اقتصادی محسوب میشود.
۵- نیاز به سیاستهای حمایتی هدفمند: تحلیلگران اقتصادی معتقدند در صورت ارائه مشوقهای مالیاتی، تسهیل تأمین مالی و کاهش بروکراسی، مناطق ویژه اقتصادی میتوانند به هابهای سرمایهگذاری و صادراتی تبدیل شوند. این موضوع بهویژه در استانهای صنعتی میتواند رشد تولید ناخالص داخلی را تقویت کند.
آیا مناطق ویژه به موتور جدید اقتصاد تبدیل میشوند؟
با توجه به محدودیت منابع دولتی و افزایش فشار بر بخش تولید، مناطق ویژه اقتصادی اکنون در نقطهای حساس قرار گرفتهاند. اگر سیاستهای حمایتی دولت بهصورت هدفمند و پایدار اجرا شود، این مناطق میتوانند در سالهای آینده به یکی از بازوهای اصلی رشد اقتصادی، توسعه صنعتی و حفظ اشتغال کشور تبدیل شوند. اما تداوم بیثباتی اقتصادی و ضعف حمایتهای اجرایی، ممکن است ظرفیتهای بالقوه این بخش را با چالش جدی مواجه کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟