طبق اظهارات رئیسکل بانک مرکزی، تورم نقطهبهنقطه شهریور پس از ۱۵ ماه کاهش یافته و از ۸۴.۴ به ۸۳.۸ درصد رسیده است. رقمی که هنوز بالا است، اما در کنار توقف روند صعودی تورم نقطهای میتواند نشانهای از تغییر جهت فشارهای قیمتی باشد.
رئیسکل بانک مرکزی با اشاره به همین ارقام گفته است با وجود فشارهای اقتصادی، اقدامات بانک مرکزی برای کنترل رشد نقدینگی باعث شده شتاب تورم که در ماههای ابتدایی سال افزایش یافته بود، کاهش پیدا کند و هدف بانک مرکزی، کاهش بیشتر این روند باشد.
تورم شهریور چه پیامی برای اقتصاد دارد؟
تورم نقطهبهنقطه از ۸۴.۴ درصد در مرداد به ۸۳.۸ درصد در شهریور رسیده است؛ یعنی ۰.۶ واحد درصد کاهش پیدا کرده است.
از نظر اندازه، این کاهش بزرگ نیست. اما در تحلیل روندها، همیشه اندازه تغییر مهمترین موضوع نیست؛ گاهی تغییر جهت اهمیت بیشتری دارد. در ۱۵ ماه گذشته، تورم نقطهبهنقطه بهصورت پیوسته افزایش پیدا کرده بود. بنابراین ثبت نخستین کاهش پس از این دوره طولانی، یک علامت متفاوت برای اقتصاد محسوب میشود.
| شاخص | مرداد ۱۴۰۵ | شهریور ۱۴۰۵ |
| تورم نقطهبهنقطه | ۸۴.۴ درصد | ۸۳.۸ درصد |
| روند تورم نقطهای | افزایشی | کاهشی |
آیا کاهش ۰.۶ واحدی میتواند آغاز یک روند بزرگتر باشد؟
بله، اما شرط آن تداوم است. تورم معکولا یکشبه تغییر مسیر نمیدهد. وقتی اقتصاد برای مدت طولانی با افزایش قیمت مواجه بوده، تغییر انتظارات، کاهش فشار تقاضا، ثبات بازار ارز، کنترل رشد نقدینگی و کاهش شوکهای هزینهای به زمان نیاز دارند تا اثر خود را در شاخص قیمت نشان دهند.
به همین دلیل، یک کاهش کوچک میتواند از نظر اقتصادی مهم باشد؛ نه به این دلیل که مسئله تورم را حل کرده، بلکه به این دلیل که مسیر را برای کاهشهای بعدی باز میکند.
اگر تورم نقطهای در مهر نیز کاهش پیدا کند و سپس در ماههای بعد این روند ادامه یابد، عدد شهریور از یک نوسان ماهانه به نخستین حلقه یک روند نزولی تبدیل خواهد شد.
وقتی فعالان اقتصادی چند ماه متوالی کاهش تورم را ببینند، انتظارات آنها نیز میتواند بهتدریج تعدیل شود. بنگاهها کمتر مجبور میشوند افزایش هزینههای احتمالی آینده را پیشاپیش در قیمتها لحاظ کنند و خانوارها نیز ممکن است فشار کمتری برای تبدیل سریع نقدینگی خود به کالا و دارایی احساس کنند.
در چنین شرایطی، کاهش تورم میتواند خودش به عامل تقویتکننده کاهش تورم تبدیل شود.
چرا این بار میتوان به ادامه کاهش تورم امیدوار بود؟
یکی از دلایل مهم امیدواری این است که تورم نقطهای پس از یک دوره طولانی افزایش، در شرایطی کاهش یافته که اقتصاد همچنان با فشارهای متعدد روبهرو بوده است.
این موضوع اهمیت دارد، زیرا نشان میدهد مسیر تورم الزاماً فقط به شوکهای بیرونی وابسته نیست و سیاستهای داخلی نیز میتوانند بر سرعت افزایش قیمتها اثر بگذارند.
کنترل رشد نقدینگی یکی از این مسیرهاست. از نظر اقتصادی، وقتی رشد نقدینگی و اعتبار از سرعت افزایش قیمتها فاصله بگیرد، فشار تقاضا نیز در طول زمان میتواند کمتر شود.
البته اثر سیاست پولی فوری نیست. اما اگر کاهش رشد نقدینگی همراه با ثبات بیشتر بازار ارز، کاهش انتظارات تورمی و مدیریت بهتر هزینههای دولت باشد، احتمال شکلگیری یک روند پایدارتر در تورم افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل، شهریور را میتوان نخستین علامت نتیجهدادن بخشی از تلاشهای مهار تورم دانست، هرچند هنوز برای قضاوت نهایی زود است.
چرا کاهش انتظارات میتواند تورم را سریعتر پایین بیاورد؟
تورم فقط با پول و نقدینگی توضیح داده نمیشود. انتظارات هم نقش مهمی دارند.
اگر تولیدکننده مطمئن نباشد قیمت مواد اولیه در ماه آینده چقدر افزایش خواهد یافت، احتمالاً برای پوشش ریسک، قیمت محصول خود را بالاتر تعیین میکند. مصرفکننده نیز اگر انتظار افزایش شدید قیمت داشته باشد، ممکن است خرید خود را جلو بیندازد.
این دو رفتار میتوانند به افزایش تقاضا و قیمتگذاری احتیاطی منجر شوند. اما جهت این رابطه میتواند برعکس شود.
اگر چند ماه متوالی نرخ تورم کاهش پیدا کند، فعالان اقتصادی بهتدریج متقاعد میشوند که افزایش قیمتها قرار نیست با همان سرعت گذشته ادامه پیدا کند. در این حالت، بخشی از تقاضای احتیاطی کاهش مییابد و بنگاهها نیز فضای بیشتری برای تثبیت قیمت پیدا میکنند.
از این منظر، اولین کاهش تورم اهمیت روانی و اقتصادی همزمان دارد.
اگر این کاهش ادامه پیدا کند، اثر آن فقط در جدولهای آماری دیده نخواهد شد؛ بلکه میتواند بهتدریج رفتار بازار را نیز تغییر دهد.
آیا کاهش تورم میتواند قدرت خرید را برگرداند؟
در کوتاهمدت، نه بهطور مستقیم؛ اما کاهش پایدار تورم یکی از مهمترین پیششرطهای بازسازی قدرت خرید است. وقتی تورم پایین میآید، قیمتها لزوماً کاهش نمییابند؛ بلکه سرعت افزایش آنها کمتر میشود. اما همین تغییر برای خانوار اهمیت زیادی دارد.
فرض کنیم درآمد یک خانوار در یک سال ۳۰ درصد افزایش پیدا کند. اگر قیمتها ۸۰ درصد بالا بروند، قدرت خرید این خانوار بهشدت کاهش پیدا میکند. اما اگر در سال بعد سرعت افزایش قیمتها به شکل محسوسی کمتر شود، امکان هماهنگ شدن درآمد با هزینهها افزایش پیدا میکند.
بنابراین اثر مثبت کاهش تورم بیشتر در افق زمانی چندماهه و چندساله دیده میشود.
هدف واقعی سیاست ضدتورمی هم نباید صرفاً پایین آوردن یک عدد در یک ماه باشد؛ هدف این است که اقتصاد از چرخه افزایش سریع قیمتها خارج شود و خانوار بتواند با اطمینان بیشتری برای درآمد و هزینههای خود برنامهریزی کند.
کدام عوامل میتوانند این روند مثبت را تقویت کنند؟
برای اینکه کاهش شهریور به یک روند پایدار تبدیل شود، چند متغیر اهمیت ویژه دارند.
نخست، رشد نقدینگی است. هرچه رشد نقدینگی با ظرفیت واقعی اقتصاد فاصله کمتری داشته باشد، فشار تقاضایی کمتری به قیمتها وارد میشود.
دوم، ثبات بازار ارز است. در اقتصادی که بخشی از نهادههای تولید و کالاهای واسطهای از خارج تأمین میشود، ثبات نرخ ارز میتواند از انتقال شوکهای ارزی به قیمت تولید جلوگیری کند.
سوم، کاهش انتظارات تورمی است. این متغیر میتواند سرعت واکنش قیمتها را در بازار کاهش دهد.
چهارم، ثبات سمت عرضه است. هرقدر تولید، واردات مواد اولیه و زنجیره تأمین قابل پیشبینیتر باشد، احتمال جهشهای مقطعی قیمت کمتر میشود.
ترکیب این عوامل میتواند کاهش ۰.۶ واحد درصدی شهریور را از یک اتفاق محدود به یک روند واقعی تبدیل کند.
آیا هنوز خطر بازگشت تورم وجود دارد؟
بله. تورم ۸۳.۸ درصدی همچنان نشان میدهد فشار افزایش قیمتها بسیار بالاست و تورم ماهانه ۳.۹ درصدی نیز با سطح پایین و پایدار فاصله دارد. بنابراین هنوز نمیتوان روند شهریور را قطعی دانست.
مسیر تورم در ماههای آینده میتواند تحت تأثیر تغییرات نرخ ارز، رشد نقدینگی، هزینه تولید، وضعیت بودجه و انتظارات تورمی قرار گیرد. به همین دلیل، کاهش ۰.۶ واحد درصدی تورم نقطهبهنقطه باید بهعنوان یک علامت اولیه بررسی شود، نه یک نتیجه نهایی.
در عین حال، تفاوت مهم شهریور با ماههای قبل این است که برای نخستین بار پس از ۱۵ ماه، شاخص تورم نقطهبهنقطه کاهش یافته است. اگر این تغییر در ماههای بعد نیز تکرار شود، معنای آن برای اقتصاد بسیار بزرگتر از همین کاهش محدود خواهد بود.
| شاخص کلیدی شهریور ۱۴۰۵ | مقدار | پیام اقتصادی |
| تورم نقطهبهنقطه | ۸۳.۸ درصد | کاهش ۰.۶ واحد درصدی نسبت به مرداد |
| تورم نقطهبهنقطه مرداد | ۸۴.۴ درصد | بالاترین سطح ثبتشده پیش از تغییر روند شهریور |
| تورم ماهانه | ۳.۹ درصد | همچنان بالا، اما قابل رصد برای ماههای آینده |
| طول روند افزایشی پیش از شهریور | ۱۵ ماه | توقف روند صعودی و آغاز کاهش |
شهریور میتواند آغاز یک خبر خوب برای اقتصاد باشد
تورم ۸۳.۸ درصدی همچنان عددی سنگین است و نمیتوان فشار معیشتی ناشی از چنین سطحی را نادیده گرفت. اما اقتصاد فقط با سطح یک شاخص سنجیده نمیشود؛ جهت حرکت آن نیز اهمیت دارد.
پس از ۱۵ ماه افزایش مداوم، تورم نقطهبهنقطه در شهریور برای نخستینبار کاهش یافته است. این کاهش فقط ۰.۶ واحد درصد است، اما میتواند معنای بزرگتری داشته باشد: فشار تورمی شاید به مرحلهای رسیده باشد که امکان تغییر مسیر در آن وجود دارد.
اگر این تغییر در ماههای آینده ادامه پیدا کند، کاهش تورم میتواند از یک خبر آماری به یک تحول واقعی در رفتار اقتصاد تبدیل شود؛ از کاهش نااطمینانی بنگاهها گرفته تا امکان برنامهریزی بهتر خانوارها و کاهش فشار ناشی از افزایش مداوم قیمتها.
بنابراین شهریور را نباید پایان تورم بالا دانست؛ اما میتوان آن را نخستین نشانه جدی از پایان روند صعودی تورم نقطهای تلقی کرد.
سوالات متداول
تورم نقطهبهنقطه شهریور ۱۴۰۵ چقدر شد؟
تورم نقطهبهنقطه در شهریور ۱۴۰۵ به ۸۳.۸ درصد رسید که نسبت به ۸۴.۴ درصد مرداد، ۰.۶ واحد درصد کاهش نشان میدهد.
چرا کاهش تورم نقطهای در شهریور اهمیت دارد؟
اهمیت این کاهش در این است که پس از ۱۵ ماه روند افزایشی، تورم نقطهبهنقطه برای نخستینبار کاهش یافته است. تداوم این روند در ماههای آینده میتواند نشانه کاهش تدریجی فشارهای تورمی باشد.
رئیسکل بانک مرکزی برای کاهش بیشتر تورم چه رویکردی را مطرح کرده است؟
تمرکز بر کنترل رشد نقدینگی و ادامه سیاستهای پولی با هدف کاهش شتاب تورم از محورهای مطرحشده از سوی رئیسکل بانک مرکزی است. تداوم این سیاستها در کنار ثبات بازار ارز و مدیریت ناترازیهای پولی میتواند به تثبیت روند کاهشی تورم کمک کند.
آیا کاهش تورم شهریور میتواند ادامهدار باشد؟
هنوز برای قطعی دانستن این موضوع زود است. تورم ماهانه ۳.۹ درصد همچنان بالاست و عواملی مانند رشد نقدینگی، نرخ ارز، هزینه تولید و انتظارات تورمی میتوانند مسیر تورم را تغییر دهند. با این حال، کاهش تورم نقطهبهنقطه پس از ۱۵ ماه، نخستین علامت مثبت برای بررسی ادامه این مسیر است.
منابع گزارش
- مرکز آمار ایران — مرجع انتشار شاخصهای قیمت و تورم
- بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران — سیاستهای پولی و آمارهای پولی
- گزارش تورم شهریور ۱۴۰۵ — ارقام تورم شهریور و تغییر تورم نقطهای
- چارسو اقتصاد؛ تامل کاربردی در نسبت رشد نقدینگی با تورم — مطالب تحلیلی مرتبط با رابطه نقدینگی و تورم
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟