افزایش ۶۳ درصدی تولید نیروگاههای برقآبی در نیمه نخست ۱۴۰۵، یکی از مهمترین تغییرات در ترکیب تولید برق کشور طی این دوره است؛ رشدی که علاوه بر افزایش انرژی تولیدشده، ظرفیت بیشتری برای مدیریت شبکه و کاهش فشار بر سایر نیروگاهها ایجاد کرده است.
به نقل از مدیرعامل شرکت توانیر، تولید نیروگاههای برقآبی در ششماهه نخست ۱۴۰۵ به ۱۴.۸ میلیارد کیلوواتساعت رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۶۳ درصد افزایش داشته است. برقآبی در این دوره حدود ۶ درصد از کل تولید برق کشور را تأمین کرده است.
این ارقام در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که ناترازی برق، فقط به کمبود ظرفیت اسمی نیروگاهها مربوط نیست و در زمان اوج مصرف، توانایی شبکه برای تأمین برق پایدار نیز اهمیت دارد.
رشد ۶۳ درصدی تولید برقآبی به چه معناست؟
عدد ۱۴.۸ میلیارد کیلوواتساعت بهتنهایی تصویر کاملی از رشد تولید برقآبی ارائه نمیدهد. وقتی این رقم در کنار رشد ۶۳ درصدی قرار میگیرد، مشخص میشود که تولید برقآبی در نیمه نخست سال گذشته حدود ۹.۱ میلیارد کیلوواتساعت بوده است.
به این ترتیب، تولید برقآبی در ششماهه نخست امسال حدود ۵.۷ میلیارد کیلوواتساعت بیشتر از مدت مشابه سال گذشته بوده است.
این افزایش یعنی در نیمه نخست ۱۴۰۵، نیروگاههای برقآبی انرژی بیشتری وارد شبکه کردهاند؛ انرژیای که در صورت نبود این تولید، باید از سایر نیروگاهها تأمین میشد.
در نتیجه، اثر اقتصادی رشد تولید برقآبی فقط در افزایش تولید این نیروگاهها خلاصه نمیشود. هرچه سهم تولید برقآبی در ساعات موردنیاز شبکه بیشتر باشد، امکان مدیریت بهتر تولید سایر نیروگاهها نیز افزایش پیدا میکند.
چرا برقآبی برای مدیریت ناترازی برق اهمیت دارد؟
ناترازی برق یک مسئله مربوط به مقدار تولید سالانه نیست. در بسیاری از مواقع، مسئله اصلی این است که شبکه در ساعات مشخصی از شبانهروز با افزایش شدید تقاضا مواجه میشود.
برقآبی در چنین شرایطی مزیتی دارد که برای راهبری شبکه اهمیت زیادی دارد. به گفته مدیرعامل شرکت توانیر، نیروگاههای برقآبی به دلیل قابلیت کنترلپذیری میتوانند در کنترل فرکانس و ولتاژ شبکه نقش داشته باشند.
بنابراین، سهم ۶ درصدی برقآبی از تولید کشور را نباید با سهم آن از انرژی سالانه سنجید. بخشی از ارزش این نیروگاهها به قابلیت آنها برای پاسخگویی به تغییرات بار و کمک به پایداری شبکه مربوط میشود.
از این منظر، افزایش تولید برقآبی میتواند بخشی از فشار واردشده بر نیروگاههای حرارتی را نیز کاهش دهد. هر مقدار برقآبی که در زمان مناسب وارد شبکه شود، به همان میزان نیاز به تولید از سایر منابع کاهش پیدا میکند؛ هرچند مقدار دقیق این جابهجایی به شرایط شبکه و نحوه بهرهبرداری نیروگاهها بستگی دارد.
آیا رشد تولید برقآبی به کاهش مصرف سوخت نیروگاهها کمک میکند؟
یکی از آثار مهم افزایش تولید برقآبی، امکان کاهش بخشی از نیاز به تولید حرارتی است. نیروگاههای حرارتی برای تولید برق به سوخت نیاز دارند، در حالی که نیروگاههای برقآبی از انرژی آب برای تولید برق استفاده میکنند.
بنابراین افزایش سهم برقآبی میتواند در شرایط مناسب، بخشی از فشار بر زنجیره تأمین سوخت نیروگاههای حرارتی را کاهش دهد.
این موضوع برای اقتصاد برق ایران اهمیت ویژهای دارد، زیرا افزایش مصرف برق در دورههای اوج، همزمان نیاز به سوخت نیروگاهها را نیز افزایش میدهد. هر میزان تولید برقآبی بیشتر باشد، بخشی از این فشار از روی نیروگاههای حرارتی برداشته میشود.
البته این به معنای حذف نیاز به سوخت نیروگاههای حرارتی نیست. با سهم ۶ درصدی برقآبی از تولید برق کشور، بخش اصلی تولید همچنان از سایر منابع تأمین میشود. بنابراین رشد برقآبی باید بهعنوان یکی از ابزارهای کاهش فشار بر شبکه و سوخت دیده شود، نه جایگزینی برای توسعه سایر ظرفیتهای تولید.
برنامه افزایش ظرفیت برقآبی در ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ چیست؟
افزایش تولید فعلی تنها بخش اول برنامه صنعت برق برای استفاده بیشتر از ظرفیت برقآبی است.
بر اساس اعلام مدیرعامل شرکت توانیر، ۶۵ مگاوات واحد جدید برقآبی برای بهرهبرداری در دوره سرد سال ۱۴۰۵ برنامهریزی شده است. همچنین قرار است تا اوج بار سال ۱۴۰۶، ۲۷۰ مگاوات ظرفیت جدید برقآبی وارد مدار شود.
در مجموع، برنامه اعلامشده شامل ۳۳۵ مگاوات ظرفیت جدید در این بازه است.
| برنامه | ظرفیت |
| واحدهای جدید تا دوره سرد ۱۴۰۵ | ۶۵ مگاوات |
| ظرفیت جدید تا اوج بار ۱۴۰۶ | ۲۷۰ مگاوات |
| مجموع ظرفیت اعلامشده | ۳۳۵ مگاوات |
اهمیت این برنامه فقط به افزایش ظرفیت اسمی محدود نیست. اگر این واحدها در زمان مناسب وارد مدار شوند، میتوانند بخشی از نیاز شبکه در دورههای پرمصرف را پوشش دهند و انعطافپذیری تولید برق را افزایش دهند.
در شرایطی که ساخت نیروگاههای بزرگ حرارتی زمانبر و پرهزینه است، تکمیل و بهرهبرداری از ظرفیتهای آماده یا در حال ساخت میتواند یکی از مسیرهای سریعتر برای افزایش توان تولید باشد.
آیا افزایش برقآبی میتواند ناترازی برق را برطرف کند؟
افزایش تولید برقآبی بهتنهایی نمیتواند مسئله ناترازی برق کشور را حل کند، اما میتواند بخشی از شکاف موجود را کاهش دهد.
دلیل آن روشن است: با وجود رشد ۶۳ درصدی، برقآبی در نیمه نخست سال تنها ۶ درصد از کل تولید برق کشور را تأمین کرده است. بنابراین حتی رشد قابل توجه این بخش نیز در برابر کل نیاز برق کشور، سهم محدودی دارد.
اما اهمیت آن در قابلیت کنترلپذیری و نقش آن در پایداری شبکه است. به عبارت دیگر، ارزش برقآبی برای شبکه فقط با «مقدار کیلوواتساعت تولیدشده» اندازهگیری نمیشود.
برای کاهش پایدار ناترازی، مجموعهای از اقدامات لازم است؛ از توسعه ظرفیت تولید و تکمیل نیروگاههای جدید گرفته تا کاهش تلفات شبکه، مدیریت مصرف، توسعه انرژیهای تجدیدپذیر و افزایش بهرهوری نیروگاههای موجود.
برقآبی در این ترکیب میتواند نقش یک منبع تولید قابل کنترل را ایفا کند.
وضعیت آب چه اثری بر آینده تولید برقآبی دارد؟
مهمترین محدودیت برقآبی، وابستگی آن به منابع آب است. برخلاف نیروگاههای حرارتی که امکان برنامهریزی تولید آنها عمدتاً بر مبنای دسترسی به سوخت انجام میشود، تولید برقآبی به وضعیت مخازن، میزان ورودی آب و نحوه تخصیص منابع آب وابسته است.
به همین دلیل، رشد ۶۳ درصدی امسال را نباید به معنای افزایش دائمی تولید برقآبی در سالهای آینده تفسیر کرد.
آنچه آمار نیمه نخست ۱۴۰۵ نشان میدهد این است که ظرفیت موجود برقآبی در شرایط مناسب توانسته تولید بسیار بیشتری نسبت به سال قبل داشته باشد. برای تداوم این روند، علاوه بر توسعه ظرفیت نیروگاهی، مدیریت منابع آب نیز اهمیت تعیینکننده دارد.
این مسئله بهخصوص در ایران اهمیت دارد، زیرا آب میان چند مصرفکننده اصلی از جمله شرب، کشاورزی و انرژی تقسیم میشود. بنابراین افزایش تولید برقآبی باید در چارچوب مدیریت همزمان منابع آب و انرژی انجام شود.
برقآبی چه نقشی در اقتصاد سوخت نیروگاهها دارد؟
افزایش تولید برقآبی میتواند یک اثر اقتصادی دیگر نیز داشته باشد: کاهش نیاز به تولید از برخی واحدهای حرارتی در زمانهایی که برقآبی در دسترس است.
این مسئله از دو مسیر اهمیت دارد. نخست، مصرف سوخت نیروگاههای حرارتی کاهش مییابد و دوم، ظرفیت تولید حرارتی برای زمانهایی که شبکه واقعاً به آن نیاز دارد آزادتر میشود.
در یک اقتصاد انرژی که همزمان با محدودیت منابع گاز در فصل سرد و افزایش تقاضای برق در دورههای گرم مواجه است، تنوع منابع تولید اهمیت بالایی دارد.
برقآبی از این نظر میتواند بخشی از فشار دوگانه بر شبکه برق و زنجیره تأمین سوخت را کاهش دهد؛ البته مشروط به اینکه منابع آب اجازه استفاده از این ظرفیت را بدهند.
آیا افزایش ۱۴.۸ میلیارد کیلوواتساعت تولید برقآبی پایدار خواهد بود؟
پاسخ این پرسش به وضعیت منابع آب و میزان بهرهبرداری از ظرفیت نیروگاهها بستگی دارد.
رقم ۱۴.۸ میلیارد کیلوواتساعت برای نیمه نخست ۱۴۰۵ یک داده واقعی درباره عملکرد این نیروگاهها در این دوره است، اما نمیتوان تنها بر اساس آن درباره تولید سال آینده یا سالهای بعد نتیجهگیری کرد.
آنچه میتوان با اطمینان بیشتری گفت این است که صنعت برق در نیمه نخست ۱۴۰۵ توانسته از ظرفیت برقآبی استفاده بیشتری کند و سهم این نیروگاهها را به ۶ درصد تولید کشور برساند.
همزمان، برنامه اضافه شدن ۳۳۵ مگاوات ظرفیت جدید نشان میدهد که برقآبی همچنان بخشی از برنامه توسعه ظرفیت تولید برق کشور است.
جمعبندی
رشد ۶۳ درصدی تولید برقآبی در نیمه نخست ۱۴۰۵، تولید این نیروگاهها را به ۱۴.۸ میلیارد کیلوواتساعت رسانده است؛ رقمی که حدود ۵.۷ میلیارد کیلوواتساعت بیشتر از برآورد تولید نیمه نخست سال قبل است.
اهمیت این رشد فقط در افزایش انرژی تولیدشده نیست. نیروگاههای برقآبی به دلیل قابلیت کنترلپذیری، میتوانند در پایداری شبکه، کنترل فرکانس و ولتاژ و مدیریت بار نقش مهمی داشته باشند. از سوی دیگر، افزایش تولید آنها میتواند در شرایط مناسب بخشی از فشار بر نیروگاههای حرارتی و مصرف سوخت را کاهش دهد.
برنامه مدیرعامل شرکت توانیر برای اضافه کردن ۶۵ مگاوات ظرفیت جدید در دوره سرد ۱۴۰۵ و ۲۷۰ مگاوات تا اوج بار ۱۴۰۶ نیز نشان میدهد که توسعه این بخش همچنان در دستور کار صنعت برق قرار دارد.
با این حال، نقطه تعیینکننده برای آینده برقآبی، منابع آب است. بنابراین افزایش تولید امسال را باید همزمان یک ظرفیت بالفعلشده برای کاهش فشار شبکه و یک یادآوری درباره اهمیت مدیریت منابع آب دانست. تداوم اثرگذاری برقآبی در سالهای آینده به این بستگی دارد که توسعه ظرفیت نیروگاهی با مدیریت منابع آب و سایر برنامههای کاهش ناترازی برق همراه شود.
سوالات متداول
تولید برقآبی در نیمه نخست ۱۴۰۵ چقدر افزایش یافت؟
طبق اعلام مدیرعامل شرکت توانیر، تولید نیروگاههای برقآبی با رشد ۶۳ درصدی به ۱۴.۸ میلیارد کیلوواتساعت رسید.
برقآبی چه سهمی از تولید برق کشور داشت؟
در نیمه نخست ۱۴۰۵، نیروگاههای برقآبی حدود ۶ درصد از سبد تولید برق کشور را تأمین کردند.
تولید برقآبی در نیمه نخست ۱۴۰۴ چقدر بود؟
با استفاده از رقم ۱۴.۸ میلیارد کیلوواتساعت و رشد ۶۳ درصدی اعلامشده، تولید نیمه نخست ۱۴۰۴ حدود ۹.۱ میلیارد کیلوواتساعت برآورد میشود.
چه مقدار ظرفیت جدید برقآبی در برنامه قرار دارد؟
مدیرعامل شرکت توانیر از ۶۵ مگاوات ظرفیت جدید در دوره سرد ۱۴۰۵ و ۲۷۰ مگاوات ظرفیت جدید تا اوج بار ۱۴۰۶ خبر داده است.
آیا رشد برقآبی بهتنهایی ناترازی برق را برطرف میکند؟
خیر. با وجود رشد ۶۳ درصدی، برقآبی در نیمه نخست ۱۴۰۵ حدود ۶ درصد تولید برق کشور را تأمین کرده و برای کاهش پایدار ناترازی، توسعه همزمان سایر ظرفیتها و مدیریت مصرف نیز ضروری است.
منابع گزارش
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟