جنگ ایران یکی از عوامل اصلی کندشدن رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ است، اما تنها عامل نیست. تازهترین گزارش صندوق بینالمللی پول نشان میدهد شوک قیمت انرژی، اختلال در تجارت و افزایش تورم، رشد جهانی را تحت فشار قرار دادهاند؛ در مقابل، سرمایهگذاری گسترده در هوش مصنوعی و رونق زنجیره فناوری مانع از افت شدیدتر اقتصاد جهان شده است.
IMF رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ را ۳ درصد پیشبینی کرده که ۰.۱ واحد درصد کمتر از برآورد آوریل است. بااینحال، پیشبینی رشد سال ۲۰۲۷ از ۳.۲ به ۳.۴ درصد افزایش یافته و به همین دلیل، مجموع رشد دو سال نسبت به گزارش آوریل تقریباً بدون تغییر باقی مانده است. بنابراین تعبیر دقیق این است که جنگ، رشد امسال را عقب انداخته؛ اما هنوز به کاهش پایدار و قطعی مسیر رشد اقتصاد جهان منجر نشده است.
بهروزرسانی ۱۱ شهریور ۱۴۰۵: ارقام رشد، تورم، تجارت جهانی و قیمت کالاها با نسخه کامل گزارش چشمانداز اقتصاد جهانی ژوئیه ۲۰۲۶ صندوق بینالمللی پول تطبیق داده شدهاند.
آیا جنگ ایران واقعاً ترمز رشد اقتصاد جهان را کشید؟
گزارش صندوق بینالمللی پول، جنگ در خاورمیانه را یکی از عوامل اصلی کاهش شتاب اقتصاد جهانی معرفی میکند. این اثر بیش از همه از مسیر افزایش قیمت نفت و گاز، بالا رفتن هزینه حملونقل، اختلال در زنجیرههای تأمین و افزایش نااطمینانی وارد اقتصاد جهان شده است.
بااینحال، گزارش IMF نمیگوید تمام کاهش رشد اقتصاد جهان فقط نتیجه جنگ ایران است. تعرفههای تجاری، ضعف سرمایهگذاری در برخی کشورها، محدودیت فضای مالی دولتها، سیاستهای پولی انقباضی و مشکلات ساختاری اقتصادهای بزرگ نیز در این چشمانداز نقش دارند.
نکته کلیدی آن است که جنگ، زمانبندی رشد را تغییر داده است. پیشبینی رشد ۲۰۲۶ از ۳.۱ به ۳ درصد کاهش یافته، اما پیشبینی رشد ۲۰۲۷ از ۳.۲ به ۳.۴ درصد رسیده است. صندوق انتظار دارد با کاهش تدریجی اثر شوک انرژی، بخشی از فعالیت اقتصادی ازدسترفته در سال بعد جبران شود.
خلاصه خبر و اعداد اولیه گزارش IMF پیشتر در مطلب هشدار IMF درباره افت رشد اقتصاد جهان در سایه جنگ ایران منتشر شده است. گزارش حاضر بر تحلیل سازوکار اثر جنگ و نقش هوش مصنوعی در جبران این شوک تمرکز دارد.
مهمترین اعداد گزارش جدید صندوق بینالمللی پول
| شاخص | ۲۰۲۵ | ۲۰۲۶ | ۲۰۲۷ |
|---|---|---|---|
| رشد اقتصاد جهانی | حدود ۳.۵ درصد | ۳ درصد | ۳.۴ درصد |
| تورم جهانی | ۴.۱ درصد | ۴.۷ درصد | ۳.۹ درصد |
| رشد حجم تجارت جهانی | ۵ درصد | ۳.۵ درصد | ۴.۳ درصد |
| رشد اقتصادهای پیشرفته | — | ۱.۷ درصد | ۱.۸ درصد |
| رشد اقتصادهای نوظهور و درحالتوسعه | — | ۳.۸ درصد | ۴.۵ درصد |
| رشد خاورمیانه و آسیای مرکزی | — | ۰.۷ درصد | ۶.۵ درصد |
اعداد جدول نشان میدهند اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ وارد رکود نمیشود، اما همزمان با کاهش رشد، افزایش تورم را تجربه خواهد کرد. این ترکیب، سیاستگذاری را دشوار میکند؛ زیرا بانکهای مرکزی برای مقابله با تورم به نرخ بهره بالاتر نیاز دارند، درحالیکه اقتصاد برای جلوگیری از افت بیشتر رشد به شرایط مالی آسانتر احتیاج دارد.
پنج پیام کلیدی گزارش IMF برای اقتصاد جهان
رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ کاهش مییابد
صندوق بینالمللی پول رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ را ۳ درصد پیشبینی کرده است. این رقم ۰.۱ واحد درصد کمتر از برآورد آوریل و ۰.۳ واحد درصد کمتر از پیشبینی ژانویه ۲۰۲۶ است.
شوک انرژی مهمترین کانال انتقال جنگ است
افزایش قیمت نفت، گاز، کود و مواد غذایی، هزینه تولید و حملونقل را بالا میبرد. واردکنندگان انرژی و کشورهای کمدرآمدی که سهم محدودی در رونق فناوری دارند، بیشترین فشار را تحمل میکنند.
هوش مصنوعی بخشی از افت رشد را جبران کرده است
افزایش تقاضا برای نیمهرساناها، دیتاسنترها، زیرساخت پردازشی و تجهیزات مرتبط با هوش مصنوعی، رشد کشورهای حاضر در زنجیره فناوری را تقویت کرده و مانع کاهش شدیدتر اقتصاد جهانی شده است.
روند کاهش تورم جهانی متوقف شده است
تورم جهانی که در سال ۲۰۲۵ حدود ۴.۱ درصد بود، در سال ۲۰۲۶ به ۴.۷ درصد میرسد. عامل اصلی این افزایش، رشد هزینه انرژی، مواد غذایی و حملونقل است.
اثر جنگ میان کشورها یکسان نیست
صادرکنندگان انرژی خارج از منطقه جنگی از قیمت بالاتر نفت و گاز سود میبرند؛ اما واردکنندگان انرژی، اقتصادهای کمدرآمد و کشورهایی که سهم اندکی در زنجیره فناوری دارند، با کاهش رشد و افزایش تورم مواجه میشوند.
شوک انرژی چگونه رشد اقتصاد جهانی را کاهش میدهد؟
نخستین کانال اثرگذاری جنگ بر اقتصاد جهان، افزایش قیمت انرژی است. صندوق بینالمللی پول متوسط شاخص قیمت لحظهای نفت را برای سال ۲۰۲۶ حدود ۸۹ دلار برای هر بشکه در نظر گرفته که ۹ درصد بالاتر از فرض گزارش آوریل است.
براساس برآورد IMF، قیمت نفت خام در سال ۲۰۲۶ نسبت به ۲۰۲۵ حدود ۳۲ درصد و قیمت گاز طبیعی حدود ۲۲ درصد افزایش مییابد. قیمت کود نیز ۲۶ درصد و قیمت مواد غذایی حدود ۸ درصد بالا خواهد رفت.
| کالا یا شاخص | تغییر پیشبینیشده در سال ۲۰۲۶ | اثر احتمالی |
|---|---|---|
| نفت خام | افزایش ۳۲ درصدی | افزایش هزینه سوخت، حملونقل و تولید |
| گاز طبیعی | افزایش ۲۲ درصدی | فشار بر نیروگاهها و صنایع انرژیبر |
| کودهای شیمیایی | افزایش ۲۶ درصدی | افزایش هزینه تولید محصولات کشاورزی |
| مواد غذایی | افزایش ۸ درصدی | فشار بیشتر بر خانوارهای کمدرآمد |
| متوسط شاخص لحظهای نفت | حدود ۸۹ دلار برای هر بشکه | ۹ درصد بالاتر از فرض گزارش آوریل |
افزایش هزینه انرژی ابتدا به حملونقل، نیروگاهها، پالایشگاهها و صنایع انرژیبر منتقل میشود. سپس از طریق قیمت نهادهها و کالاهای واسطهای وارد سایر بخشهای اقتصاد شده و قدرت خرید خانوارها را کاهش میدهد.
تنگه هرمز در این سازوکار نقش محوری دارد. اختلال در عبور نفت و LNG از این آبراه، حتی بدون توقف کامل صادرات، میتواند حق بیمه، کرایه کشتی و هزینه ذخیرهسازی را افزایش دهد. تحلیل این سازوکار در گزارش تنگه هرمز، مالیات پنهان بر اقتصاد جهان بررسی شده است.
هوش مصنوعی چگونه نقش ضربهگیر اقتصاد جهان را بازی کرد؟
در سوی دیگر معادله، موج سرمایهگذاری در هوش مصنوعی به یکی از مهمترین عوامل حفظ رشد جهانی تبدیل شده است. افزایش تقاضا برای تراشه، سرور، مراکز داده، تجهیزات شبکه و برق مورد نیاز دیتاسنترها، سرمایهگذاری فناوری را در تعدادی از اقتصادها افزایش داده است.
این رونق بهصورت یکسان میان کشورها توزیع نشده است. اقتصادهایی که در تولید نیمهرسانا، سختافزار هوش مصنوعی یا زیرساخت دیجیتال حضور دارند، بخش بیشتری از منافع رشد فناوری را دریافت میکنند.
آمریکا
رشد اقتصاد آمریکا برای سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۳ درصد پیشبینی شده است. سرمایهگذاری تجاری مرتبط با فناوری و افزایش بهرهوری، بخشی از اثر منفی جنگ را خنثی میکند.
کره جنوبی
رشد کره جنوبی در سال ۲۰۲۶ حدود ۲.۶ درصد برآورد شده است. تقاضای جهانی برای نیمهرساناها اثر منفی افزایش قیمت انرژی را تحتالشعاع قرار میدهد.
مالزی
فعالیت دیتاسنترها و رونق زنجیره فناوری، رشد ۴.۷ درصدی را برای اقتصاد مالزی در سال ۲۰۲۶ پشتیبانی میکند.
ویتنام
رشد صادرات فناوری و تقاضای داخلی باعث شده پیشبینی رشد ویتنام در سال ۲۰۲۶ به ۷.۵ درصد برسد.
در مقابل، واردکنندگان انرژی که سهم اندکی در زنجیره ارزش فناوری دارند، هم هزینه بالاتر انرژی را میپردازند و هم از رونق هوش مصنوعی منفعت محدودی دریافت میکنند. بسیاری از اقتصادهای کمدرآمد در این گروه قرار میگیرند.
کدام اقتصادها بیشتر از جنگ آسیب میبینند؟
شدت اثر جنگ به سه عامل بستگی دارد: میزان وابستگی کشور به واردات انرژی، نزدیکی آن به منطقه جنگ و جایگاهش در زنجیره جهانی فناوری.
| اقتصاد یا منطقه | رشد ۲۰۲۶ | رشد ۲۰۲۷ | عامل اصلی |
|---|---|---|---|
| اقتصاد جهان | ۳ درصد | ۳.۴ درصد | تقابل شوک جنگ و رونق فناوری |
| آمریکا | ۲.۳ درصد | ۲.۲ درصد | حمایت سرمایهگذاری فناوری و موقعیت صادرکننده انرژی |
| منطقه یورو | ۰.۹ درصد | ۱.۲ درصد | قیمت انرژی و ضعف اعتماد مصرفکنندگان |
| کره جنوبی | ۲.۶ درصد | ۲.۵ درصد | رونق صادرات نیمهرسانا |
| خاورمیانه و آسیای مرکزی | ۰.۷ درصد | ۶.۵ درصد | اختلال انرژی در ۲۰۲۶ و بازگشت فعالیت در ۲۰۲۷ |
| اقتصادهای نوظهور و درحالتوسعه | ۳.۸ درصد | ۴.۵ درصد | تفاوت در وابستگی انرژی و فناوری |
صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده رشد خاورمیانه و آسیای مرکزی در سال ۲۰۲۶ به ۰.۷ درصد سقوط کند و در سال ۲۰۲۷ به ۶.۵ درصد برسد. این نوسان شدید، نتیجه فرض طولانیترشدن اختلال تنگه هرمز و بازگشت تدریجی تولید و تجارت انرژی در سال بعد است.
برای درک اینکه چرا اثر جنگ از منطقه فراتر رفته است، گزارش چرا جنگ ایران جهانی شد؟ نقش هرمز، LNG و انرژی در گسترش بحران را بخوانید.
تورم ۴.۷ درصدی چه معنایی برای بانکهای مرکزی دارد؟
یکی از مهمترین پیامهای گزارش IMF توقف روند کاهش تورم جهانی است. تورم عمومی جهان از ۴.۱ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۴.۷ درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش مییابد و سپس در سال ۲۰۲۷ به ۳.۹ درصد کاهش پیدا میکند.
افزایش تورم عمدتاً نتیجه رشد قیمت انرژی و مواد غذایی است. این نوع تورم برای بانکهای مرکزی دشوارتر است؛ زیرا افزایش نرخ بهره نمیتواند تولید نفت، گاز یا مواد غذایی را بیشتر کند، اما کاهش سریع نرخ بهره نیز میتواند انتظارات تورمی را تقویت کند.
بنابراین بانکهای مرکزی ممکن است نرخهای بهره را برای مدت طولانیتری بالا نگه دارند. نتیجه چنین سیاستی، افزایش هزینه وام مسکن، تأمین مالی شرکتها و بدهی دولتها خواهد بود؛ عواملی که خود میتوانند رشد اقتصادی را محدود کنند.
چرا رشد تجارت جهانی به ۳.۵ درصد کاهش مییابد؟
صندوق بینالمللی پول پیشبینی کرده رشد حجم تجارت جهانی از ۵ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۳.۵ درصد در سال ۲۰۲۶ کاهش یابد و سپس در سال ۲۰۲۷ به ۴.۳ درصد برسد.
این کاهش فقط به جنگ مربوط نیست. تعرفهها، انتقال زنجیرههای تولید، تغییر مسیرهای تجاری و پایان بخشی از واردات زودهنگام سال قبل نیز در آن نقش دارند. بااینحال، جنگ از مسیر افزایش هزینه کشتیرانی، بیمه و نااطمینانی، فشار بیشتری بر تجارت وارد میکند.
در همین حال، تجارت مرتبط با فناوری و تجهیزات هوش مصنوعی با سرعت بیشتری رشد میکند. بنابراین ترکیب تجارت جهانی در حال تغییر است: تجارت انرژی و کالاهای سنتی با محدودیت روبهرو شده، اما تجارت تراشه، سرور و تجهیزات دیجیتال بخشی از این افت را جبران کرده است.
آیا اقتصاد جهان از شوک جنگ عبور میکند؟
سناریوی پایه IMF بر این فرض استوار است که اثر شوک انرژی بهتدریج کاهش پیدا کند و اختلالهای منطقهای در سال ۲۰۲۷ محدودتر شوند. در چنین شرایطی، رشد جهانی میتواند از ۳ درصد در سال ۲۰۲۶ به ۳.۴ درصد در سال ۲۰۲۷ بازگردد.
اما این بازگشت قطعی نیست. تشدید دوباره درگیری، ادامه اختلال در تنگه هرمز، افزایش قیمت نفت، بازقیمتگذاری بازارهای مالی یا افت سرمایهگذاری فناوری میتواند صندوق را وادار به کاهش دوباره پیشبینیها کند.
از سوی دیگر، توسعه سریعتر هوش مصنوعی، افزایش بهرهوری و عادیشدن مسیرهای انرژی میتواند رشد را بالاتر ببرد. در نتیجه، مسیر اقتصاد جهان در سالهای ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ حاصل رقابت دو نیروی متضاد است: شوک جنگ و انرژی در یک سو و رونق فناوری و هوش مصنوعی در سوی دیگر.
جمعبندی؛ جنگ رشد را کند کرد، اما هوش مصنوعی مانع ترمز شدیدتر شد
پاسخ کوتاه به پرسش اصلی این است که جنگ ایران یکی از دلایل کندشدن رشد اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۶ است؛ اما نمیتوان تمام کاهش رشد را فقط به جنگ نسبت داد. بحران انرژی، تعرفهها، ضعف سرمایهگذاری و محدودیت سیاستهای مالی و پولی همزمان بر اقتصاد جهانی فشار میآورند.
در مقابل، رونق هوش مصنوعی و تقاضا برای زیرساختهای فناوری، بخشی از این فشار را جبران کرده است. به همین دلیل، رشد جهانی به ۳ درصد محدود میشود، اما وارد رکود نمیشود.
نکته مهمتر آن است که کاهش پیشبینی رشد سال ۲۰۲۶ با افزایش پیشبینی رشد ۲۰۲۷ همراه شده است. بنابراین جنگ بیش از آنکه رشد جهان را بهطور کامل از بین ببرد، بخشی از آن را به تعویق انداخته است؛ البته به شرط آنکه بحران انرژی و نااطمینانی ژئوپلیتیکی دوباره تشدید نشوند.
سؤالات متداول درباره تأثیر جنگ ایران بر اقتصاد جهان
آیا جنگ ایران باعث کاهش رشد اقتصاد جهان شده است؟
بله. IMF جنگ و شوک انرژی ناشی از آن را از عوامل کاهش رشد سال ۲۰۲۶ میداند؛ اما تعرفهها، ضعف سرمایهگذاری و مشکلات ساختاری نیز در این کاهش نقش دارند.
رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ چقدر خواهد بود؟
صندوق بینالمللی پول رشد اقتصاد جهانی در سال ۲۰۲۶ را ۳ درصد پیشبینی کرده است؛ این رقم در گزارش آوریل ۳.۱ درصد بود.
تورم جهانی در سال ۲۰۲۶ چقدر میشود؟
براساس گزارش ژوئیه IMF، تورم جهانی از ۴.۱ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۴.۷ درصد در سال ۲۰۲۶ افزایش مییابد و در سال ۲۰۲۷ به ۳.۹ درصد کاهش پیدا میکند.
هوش مصنوعی چگونه به رشد اقتصاد جهان کمک کرده است؟
افزایش سرمایهگذاری در تراشهها، دیتاسنترها، سرورها و زیرساختهای پردازشی، فعالیت اقتصادی کشورهای حاضر در زنجیره فناوری را افزایش داده و بخشی از اثر منفی شوک انرژی را جبران کرده است.
کدام کشورها بیشتر از شوک جنگ آسیب میبینند؟
واردکنندگان انرژی، اقتصادهای کمدرآمد و کشورهایی که حضور محدودی در زنجیره ارزش فناوری دارند، بیشترین فشار را از افزایش قیمت انرژی و مواد غذایی تحمل میکنند.
آیا اقتصاد جهان در سال ۲۰۲۷ بهبود پیدا میکند؟
IMF رشد ۳.۴ درصدی را برای سال ۲۰۲۷ پیشبینی کرده است؛ اما تحقق آن به کاهش تنشهای منطقهای، عادیشدن جریان انرژی و تداوم سرمایهگذاری فناوری وابسته است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟