طرح مسکن آشیان برای زوجهای جوان، به عنوان یکی از مصادیق سیاستهای حمایتی دولت در حوزه تأمین مسکن، پس از طی مراحل ثبتنام و اولویتسنجی، اکنون وارد فاز عملیاتی تحویل واحدها شده است. بر اساس اعلام وزارت راه و شهرسازی، از ظرفیت ۹ هزار واحدی ثبتنام شده در ۱۸ استان، حدود ۶ هزار واحد مسکونی تأمین و آمادهسازی شده و فرآیند تحویل آنها از مهرماه سال جاری آغاز میشود. این در حالی است که ثبتنامهای انجام شده در استانهای تهران و خراسان رضوی با ظرفیت بیش از ۲۶۰۰ واحد، به دلیل همزمانی با هفته دولت، زمان تحویل متفاوتی دارند.
اهمیت این طرح را باید در بستر شرایط حاد بازار مسکن کشور ارزیابی کرد. نرخ رشد اجارهبها در مناطق شهری طی سالهای اخیر به طور قابلتوجهی از نرخ تورم عمومی پیشی گرفته و دسترسی به مسکن مناسب را برای گروههای کمدرآمد، به ویژه زوجهای جوان، با دشواریهای فزایندهای مواجه ساخته است. طرح آشیان با هدف ایجاد فرصتی برای این گروه، مسیری برای برونرفت از تنگناهای موجود ترسیم کرده است، اما موفقیت آن در گروی سرعت اجرا، شفافیت در فرآیند واگذاری و تکمیل به موقع واحدهای باقیمانده خواهد بود.
۵ تحول کلیدی در طرح مسکن آشیان که باید بدانید
اجرای فاز تحویل طرح آشیان، با وجود گامهای مثبت، چالشهایی نظیر تفاوت زمانی در تحویل استانها، تکمیل واحدهای باقیمانده و شفافیت در فرآیند اولویتبندی را نیز به همراه دارد. در ادامه، ۵ نکته کلیدی در وضعیت کنونی این طرح بررسی میشود.
۱. تفکیک زمانی در تحویل بر اساس استانها
یکی از نکات مهم در این طرح، تفاوت چشمگیر در زمان تحویل واحدها بر اساس استان محل سکونت متقاضیان است. بر اساس برنامه اعلامی، در حالی که اکثر استانهای مشمول شامل اردبیل، قزوین، زنجان و … از مهرماه شاهد آغاز تحویل واحدها خواهند بود، متقاضیان در دو استان پرجمعیت تهران و خراسان رضوی که ثبتنام آنها همزمان با هفته دولت آغاز شده، باید تا پس از آبان ماه برای تحویل واحد خود منتظر بمانند. این تفاوت زمانی، با توجه به ظرفیت بیش از ۲۶۰۰ واحدی این دو استان (نزدیک به ۳۰ درصد کل طرح)، میتواند چالشهایی را در مدیریت انتظار متقاضیان ایجاد کند.
۲. شکاف بین ظرفیت ثبتنام و واحدهای تأمین شده
از مجموع ظرفیت ۹ هزار واحدی طرح، تاکنون حدود ۶ هزار واحد تأمین شده و مابقی (۳ هزار واحد) همچنان در دستور کار قرار دارد. این شکاف ۳۳ درصدی نشان میدهد که با وجود پیشرفت فیزیکی قابلتوجه، تکمیل تمامی ظرفیت طرح نیازمند زمان و تخصیص منابع بیشتر است. نرخ تکمیل واحدها در ماههای آینده میتواند به عنوان شاخصی برای ارزیابی عملکرد این طرح مطرح باشد.
۳. فرآیند اولویتسنجی و امتیازدهی به عنوان گلوگاه اجرایی
مدیرکل طرحریزی و پایش طرحهای مسکن وزارت راه و شهرسازی به صراحت اعلام کرده که فرآیند اولویتسنجی و امتیازدهی به متقاضیان، یکی از عوامل فاصله زمانی میان ثبتنام و تحویل واحدهاست. این فرآیند، علیرغم ضرورت آن برای هدفمندی طرح، میتواند به عنوان یک گلوگاه اجرایی، موجب طولانیشدن زمان انتظار و ایجاد ابهام برای متقاضیان شود. شفافسازی در نحوه امتیازدهی و اعلام عمومی نتایج، میتواند به اعتمادسازی در این طرح کمک کند.
۴. ارتباط و همپوشانی با سایر طرحهای حمایتی مسکن
طرح آشیان، بخشی از مجموعه طرحهای حمایتی مسکن وزارت راه و شهرسازی است که سامانه جامع طرحهای حمایتی به نشانی saman.mrud.ir به عنوان درگاه اصلی ثبتنام و پیگیری آنها عمل میکند. وجود سامانه واحد، میتواند به یکپارچگی اطلاعات و جلوگیری از ثبتنامهای موازی کمک کند. با این حال، هماهنگی میان طرح آشیان، طرح نهضت ملی مسکن و سایر برنامههای حمایتی در حوزه اجاره (مسکن استیجاری) از اهمیت بالایی برخوردار است تا از موازیکاری و سردرگمی متقاضیان جلوگیری شود.
۵. اولویتبندی دهکهای درآمدی در مسکن استیجاری
در کنار طرح آشیان، موضوع مسکن استیجاری نیز به عنوان یکی از محورهای اصلی سیاستهای حمایتی مطرح است. بر اساس ضوابط اعلامی، دهکهای یک تا ۶ درآمدی به عنوان گروه اصلی مشمول این حمایتها معرفی شدهاند. این رویکرد، نشان از تلاش برای هدفمندی یارانههای مسکن و اختصاص آن به نیازمندترین اقشار جامعه دارد، اما چالش اصلی، اجرای دقیق این اولویتبندی و جلوگیری از انحراف آن به سمت گروههای غیرهدف است.
آیا طرح آشیان میتواند «تابوی مسکن» را برای زوجهای جوان بشکند؟
ورود طرح مسکن آشیان به فاز تحویل، گامی مهم در راستای اجرای سیاستهای حمایتی مسکن محسوب میشود. با این حال، با توجه به حجم بالای تقاضا در بازار مسکن و محدودیت منابع، نباید انتظار داشت این طرح به تنهایی بتواند بحران مسکن جوانان را حل کند. با ظرفیت ۹ هزار واحدی در ۱۸ استان، این طرح سهم ناچیزی از نیاز کل کشور (حدود ۱.۵ میلیون واحد مسکونی در سال بر اساس برآوردهای کارشناسی) را پوشش میدهد.
از این منظر، طرح آشیان باید به عنوان یک «طرح پایلوت» و «زیرساخت آزمایشی» برای توسعه نظامهای نوین تأمین مسکن در نظر گرفته شود. موفقیت آن در گرو عواملی چون سرعت بالاتر در تکمیل و تحویل واحدها، شفافسازی کامل فرآیند اولویتبندی، جلوگیری از ایجاد رانت و فساد در واگذاریها و در نهایت، تداوم اجرای این طرح در مقیاس بسیار بزرگتر در سالهای آینده است. چشمانداز پیشرو نشان میدهد که برای رهایی از بحران مسکن، ترکیبی از سیاستهای تأمین مسکن مالکانه، اجارهای و حمایت از تولید انبوه مسکن اجتنابناپذیر خواهد بود و آشیان تنها بخش کوچکی از این پازل پیچیده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟