در اقتصادهایی که شفافیت اطلاعاتی پایینی دارند، توزیع سود نقدی (DPS) همواره با چالش «رسوب نقدینگی» مواجه است. تا پیش از توسعه سامانههای متمرکز، شرکتهای بورسی تمایل داشتند با پیچیده کردن فرآیند پرداخت سود (الزام به مراجعه حضوری به بانکهای خاص یا ارائه مدارک فیزیکی)، بخشی از این منابع را در حسابهای خود بلوکه کنند. اما دادههای نیمه نخست امسال نشان میدهد شرکت سپردهگذاری مرکزی توانسته است از طریق زیرساخت سجام، این روند را معکوس کند. واریز ۹۳ هزار و ۲۷۷ میلیارد تومان سود از سوی ۴۷۷ ناشر به حساب بیش از ۳۰ میلیون سهامدار، نهتنها یک رکورد در توزیع الکترونیک به شمار میرود، بلکه نشاندهنده تغییر مدل تأمین مالی شرکتها از تکیه بر «سودهای پرداختنشده» به سمت تعهدات شفاف است.
بهروزرسانی [مهر ۱۴۰۵]: با رایگان شدن کارمزد ثبتنام در سامانه سجام تا پایان مهرماه، انتظار میرود ضریب نفوذ این سامانه افزایش یابد و حجم رسوب سودهای سنواتی در حساب ناشران به حداقل برسد.
سجام چگونه مکانیسم توزیع ثروت را تغییر داد؟
انتقال سود از شرکت به سهامدار، پیشتر یک فرآیند پرهزینه و فرسایشی بود. مسیر علی این تغییر ساختار به این شکل است:
الزام به ثبتنام در سجام -> ایجاد پایگاه داده متمرکز هویتی و بانکی -> حذف مراجعه حضوری و کاهش هزینه مبادله -> واریز مستقیم سود جاری و سنواتی -> بازگشت سریعتر نقدینگی به چرخه اقتصاد خانوار یا سرمایهگذاری مجدد.
این سیستم با کاهش اصطکاک (Friction) در فرآیند پرداخت، باعث میشود سهامداران خرد که پیشتر به دلیل هزینههای رفتوآمد یا مبالغ ناچیز سود، از دریافت آن منصرف میشدند، اکنون حقوق مالی خود را به طور کامل دریافت کنند. چارسو اقتصاد پیشتر در گزارش اقتصاد دیجیتال و موانع رگولاتوری به اهمیت توسعه زیرساختهای متمرکز در بازار مالی پرداخته است.
مقایسه عملکرد واریز سود در شش ماهه نخست
| نوع سود واریزی | تعداد ناشران (شرکتها) | تعداد سهامداران ذینفع | مبلغ واریزشده (میلیارد تومان) |
| سود جاری | ۱۱۴ ناشر | ۲۶,۶۳۵,۶۹۶ نفر | ۸۳,۳۸۹ |
| سود سنواتی (رسوبکرده) | ۱۴ ناشر | ۳,۸۸۹,۵۱۳ نفر | ۹,۸۷۷ |
| مجموع عملکرد (با حق تقدم) | ۴۷۷ ناشر | ۳۰,۵۲۵,۲۰۹ نفر | ۹۳,۲۷۷ |
چرا پرداخت سود سنواتی اهمیت راهبردی دارد؟
توزیع ۹,۸۷۷ میلیارد تومان سود سنواتی به حساب نزدیک به ۴ میلیون سهامدار، یکی از مهمترین دستاوردهای این فرآیند است. سودهای سنواتی، مبالغی هستند که در سالهای گذشته تصویب شده اما به دلیل عدم مراجعه سهامداران، در حساب شرکتها رسوب کرده بودند. برخی ناشران از این رسوب به عنوان سرمایه در گردش رایگان استفاده میکردند. الزام سازمان بورس و اوراق بهادار به واریز این معوقات از طریق سجام، به معنای بازگرداندن حقوق مالکانه سهامداران و پایان دادن به تأمین مالی بدون هزینه شرکتها از جیب سرمایهگذاران خرد است. این موضوع در تحلیل چرا بورس سپر تورمی خانوار نشد؟ به عنوان یکی از چالشهای اعتماد عمومی به بازار سرمایه بررسی شده بود.
کارکردهای پنهان سجام؛ فراتر از یک درگاه پرداخت
ثبتنام در سامانه سجام صرفاً محدود به دریافت سود نیست. این زیرساخت، اقتصاد بازار سرمایه را از چند مسیر دیگر بهینه میکند:
مجامع الکترونیک: امکان حضور مجازی سهامداران خرد در مجامع شرکتها، انحصار تصمیمگیری سهامداران عمده را کاهش داده و شفافیت حاکمیت شرکتی را افزایش میدهد.
پذیرهنویسی الکترونیک: فرآیند خرید حق تقدم سهام را از بروکراسی کاغذی و پستی به یک کلیک تقلیل داده است.
انتقال قهری: تسریع در انتقال دارایی متوفیان به وراث، از حبس بلندمدت سرمایه جلوگیری میکند.
پرسشهای پرتکرار درباره واریز سود سجام
تفاوت سود جاری و سود سنواتی چیست؟
سود جاری، سودی است که در مجمع سال مالی اخیر شرکت تصویب و پرداخت میشود. سود سنواتی، معوقات سالهای گذشته است که سهامدار به هر دلیلی موفق به دریافت آن نشده و در حساب شرکت باقی مانده بود.
آیا برای دریافت سود سهام نیاز به مراجعه به بانک است؟
خیر؛ با ثبتنام و احراز هویت در سامانه سجام، تمامی سودهای جاری و معوقه بهطور خودکار به شماره شبای ثبتشده در سامانه واریز میشود.
چرا شرکتها پیش از این در پرداخت سود مقاومت میکردند؟
در گذشته، برخی شرکتها با پیچیده کردن فرآیند پرداخت (مانند الزام به مراجعه به بانکی خاص در زمانی محدود)، باعث انصراف سهامداران خرد میشدند تا از رسوب این مبالغ به عنوان نقدینگی رایگان استفاده کنند.
هزینه ثبتنام در سامانه سجام چقدر است؟
طبق اعلام رسمی، کارمزد ثبتنام در سامانه سجام (sejam.ir) برای افرادی که تاکنون ثبتنام نکردهاند، تا پایان مهرماه امسال رایگان است.
جمعبندی؛ شفافیت، پیششرط احیای اعتماد
واریز ۹۳ هزار میلیارد تومان سود به حساب ۳۰ میلیون نفر بدون نیاز به یک برگ کاغذ یا یک دقیقه حضور فیزیکی در بانک، نشان میدهد اقتصاد ایران ظرفیت بالایی برای بهرهگیری از زیرساختهای دیجیتال دارد. با این حال، باید توجه داشت که توسعه سامانههایی نظیر سجام، تنها «فرم» بازار را بهبود میبخشد. تا زمانی که شرکتهای بورسی نتوانند در شرایط تورمی، سودآوری واقعی (فراتر از رشد اسمی ناشی از تورم) ایجاد کنند، توزیع سود نمیتواند اعتماد ازدسترفته سرمایهگذاران را به طور کامل احیا کند. سجام، کانال توزیع را شفاف کرده است؛ اکنون وظیفه سیاستگذار، رفع موانع تولید برای پر شدن این کانال با سودهای واقعی و باکیفیت است.
منابع گزارش
شرکت سپردهگذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات) — گزارش عملکرد واریز سودهای جاری و سنواتی
سامانه جامع اطلاعات مشتریان (سجام) — درگاه رسمی ثبتنام و اطلاعات سهامداری
سازمان بورس و اوراق بهادار — مقررات و الزامات پرداخت سود از طریق سامانه متمرکز
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟