با تکمیل دوازدهمین چاه در موقعیت B فاز ۱۱ پارس جنوبی، ظرفیت برداشت گاز از مرزی‌ترین بلوک مشترک با قطر به یک میلیارد فوت مکعب (معادل تقریبی ۲۸ میلیون مترمکعب) در روز رسید. این جهش تولید که ۱۷ میلیون مترمکعب آن طی ۱۷ ماه اخیر و با اتکا به مهندسی داخلی محقق شده، به معنای ورود یک جریان پایدار و قدرتمند به شبکه گاز کشور در آستانه فصل سرماست. عبور از بن‌بست خروج شرکت‌های خارجی و موفقیت در انجام ۵۰ هزار متر حفاری پیچیده دریایی، نشان می‌دهد اقتصاد انرژی ایران از ظرفیت‌های فنی بالایی برای جبران ناترازی‌ها، خلق ثروت و صیانت از سهم ملی در میادین مشترک برخوردار است.
به‌روزرسانی پاییز ۱۴۰۵: با پایان عملیات سبک‌سازی با نیتروژن و جریان‌دهی چاه دوازدهم، سکوی B به سقف تولید اسمی خود رسیده است. تمرکز تجهیزاتی اکنون به سکوی A منتقل شده که ساخت عرشه فوقانی آن از مرز ۵۰ درصد عبور کرده است.
چرا عبور از مرز یک میلیارد فوت مکعب در فاز ۱۱ استراتژیک است؟
اقتصاد ایران در سال‌های اخیر با چالش پیشی‌گرفتن تقاضای گاز از عرضه روبه‌رو بوده است. در این ساختار، هر مترمکعب گازی که از میادین مشترک برداشت می‌شود، مستقیماً به معنای کاهش خاموشی صنایع، استمرار تولید کارخانجات و تامین گرمایش خانوار است. موقعیت B فاز ۱۱ که پیش‌تر با چهار حلقه چاه کمتر از ۴۰۰ میلیون فوت مکعب تولید داشت، اکنون با ۱۲ حلقه چاه فعال به سقف یک میلیارد فوت مکعب رسیده است. این افزایش ظرفیت بیش از دو برابری، مانع از مهاجرت گاز به بخش قطری میدان شده و یک پشتوانه محکم برای شبکه توزیع ایجاد می‌کند.
چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش ریشه‌های ناترازی گاز در زمستان و راهکارهای صنعتی بررسی کرده بود که تزریق منابع جدید از پارس جنوبی، اولین و مطمئن‌ترین خط دفاعی اقتصاد ایران در برابر شوک‌های برودتی است.
خروج شرکت‌های خارجی چگونه به کاتالیزور توسعه داخلی تبدیل شد؟
توسعه فاز ۱۱ سال‌ها در انتظار ورود سرمایه و فناوری شرکت‌هایی نظیر توتال فرانسه و سی‌ان‌پی‌سی چین متوقف مانده بود. با بازگشت تحریم‌ها و خروج این شرکت‌ها، سناریوی بدبینانه حاکی از توقف طولانی‌مدت مرزی‌ترین فاز پارس جنوبی بود. با این حال، تغییر استراتژی به سمت توان داخلی باعث شد زنجیره ارزش حفاری در دریا بازسازی شود.
انجام بیش از ۵۰ هزار متر حفاری تخصصی در آب‌های خلیج فارس بدون توقف دکل‌ها، نشان داد که شوک خروج شرکای خارجی، به جای فلج کردن پروژه، به محرکی برای استقلال تکنولوژیک در یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های بالادستی صنعت نفت تبدیل شده است.
| شاخص توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی | وضعیت کنونی عملیات |
| ظرفیت نهایی سکوی B | یک میلیارد فوت مکعب در روز (حدود ۲۸ میلیون مترمکعب) |
| تعداد چاه‌های فعال سکوی B | ۱۲ حلقه چاه |
| متراژ حفاری موقعیت B | حدود ۵۰ هزار متر |
| پیشرفت عرشه فوقانی سکوی A | بیش از ۵۰ درصد |
| وزن پایه دریایی (جکت) سکوی A | ۴۰۰۰ تن (نصب‌شده با ۷۰۰ متر شمع‌کوبی) |
سکوی A چگونه تداوم امنیت انرژی در سال‌های آینده را تضمین می‌کند؟
ناترازی گاز یک مسئله یک‌ساله نیست و حل پایدار آن نیازمند استمرار در توسعه زیرساخت‌هاست. هم‌اکنون جکت ۴۰۰۰ تنی سکوی A در بستر خلیج فارس مستقر شده و ساخت عرشه آن نیمی از مسیر را طی کرده است. طبق برنامه‌ریزی‌ها، این سکو با رسیدن به پیشرفت ۸۰ درصدی در دریا نصب خواهد شد.
ورود مرحله‌ای ۴ تا ۶ حلقه چاه جدید در سکوی A طی یک برنامه سه‌ساله، ظرفیت تولید فاز ۱۱ را به حداکثر رسانده و جریان درآمدی و انرژی کشور را برای سال‌های متمادی بیمه می‌کند. این موضوع در تحلیل چشم‌انداز سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های انرژی ایران نیز به عنوان یک ضرورت استراتژیک برای حفظ نرخ رشد اقتصادی مورد تاکید قرار گرفته است.
پرسش‌های پرتکرار درباره توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی
ظرفیت نهایی تولید در موقعیت B فاز ۱۱ چقدر است؟
با تکمیل چاه دوازدهم و پایان عملیات جریان‌دهی، ظرفیت تولید این موقعیت به سقف اسمی خود یعنی یک میلیارد فوت مکعب (حدود ۲۸ میلیون مترمکعب) در روز رسیده است.
توسعه این فاز چه تاثیری بر ناترازی گاز در زمستان دارد؟
افزوده شدن ۱۷ میلیون مترمکعب گاز جدید در ۱۷ ماه اخیر به شبکه، مستقیماً به تامین سوخت پایدار برای نیروگاه‌ها، صنایع عمده و بخش خانگی در اوج مصرف زمستانی کمک کرده و شدت ناترازی را کاهش می‌دهد.
چرا توسعه فاز ۱۱ سال‌ها با تاخیر مواجه بود؟
این فاز به دلیل بدعهدی و خروج شرکت‌های خارجی (توتال و همتای چینی آن) پس از تحریم‌ها دچار وقفه شد، اما در نهایت با اتکا به توان مهندسی داخلی و شرکت‌های ایرانی تکمیل و به مدار تولید رسید.
وضعیت توسعه موقعیت A در فاز ۱۱ چگونه است؟
پایه دریایی (جکت) سکوی A نصب شده و ساخت عرشه فوقانی آن بیش از ۵۰ درصد پیشرفت داشته است که در فاز بعدیِ توسعه، وارد مدار تولید خواهد شد.
جمع‌بندی؛ فاز ۱۱؛ الگوی موفق اتکا به توان داخلی برای ثروت‌آفرینی پایدار
رسیدن مرزی‌ترین بلوک پارس جنوبی به سقف ظرفیت تولید، صرفاً یک موفقیت مهندسی نیست؛ بلکه یک پیروزی بزرگ اقتصادی در مسیر تامین امنیت انرژی است. تزریق پایدار ۲۸ میلیون مترمکعب گاز به شریان‌های مصرفی، نشان داد که اقتصاد ایران ظرفیت بالایی برای بازسازی خود و عبور از موانع تحریمی دارد.
ارزش اقتصادی این دستاورد زمانی روشن‌تر می‌شود که بدانیم توقف توسعه در میادین مشترک، به معنای واگذاری سهم بازار و منابع ملی به رقبای منطقه‌ای است. امروز، فاز ۱۱ از نماد تاخیر و وابستگی، به نقطه اتکای شبکه گاز زمستانی تبدیل شده است. تداوم این روند سازنده و تمرکز سرمایه‌ها بر تکمیل سریع‌تر سکوی A، می‌تواند نویدبخش پایان تدریجی دغدغه‌های ناشی از ناترازی انرژی و حرکت به سمت توسعه پایدار صنعتی در سال‌های پیش رو باشد.
منابع گزارش
شرکت ملی نفت ایران (NIOC) | داده‌های تولید و توسعه فاز ۱۱ پارس جنوبی
وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران (MOP) | گزارش‌های پیشرفت سکوهای دریایی و حفاری
آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) | استانداردهای بهره‌برداری و روندهای توسعه میادین مشترک گازی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟