این تحلیل بر اساس گفتوگوی چارسو اقتصاد با کارشناس حکمرانی اقتصادی نوشته شده است:
موسوینژاد: پس از تفاهم ایران و آمریکا، نباید بازسازی تابآوری اقتصادی متوقف شود
چکیده مصاحبه:
سیدمصطفی موسوینژاد، کارشناس حکمرانی اقتصادی، معتقد است با تنظیم تفاهمنامه ایران و آمریکا و کاهش سطح محاصره دریایی، مسئله اصلی کشور از مدیریت فوری بحران به تثبیت تابآوری اقتصادی منتقل شده است. از نگاه او، تجربه محاصره نشان داد که ایران نباید صرفاً به کاهش فشار فعلی دلخوش باشد، بلکه باید از فرصت پساتفاهم برای بازسازی ذخایر کالاهای اساسی، تأمین مواد اولیه تولید، فعالسازی مسیرهای منطقهای واردات و افزایش هماهنگی میان دولت و مردم استفاده کند. موسوینژاد تأکید دارد که تفاهم سیاسی زمانی برای اقتصاد ایران ارزش پایدار ایجاد میکند که به بازآرایی اقتصادی منجر شود؛ در غیر این صورت، کشور ممکن است در بحرانهای بعدی دوباره از همان نقاط آسیبپذیر گذشته تحت فشار قرار گیرد.
نکات کلیدی مصاحبه
مسئله اصلیپس از کاهش سطح محاصره، بازگشت به روال سابق نیست؛ بلکه تقویت ذخایر، مسیرهای جایگزین تأمین و آمادگی برای فشارهای احتمالی آینده است.
تجربه محاصره نشان داد که در کنار توان نظامیو امنیتی، تابآوری اقتصادی یکی از مؤلفههای اصلی قدرت ملی است.
ایرانباید ذخایر کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید را در دوره پساتفاهم بازسازی و تقویت کند.
مسیرهایواردات کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه تولید باید متنوعتر شود تا کشور در شرایط فشار، وابسته به چند مسیر محدود نباشد.
کشورهایهمسایه مانند پاکستان، ترکیه و عراق میتوانند بهعنوان دریچههای تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه برای ایران نقشآفرینی کنند.
ظرفیتگوادر پاکستان، مسیرهای ترکیه و حتی عراق میتواند در افزایش تابآوری اقتصادی ایران مورد استفاده قرار گیرد.
دولت بایدرایزنیهای خارجی و تحرک دیپلماتیک خود را برای تأمین دارو، مواد اولیه تولید و کالاهای اساسی افزایش دهد.
در حوزه دارو، ارتباط با ترکیهاهمیت دارد و در حوزه مواد اولیه تولید، چین و روسیه میتوانند بخشی از نیازهای کشور را تأمین کنند.
کاهش سطح محاصره نبایدباعث شود که مسئولان مسئله مدیریت مصرف، ذخایر راهبردی و آمادگی اقتصادی را کنار بگذارند.
گفتوگویمسئولان با مردم در شرایط پساتفاهم همچنان ضروری است؛ مردم باید بدون ایجاد نگرانی، درباره ضرورت مدیریت مصرف و حفظ تابآوری توجیه شوند.
بیصحبتیمسئولان با مردم در دوره فشار، میتواند به تابآوری اجتماعی و اقتصادی کشور آسیب بزند.
راهبرد مطلوب ایرانپس از کاهش محاصره، ترکیبی از تحرک دیپلماتیک، تقویت ذخایر، تنوعبخشی به مسیرهای تأمین، مدیریت مصرف و آمادهسازی اقتصاد برای فشارهای آینده است.
چارسو اقتصاد در گفتوگو با سیدمصطفی موسوینژاد، کارشناس حکمرانی اقتصادی، وضعیت اقتصاد ایران پس از کاهش سطح محاصره دریایی، ضرورت حفظ تابآوری، نقش همسایگان در تأمین کالاهای اساسی و مسئولیت دولت در گفتوگو با مردم را بررسی کرده است.
سیدمصطفی موسوینژاد، پژوهشگر اقتصادی است که در زمینه حکمرانی اقتصادی و مسائل کلان اقتصاد ایران فعالیت پژوهشی دارد.
از مدیریت بحران تا تثبیت تابآوری
سؤال: اکنون که تفاهمنامه ایران و آمریکا تنظیم شده و محاصره دریایی مانند قبل فعال نیست، ارزیابی شما از وضعیت جدید چیست؟
سیدمصطفی موسوینژاد: در بحث محاصره دریایی، نکته اول این است که ما باید هم وضعیت خودمان را ارزیابی کنیم و هم وضعیت طرف مقابل را. اگرچه با تنظیم تفاهمنامه ایران و آمریکا، سطح محاصره دریایی مانند دوره قبل فعال نیست، اما تجربه همین دوره نشان داد که اقتصاد ایران باید برای شرایط فشار، آمادگی بیشتری داشته باشد.
طبق دادههایی که در دوره بحران منتشر میشد، احتمال جهش قیمت نفت و کاهش ذخایر جهانی انرژی یکی از متغیرهای مهم در محاسبات طرف مقابل بود. در چنین وضعیتی، ادامه فشار بر مسیرهای تجارت انرژی، فقط برای ایران هزینهساز نبود، بلکه برای بازار جهانی و طرف مقابل نیز هزینههای جدی ایجاد میکرد.
از سوی دیگر، ایران در حوزه کالاهای اساسی ذخایری داشت که میتوانست برای یک دوره مشخص پاسخگو باشد. اما نکته اصلی این است که نباید پس از کاهش سطح محاصره، دوباره به وضعیت عادی قبل برگردیم و مسئله ذخایر راهبردی، مسیرهای جایگزین واردات و تأمین مواد اولیه را فراموش کنیم.
تجربه محاصره چه چیزی را نشان داد؟
سؤال: مهمترین درسی که ایران باید از تجربه محاصره دریایی بگیرد چیست؟
سیدمصطفی موسوینژاد: تجربه محاصره نشان داد که در یک تقابل اقتصادی، فقط توان نظامی یا امنیتی تعیینکننده نیست؛ تابآوری اقتصادی نیز نقش تعیینکننده دارد. اگر ایران بتواند ذخایر کالاهای اساسی و مسیرهای تأمین خود را مدیریت کند، طرف مقابل هم در ادامه فشار با هزینه روبهرو میشود.
در دوره فشار، بحث این بود که کدام طرف زودتر در تأمین نیازهای خود دچار محدودیت میشود. اگر ایران بتواند ذخایر کالاهای اساسی، مواد اولیه تولید و مسیرهای ورود کالا را تقویت کند، در هر بحران مشابهی دست بالاتری خواهد داشت.
بنابراین حتی اگر امروز محاصره دریایی مانند قبل فعال نباشد، نباید تصور کنیم مسئله تمام شده است. مسئله اصلی این است که کشور از این تجربه برای افزایش تابآوری استفاده کند و اجازه ندهد در بحران بعدی، دوباره از همان نقاط قبلی آسیب ببیند.
تفاهم کافی نیست؛ پشتوانه اقتصادی میخواهد
سؤال: با کاهش سطح محاصره، آیا ایران باید همچنان راهبرد اقتصادی خود را تغییر دهد؟
سیدمصطفی موسوینژاد: بله، حتماً. تفاهم سیاسی یا کاهش سطح تنش، اگر پشتوانه اقتصادی نداشته باشد، نمیتواند بهتنهایی خیال کشور را راحت کند. ما نباید همه چیز را به متن تفاهم یا کاهش مقطعی فشار گره بزنیم. تجربه محاصره باید به اصلاح ساختار تأمین کشور منجر شود.
ایران باید مسیرهای واردات کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه تولید را متنوع کند. باید از ظرفیت مرزهای زمینی، کشورهای همسایه و مسیرهای منطقهای استفاده بیشتری شود. اگر این کار انجام شود، حتی در صورت بازگشت فشار، تابآوری کشور بیشتر خواهد بود.
در واقع، مسئله فقط عبور از محاصره قبلی نیست؛ مسئله این است که کشور برای دورههای بعدی آمادهتر باشد. تفاهم میتواند فرصت ایجاد کند، اما این فرصت باید صرف بازسازی ذخایر، فعالسازی مسیرهای جایگزین و کاهش وابستگی به مسیرهای محدود شود.
ضرورت گفتوگوی مسئولان با مردم
سؤال: در چنین وضعیتی، مسئولان باید با مردم چگونه رفتار کنند؟
سیدمصطفی موسوینژاد: یکی از ضعفهایی که در دوره فشار وجود داشت، کمصحبتی مسئولان با مردم بود. در شرایطی که کشور با فشار بیرونی مواجه میشود، حتماً باید یک نفر شرایط را برای مردم توضیح دهد؛ بهگونهای که نه مردم نگران شوند و نه نسبت به مدیریت مصرف بیتفاوت بمانند.
الان هم که سطح محاصره کاهش پیدا کرده، گفتوگو با مردم همچنان لازم است. باید به مردم توضیح داده شود که چرا مدیریت مصرف کالاهای اساسی اهمیت دارد، چرا ذخایر راهبردی مهم است و چرا کشور باید در بعضی حوزهها احتیاط بیشتری داشته باشد.
اگر مسئولان با مردم صادقانه و آرام صحبت کنند، هم نگرانی عمومی کنترل میشود و هم جامعه در افزایش تابآوری کشور مشارکت میکند. اما اگر توضیحی داده نشود، در بحرانهای بعدی، فضای ابهام میتواند دوباره اضطراب اجتماعی و رفتار مصرفی ناپایدار ایجاد کند.
تحرک دیپلماتیک برای تأمین مواد اولیه
سؤال: فارغ از ابزارهای نظامی و امنیتی، آیا دست ایران برای استفاده از ابزارهای اقتصادی و ژئواکونومیکی باز است؟
سیدمصطفی موسوینژاد: بله، دست ایران برای استفاده از ابزارهای اقتصادی باز است؛ اما شرط آن این است که مسئولان تحرک بیشتری داشته باشند. ما برای تأمین مواد اولیه کشور نیاز به رایزنیهای جدی داریم.
برای مثال، در حوزه دارو، ارتباط با ترکیه اهمیت دارد. در حوزه مواد اولیه تولید، بخشی از نیاز کشور میتواند از چین یا روسیه تأمین شود. بنابراین ما نیازمند سفرها، رایزنیها و توافقهای جدی با کشورهایی هستیم که در تأمین مواد اولیه ایران نقشآفرین هستند.
این مسئله فقط یک موضوع تجاری نیست؛ بخشی از تابآوری اقتصادی کشور به همین تحرکات وابسته است. اگر زنجیره تأمین مواد اولیه تولید فعال بماند، اقتصاد کشور هم در دوره آرامش و هم در دوره فشار، وضعیت باثباتتری خواهد داشت.
همسایگان؛ دریچه تأمین کالاهای اساسی
سؤال: در سطح منطقهای، کدام مسیرها میتوانند به افزایش تابآوری اقتصادی ایران کمک کنند؟
سیدمصطفی موسوینژاد: بسیاری از کالاهای اساسی قابل تأمین از کشورهای همسایه است. برای مثال، گوادر پاکستان ظرفیت خوبی دارد. ترکیه و حتی عراق نیز میتوانند با واسطه، دریچه واردات مواد اولیه و کالاهای مورد نیاز کشور باشند.
این کشورها میتوانند در افزایش تابآوری اقتصادی ایران نقش مهمی داشته باشند. اگر ایران بتواند از ظرفیت همسایگان برای تأمین کالاهای اساسی و مواد اولیه استفاده کند، مدت زمان تابآوری اقتصادی کشور افزایش پیدا میکند و فشار خارجی اثرگذاری کمتری خواهد داشت.
نکته مهم این است که این مسیرها نباید فقط در زمان بحران فعال شوند. باید در دوره پساتفاهم هم این مسیرها تقویت شوند تا کشور در وضعیت عادی نیز شبکه تأمین متنوعتری داشته باشد.
فرصت پساتفاهم برای بازسازی ذخایر
سؤال: حالا که فشار محاصره کمتر شده، اولویت فوری دولت چه باید باشد؟
سیدمصطفی موسوینژاد: اولویت فوری دولت باید بازسازی ذخایر کالاهای اساسی و مواد اولیه تولید باشد. وقتی فشار کاهش پیدا میکند، بهترین زمان برای پر کردن ذخایر، تقویت مسیرهای واردات و بستن توافقهای تأمین با کشورهای همسایه و شرکای راهبردی است.
اگر دولت این دوره را صرفاً دوره بازگشت به روال قبل ببیند، یک فرصت مهم از دست میرود. اما اگر این دوره را فرصت بازسازی تابآوری بداند، میتواند اقتصاد کشور را برای فشارهای احتمالی آینده آمادهتر کند.
در کنار آن، باید برای مدیریت مصرف نیز برنامه داشت. مقصود این نیست که مردم در نگرانی نگه داشته شوند؛ بلکه باید فرهنگ مصرف محتاطانه، بهویژه در کالاهای اساسی، با توضیح درست و بدون ایجاد اضطراب اجتماعی دنبال شود.
تفاهم باید به بازآرایی اقتصادی منجر شود
سؤال: جمعبندی شما از راهبرد مطلوب ایران در وضعیت جدید چیست؟
سیدمصطفی موسوینژاد: جمعبندی من این است که ایران پس از تفاهم و کاهش سطح محاصره، نباید تجربه این دوره را فراموش کند. ما باید از این فرصت برای افزایش تابآوری اقتصادی استفاده کنیم؛ یعنی ذخایر کالاهای اساسی را تقویت کنیم، مسیرهای تأمین را متنوع کنیم، مواد اولیه تولید را از مسیرهای مطمئنتری تأمین کنیم و ارتباط اقتصادی با همسایگان را جدیتر بگیریم.
شرط موفقیت این است که مسئولان تحرک بیشتری داشته باشند و با مردم هم گفتوگوی روشنتری شکل بگیرد. اگر این دو اتفاق بیفتد، یعنی هم دولت در تأمین فعال شود و هم مردم در مدیریت مصرف مشارکت کنند، اقتصاد ایران در برابر فشارهای آینده مقاومتر خواهد شد.
تفاهم سیاسی باید به بازآرایی اقتصادی منجر شود. اگر این تفاهم فقط به کاهش موقت فشار تعبیر شود، فرصت مهمی از دست میرود. اما اگر از آن برای تقویت تابآوری استفاده کنیم، ایران در مواجهه با بحرانهای بعدی، دست بالاتری خواهد داشت
کارشناس حکمرانی اقتصادی: کاهش محاصره نباید ایران را به روال قبل برگرداند
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟