آیین‌نامه اجرایی اسقاط خودروهای فرسوده که در مردادماه به تصویب هیات وزیران رسید، اکنون با تشریح جزئیات اجرایی توسط سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) وارد فاز عملیاتی شده است. در شرایطی که ۳۵ درصد از کل ناوگان ۴۲ میلیونی وسایل نقلیه کشور در وضعیت فرسودگی قرار دارند، سیاست‌گذار رویکرد «حذف قهری» را به «جایگزینی حمایتی» تغییر داده است. بر این اساس، مالکان خودروهای سواری بالای ۲۰ سال ضمن حفظ سهمیه سوخت خود، یک پنجره زمانی پنج‌ساله برای دریافت تسهیلات و جایگزینی خودروی خود در اختیار خواهند داشت.
پایان شایعات بنزینی؛ شرط معافیت از محدودیت‌های تردد
یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌های مالکان خودروهای قدیمی در هفته‌های اخیر، شایعه قطع سهمیه بنزین بود. فرشاد مقیمی، رئیس هیات عامل ایدرو، با تکذیب صریح این موضوع اعلام کرد که سهمیه سوخت این خودروها پابرجا خواهد ماند، اما یک شرط اساسی برای آن وضع شده است: مالکان باید در «سامانه اسقاط کشور» ثبت‌نام کنند.
ثبت‌نام در این سامانه نه‌تنها مانع از قطع سهمیه سوخت می‌شود، بلکه خودرو را تا زمان فراهم شدن تسهیلات و تحویل خودروی جدید، از محدودیت‌های قانونی تردد معاف می‌کند. دلیل تعیین سن ۲۰ سال برای خودروهای سواری، علاوه بر مسائل زیست‌محیطی، افت شدید مقاومت فنی بدنه و به خطر افتادن جان سرنشینان در تصادفات است.
اقتصادِ نوسازی؛ از وام ۴۰۰ میلیونی سواری تا طرح کلید به کلید تاکسی‌ها
اسقاط وسایل نقلیه در طرح جدید، به جای یک پروسه هزینه‌تراش، به یک بسته اقتصادی ترکیبی تبدیل شده است. سیاست‌گذار با درک گره خوردن معیشت خانوارها به وسایل نقلیه (به‌ویژه در بخش حمل‌ونقل عمومی)، تسهیلات متفاوتی را برای گروه‌های مختلف تدارک دیده است:
خودروهای سواری: تخصیص تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی با بازپرداخت سه‌ساله و نرخ سود حمایتی ۸ درصد.
تاکسی‌های درون‌شهری: اجرای طرح «کلید به کلید» (حفظ تاکسی فرسوده تا روز دریافت تاکسی جدید طی یک فرآیند میانگین ۴۵ روزه). برای این گروه وام ۱ تا ۱.۲ میلیارد تومانی در نظر گرفته شده است. با افزودن ارزش ۶ گواهی اسقاط (۳۶۰ میلیون تومان) و ارزش لاشه خودرو (۷۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان)، قدرت خرید رانندگان تاکسی برای جایگزینی به حدود ۱.۴۵ میلیارد تومان می‌رسد.
علاوه بر این، با توافق صورت‌گرفته با سازمان بهینه‌سازی مصرف انرژی، قرار است عواید حاصل از صرفه‌جویی سوخت نیز به مالکان اسقاط‌کننده بازگردانده شود تا انگیزه اقتصادی این طرح مضاعف گردد.
| نوع وسیله نقلیه | سن مرجع فرسودگی | بسته حمایتی / تسهیلات جایگزینی |
| سواری شخصی | بالای ۲۰ سال | وام ۴۰۰ میلیون تومانی (سود ۸٪، بازپرداخت ۳ ساله) |
| تاکسی درون‌شهری | بالای ۱۲ سال | اعتبار تا ۱.۴۵ میلیارد تومان (وام + گواهی اسقاط + لاشه) |
| موتورسیکلت کاربراتوری | ۶ سال (مشروط تا ۱۲ سال) | طرح‌های جایگزینی با موتور برقی (آغاز از اصفهان) |
اولویت‌بندی اجرایی؛ تمرکز بر کلانشهرهای آلوده
به دلیل محدودیت منابع در صندوق «سها» (صندوق حمایت از طرح‌های جایگزینی)، توزیع این تسهیلات به صورت سراسری و یکسان نخواهد بود. فاز نخست این طرح با اولویت‌بندی در کلانشهرهایی نظیر تهران، اصفهان، مشهد، شیراز و تبریز که با بحران آلودگی هوا مواجه‌اند، اجرایی می‌شود. به عنوان نمونه، در تفاهمنامه اخیر با شهرداری اصفهان، نوسازی موتورسیکلت‌های فرسوده با احداث ۴۰ ایستگاه شارژ برقی کلید خورده است.
پرسش‌های پرتکرار درباره طرح جدید اسقاط خودرو
آیا سهمیه بنزین خودروهای بالای ۲۰ سال قطع می‌شود؟
خیر، سهمیه بنزین این خودروها قطع نمی‌شود و مالکان یک فرصت ۵ ساله برای جایگزینی دارند؛ مشروط بر اینکه در «سامانه اسقاط کشور» ثبت‌نام کنند تا از محدودیت‌های تردد نیز معاف شوند.
مبلغ وام جایگزینی برای خودروهای شخصی چقدر است؟
برای خودروهای سواری شخصی، تسهیلات ۴۰۰ میلیون تومانی با بازپرداخت سه‌ساله و نرخ سود پایین ۸ درصد در نظر گرفته شده است.
طرح نوسازی تاکسی‌ها چه مزیتی دارد و چقدر زمان می‌برد؟
نوسازی تاکسی‌ها به صورت «کلید به کلید» است؛ یعنی راننده تا روز تحویل تاکسی جدید، ماشین قبلی خود را در اختیار دارد تا منبع درآمدش قطع نشود. این فرآیند پس از اعتبارسنجی بانکی، به طور میانگین ۴۵ روز طول می‌کشد.
چه تعداد از وسایل نقلیه کشور فرسوده محسوب می‌شوند؟
از مجموع حدود ۴۲ میلیون وسیله نقلیه موجود در کشور، ۳۵ درصد فرسوده هستند. بحرانی‌ترین بخش مربوط به موتورسیکلت‌هاست که از ۱۳.۶ میلیون دستگاه، ۱۱ میلیون آن در سن فرسودگی قرار دارند.
اجرای موفقیت‌آمیز آیین‌نامه اسقاط، نیازمند تامین پایدار منابع مالی در صندوق حمایت از طرح‌های جایگزینی و همکاری یکپارچه سیستم بانکی است. افزایش سرعت اسقاط از ۳۵۰ دستگاه به ۱۴۰۰ دستگاه در روز، نشان‌دهنده پتانسیل بالای این طرح است. در صورت تحقق وعده بازگشت عواید صرفه‌جویی سوخت به مالکان و تداوم طرح کلید به کلید، می‌توان امیدوار بود که ناوگان حمل‌ونقل کشور در پایان این پنجره پنج‌ساله، گام بلندی به سوی ایمنی و کاهش آلایندگی بردارد.
منابع گزارش
سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران (ایدرو) | جزئیات آیین‌نامه اجرایی اسقاط خودرو و تسهیلات مصوب
ستاد نوسازی ناوگان و اسقاط خودروهای فرسوده | سامانه ملی ثبت‌نام متقاضیان اسقاط جهت حفظ سهمیه سوخت و دریافت تسهیلات
پلیس راهور فراجا | آمارهای رسمی تردد وسایل نقلیه و سهم ناوگان فرسوده در کشور
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟