روزنامههای اقتصادی امروز، تصویری چندبعدی از وضعیت پیچیده اقتصاد ایران و جهان ترسیم کردهاند. در یک سو، گزارش دنیای اقتصاد از سه سناریوی متفاوت برای تورم پایان سال خبر میدهد که دامنه آن از ۶۱.۷ درصد در خوشبینانهترین حالت تا ۹۹.۲ درصد در بدترین شرایط متغیر است. در سوی دیگر، فرهیختگان به هزینههای سرسامآور جنگ برای آمریکا پرداخته و از کاهش ذخایر نفتی و افزایش بدهی عمومی این کشور به ۴۰ تریلیون دلار سخن گفته است.
در این میان، جوان به ظرفیتهای جغرافیایی ایران برای دور زدن تحریمها اشاره دارد و ایران و جامجم نیز بهترتیب از بزرگترین عرضه اولیه تاریخ بورس و راهکارهای کنترل تورم گزارش دادهاند. آنچه این گزارشها را به هم پیوند میدهد، محوریت «نااطمینانی» و تأثیر عمیق آن بر متغیرهای کلان اقتصادی است؛ از تورم و بازار سرمایه گرفته تا هزینههای جنگ و مسیرهای جایگزین تجارت.
۵ سناریوی کلیدی که اقتصاد ایران در تابستان ۱۴۰۵ با آن مواجه است
بررسی گزارشهای امروز روزنامههای اقتصادی، نشان میدهد که اقتصاد ایران در نقطه عطفی حساس قرار گرفته است. در ادامه، پنج محور کلیدی که میتوانند مسیر آینده اقتصاد را تعیین کنند، بر اساس دادههای منتشرشده و تحلیلهای کارشناسی بررسی شده است.
۱. سه سناریوی تورم؛ از ۶۱ تا ۹۹ درصد
مرکز آمار ایران تورم ماهانه مرداد را ۳.۴ درصد و تورم نقطهبهنقطه را ۸۹ درصد اعلام کرده است. بر اساس تحلیل دنیای اقتصاد، مسیر تورم تا پایان سال به شدت به تحولات سیاسی وابسته است. در سناریوی خوشبینانه با تداوم تنشزدایی و تورم ماهانه ۳.۲ درصدی، تورم نقطهبهنقطه اسفند به ۶۱.۷ درصد کاهش مییابد. در سناریوی میانی با میانگین ۴.۸ درصدی پنج ماه نخست سال، این رقم به ۸۰.۳ درصد میرسد و در سناریوی بدبینانه با تشدید تنشها و بازگشت تورم ماهانه ۶.۴ درصدی، تورم نقطهای به ۹۹.۲ درصد نزدیک خواهد شد. با این حال، نکته کلیدی آن است که حتی در سناریوی خوشبینانه، کاهش تورم به معنای کاهش قیمتها نیست، بلکه تنها سرعت افزایش قیمتها کمتر میشود.
۲. هزینههای سرسامآور جنگ برای آمریکا و تأثیر بر تنگه هرمز
فرهیختگان در گزارشی با عنوان «مین هرمز زیر پای ترامپ»، هزینههای مستقیم و غیرمستقیم درگیری ایران و آمریکا را بین ۸۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار برآورد کرده است. این هزینهها در حالی به واشنگتن تحمیل میشود که ذخایر استراتژیک نفت آمریکا به کمتر از ۳۰۰ میلیون بشکه رسیده و بدهی عمومی این کشور از ۴۰ تریلیون دلار عبور کرده است. اختلال در تردد از تنگه هرمز، علاوه بر افزایش قیمت نفت و LNG، هزینه اجاره نفتکشها را بهشدت بالا برده و فشار آن به اقتصادهای آسیایی و مصرفکنندگان آمریکایی منتقل شده است. همچنین، چین و روسیه تمایلی به همراهی کامل با واشنگتن در تشدید تحریمها نشان ندادهاند که این خود زاویه جدیدی از فشار بر سیاستهای آمریکاست.
۳. ظرفیتهای جغرافیایی؛ برگهای برنده ایران در جنگ اقتصادی
روزنامه جوان به ظرفیتهای جغرافیایی ایران بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای مقابله با تحریمها اشاره کرده است. مرز زمینی با هفت کشور، امکان استفاده بیشتر از مسیرهای زمینی و ریلی و همچنین ظرفیت بنادر شمالی و دریای خزر، مسیرهای جایگزینی برای ادامه تجارت ایجاد کرده است. عراق بهعنوان یکی از مهمترین شرکای تجاری ایران و پاکستان بهعنوان مسیر دسترسی زمینی به اقیانوس هند، در شرایط کنونی اهمیت بیشتری پیدا کردهاند. با این حال، تداوم فشارها میتواند هزینههای اقتصادی را افزایش دهد و نیازمند اصلاحات داخلی، تقویت تولید، تنوعبخشی به شرکای تجاری و توسعه کریدورهای حملونقل است.
۴. بزرگترین عرضه اولیه تاریخ بورس؛ فرصت یا احتیاط؟
گروه پتروشیمی تابان فردا با واگذاری ۱.۵ درصد از سهام خود، بهعنوان بزرگترین عرضه اولیه تاریخ بازار سرمایه وارد بورس میشود. ارزش روز داراییهای این هلدینگ حدود ۹۶۰ هزار میلیارد تومان برآورد شده و ارزش هر سهم بر مبنای NAV حدود ۳،۲۱۴ تومان است، در حالی که قیمت عرضه حدود ۱،۲۸۰ تومان اعلام شده است. با این حال، جذابیت تابان تنها به ارزش داراییهای آن محدود نمیشود و عملکرد مالی شرکت نیز اهمیت زیادی دارد؛ چراکه درآمد عملیاتی آن در ۹ ماهه منتهی به بهمن ۱۴۰۴ حدود ۲۹ درصد و سود خالص آن ۵۳ درصد کاهش یافته است. همچنین از تضمین بازدهی ۴۰ درصدی و اختصاص بخشی از منابع عرضه به بازارگردانی سخن گفته شده اما جزئیات این تعهد اهمیت دارد.
۵. ۶ راهکار کنترل تورم در شرایط فعلی
روزنامه جامجم با استناد به آمار تورم مرداد (ماهانه ۳.۴ درصد، نقطهبهنقطه ۸۹ درصد و سالانه ۶۹.۹ درصد)، شش راهکار کلیدی برای کنترل تورم ارائه داده است: کاهش رشد نقدینگی و کسری بودجه، اصلاح نظام بانکی، تثبیت بازار ارز، تقویت تولید و عرضه، نظارت بر زنجیره کالاهای اساسی و کاهش انتظارات تورمی. نکته قابلتوجه، افزایش فاصله تورمی دهکهاست که نشان از تشدید نابرابری در فشار هزینهها دارد؛ بهطوری که تورم خوراکیها و آشامیدنیها با رسیدن به ۱۲۷.۵ درصد، فشار بیشتری بر خانوارهای کمدرآمد وارد کرده است.
آیا اقتصاد ایران از تونل تورم عبور خواهد کرد؟
نکته مشترک تمام گزارشهای امروز، تأکید بر نقش کلیدی «سیاست» در تعیین مسیر اقتصاد است. سه سناریوی تورم که دنیای اقتصاد ترسیم کرده، بهوضوح نشان میدهد که متغیرهای اقتصادی، بیش از هر چیز تابعی از تحولات سیاسی و تصمیمات کلان هستند. کاهش تنشها میتواند تورم را به زیر ۶۲ درصد برساند و تشدید درگیریها میتواند آن را به مرز تورم سهرقمی نزدیک کند. این وابستگی شدید، یکی از مهمترین چالشهای پیشروی اقتصاد ایران است.
در چنین شرایطی، آنچه میتواند به عبور از این وضعیت کمک کند، ترکیبی از سه عامل است: نخست، کاهش وابستگی اقتصاد به متغیرهای سیاسی از طریق تقویت تولید داخلی و تنوعبخشی به شرکای تجاری. دوم، اجرای سیاستهای پولی و مالی انضباطبخش که در گزارش جامجم به آنها اشاره شده است. سوم، بهرهگیری حداکثری از ظرفیتهای جغرافیایی و همسایگی که جوان به آن پرداخته است. با این حال، تا زمانی که مسیر سیاستهای خارجی و تنشهای منطقهای مشخص نباشد، هرگونه پیشبینی دقیق از آینده تورم، با سطح بالایی از نااطمینانی همراه خواهد بود. آنچه مسلم است، اقتصاد ایران در تابستان ۱۴۰۵ در نقطهای حساس قرار دارد که تصمیمات ماههای آینده، مسیر چند سال آینده را تعیین خواهد کرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟