بورس انرژی در نیمه راه هدف ۶۰ درصدی

بورس انرژی ایران در سال‌های اخیر به یکی از مهم‌ترین بسترهای معامله برق کشور تبدیل شده و نقش آن در کشف قیمت، شفافیت معاملات و تأمین برق صنایع به‌تدریج پررنگ‌تر شده است.

با این حال، آمارهای جدید نشان می‌دهد هنوز فاصله قابل توجهی تا تحقق اهداف تعیین‌شده در برنامه هفتم توسعه وجود دارد.

بر اساس اعلام مدیرعامل بورس انرژی، در سال‌های ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود ۳۰ درصد برق معامله‌شده کشور از طریق بورس انرژی دادوستد شده است؛ در حالی که مطابق بند «ب» ماده ۴۳ برنامه هفتم توسعه، این سهم باید به ۶۰ درصد افزایش یابد. تحقق این هدف می‌تواند ساختار بازار برق را رقابتی‌تر و شفاف‌تر کند.

۵ نکته مهم از وضعیت معاملات برق در بورس انرژی

گزارش عملکرد بورس انرژی نشان می‌دهد بازار برق در حال حرکت به سمت توسعه معاملات رقابتی است، اما همچنان چالش‌هایی مانند محدودیت عرضه، نوسانات تقاضا و فاصله با اهداف برنامه هفتم توسعه وجود دارد. مهم‌ترین پیام‌های این آمار عبارتند از:

۱. تنها نیمی از هدف برنامه هفتم محقق شده است: در حالی که سهم معاملات برق در بورس انرژی به حدود ۳۰ درصد رسیده، قانون‌گذار هدف ۶۰ درصدی را برای این بازار تعیین کرده است. این موضوع نشان می‌دهد ظرفیت رشد معاملات برق در بورس همچنان بسیار بالاست.

۲. تابلوی برق عادی همچنان بازار اصلی معاملات است: حدود ۹۰ درصد کل معاملات برق بورس انرژی در تابلوی برق عادی انجام شده و تنها بخش کوچکی از معاملات به تابلوهای برق سبز و برق آزاد اختصاص یافته است؛ موضوعی که بیانگر سهم محدود بازارهای تخصصی برق در شرایط فعلی است.

۳. حجم معاملات امسال کاهش یافته است: میزان برق معامله‌شده در بورس انرژی طی سال جاری به حدود ۲۰ تراوات‌ساعت رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش داشته است. این افت می‌تواند ناشی از تغییرات عرضه، شرایط بازار یا الگوی مصرف برق باشد.

۴. کاهش قیمت برق سبز و آزاد می‌تواند نشانه بهبود عرضه باشد: میانگین قیمت برق در تابلوی برق سبز به حدود ۷ هزار و ۹۰۰ تومان و در تابلوی برق آزاد به ۵ هزار و ۶۰۰ تومان رسیده که نسبت به سال گذشته کاهش یافته است. این روند می‌تواند از افزایش عرضه یا تعدیل فشار تقاضا در بازار حکایت داشته باشد.

۵. صنایع همچنان بزرگ‌ترین متقاضیان بازار برق هستند: در دوره‌هایی که احتمال محدودیت یا خاموشی افزایش پیدا می‌کند، صنایع برای تضمین تأمین برق خود به خرید از بورس انرژی روی می‌آورند؛ موضوعی که موجب افزایش تقاضا و نوسانات طبیعی قیمت در بازار می‌شود.

قیمت برق در بورس چگونه کشف شد؟

بر اساس اعلام محمد نظیفی، مدیرعامل بورس انرژی ایران، میانگین قیمت برق در سال جاری در تابلوی برق عادی حدود ۳۲۸ تومان، در تابلوی برق سبز حدود ۷ هزار و ۹۰۰ تومان و در تابلوی برق آزاد نزدیک به ۵ هزار و ۶۰۰ تومان بوده است.

وی تأکید کرد این ارقام میانگین معاملات هستند و قیمت نهایی در هر جلسه معاملاتی بر اساس رقابت میان عرضه‌کنندگان و خریداران تعیین می‌شود؛ بنابراین ممکن است نرخ‌های کشف‌شده در برخی روزها بالاتر یا پایین‌تر از این میانگین‌ها باشد.

مدیرعامل بورس انرژی همچنین اعلام کرد در مقاطعی که تولیدکنندگان برای تأمین نقدینگی، عرضه برق را افزایش می‌دهند، فشار عرضه موجب تعدیل قیمت‌ها می‌شود و از سوی دیگر، رشد تقاضای صنایع در زمان احتمال محدودیت برق می‌تواند قیمت‌ها را افزایش دهد.

آیا بورس انرژی به مرجع اصلی معاملات برق تبدیل می‌شود؟

گسترش سهم بورس انرژی در معاملات برق، علاوه بر افزایش شفافیت قیمت‌ها، می‌تواند انضباط مالی صنعت برق، کاهش معاملات غیرشفاف و تضمین تحویل انرژی به مصرف‌کنندگان را تقویت کند. با این حال، تحقق هدف ۶۰ درصدی برنامه هفتم توسعه نیازمند توسعه زیرساخت‌های معاملاتی، افزایش مشارکت تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان و حمایت مستمر وزارت نیرو از سازوکارهای بازارمحور است.

در صورت تحقق این برنامه، بورس انرژی می‌تواند به مرجع اصلی کشف قیمت برق در کشور تبدیل شده و نقش مؤثرتری در مدیریت ناترازی، جذب سرمایه‌گذاری و توسعه بازار رقابتی برق ایفا کند.