تورم نقطه‌به‌نقطه ایران در شهریور ۱۴۰۵ پس از ۱۵ ماه روند افزایشی، برای نخستین بار کاهش یافت و از ۸۴.۴ درصد در مرداد به ۸۳.۸ درصد رسید. تورم ماهانه شهریور نیز ۳.۹ درصد اعلام شده است. کاهش ۰.۶ واحد درصدی تورم نقطه‌ای تغییر مهمی در جهت شاخص محسوب می‌شود، اما سطح تورم همچنان بسیار بالاست و برای صحبت از آغاز یک روند نزولی پایدار باید آمار ماه‌های آینده را دید.
تورم ایران در شهریور ۱۴۰۵ چقدر شد؟
عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، روز شنبه ۴ مهر اعلام کرد تورم نقطه‌به‌نقطه که طی ۱۵ ماه گذشته روندی افزایشی داشت و در مرداد به ۸۴.۴ درصد رسیده بود، در شهریور به ۸۳.۸ درصد کاهش یافته است.
بر این اساس، تورم نقطه‌ای طی یک ماه ۰.۶ واحد درصد پایین آمده است. همتی همچنین تورم ماهانه شهریور را ۳.۹ درصد اعلام کرد و تأکید داشت که تورم در محدوده ۴ درصد در ماه همچنان بالا محسوب می‌شود.
| شاخص | مرداد ۱۴۰۵ | شهریور ۱۴۰۵ | تغییر |
|---|---|---|---|
| تورم نقطه‌به‌نقطه | ۸۴.۴ درصد | ۸۳.۸ درصد | کاهش ۰.۶ واحد درصدی |
| تورم ماهانه | ــ | ۳.۹ درصد | همچنان در سطح بالا |
| روند تورم نقطه‌ای | افزایشی | کاهشی | نخستین کاهش پس از ۱۵ ماه |
کاهش تورم پس از ۱۵ ماه چه معنایی دارد؟
مهم‌ترین بخش آمار شهریور، نه اندازه کاهش بلکه تغییر جهت تورم نقطه‌به‌نقطه است. کاهش از ۸۴.۴ به ۸۳.۸ درصد به‌تنهایی برای اثبات مهار تورم کافی نیست، اما روند افزایشی ۱۵ماهه این شاخص را متوقف کرده است.
اگر کاهش تورم نقطه‌ای در مهر و ماه‌های بعد ادامه پیدا کند، آمار شهریور می‌تواند به نقطه شروع یک روند نزولی تبدیل شود. در مقابل، افزایش دوباره شاخص در ماه‌های آینده نشان خواهد داد که افت شهریور بیشتر یک نوسان ماهانه بوده است.
به همین دلیل، تعبیر دقیق از آمار جدید این نیست که «تورم مهار شده»؛ بلکه این است که برای نخستین بار پس از ۱۵ ماه، جهت حرکت تورم نقطه‌ای تغییر کرده است.
همتی کاهش تورم را به چه عواملی مرتبط می‌داند؟
رئیس‌کل بانک مرکزی کنترل رشد نقدینگی را یکی از عوامل کاهش شتاب تورم عنوان کرده است. او گفته با وجود فشارهای اقتصادی، اقدامات بانک مرکزی برای کنترل خلق نقدینگی توسط بانک‌ها باعث کاهش شتاب رشد نقدینگی شده است.
همتی پیش‌تر نیز اعلام کرده بود رشد نقدینگی در پنج‌ماهه نخست ۱۴۰۵ نسبت به پایان سال ۱۴۰۴ حدود ۱۹ درصد بوده است. به گفته او، سیاست بانک مرکزی بر استفاده از ابزارهای پولی برای کنترل رشد نقدینگی و محدودکردن خلق پول بانک‌ها متمرکز شده است.
برای بررسی رابطه میان حجم پول و افزایش سطح عمومی قیمت‌ها، تحلیل چارسو اقتصاد با عنوان تأملی کاربردی در نسبت رشد نقدینگی با تورم نیز به ارتباط سیاست پولی، نقدینگی و تورم پرداخته است.
آیا کاهش تورم به معنی ارزان شدن کالاهاست؟
خیر. کاهش نرخ تورم با کاهش سطح قیمت‌ها متفاوت است. وقتی تورم از ۸۴.۴ به ۸۳.۸ درصد می‌رسد، معنای آن این نیست که قیمت کالاها ۰.۶ درصد ارزان شده‌اند؛ بلکه سرعت افزایش سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به دوره مشابه سال قبل اندکی کاهش یافته است.
بنابراین حتی در صورت ادامه روند نزولی تورم، قیمت‌ها می‌توانند همچنان افزایش پیدا کنند، اما با سرعتی کمتر.
این تفاوت برای خانوارها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا اثر ملموس کاهش تورم زمانی بیشتر می‌شود که سرعت رشد قیمت‌ها به اندازه‌ای پایین بیاید که رشد درآمد بتواند به آن نزدیک شود.
تورم ۸۳.۸ درصدی چه معنایی برای قدرت خرید دارد؟
تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۳.۸ درصدی همچنان سطح بسیار بالایی از افزایش قیمت‌ها را نشان می‌دهد. به همین دلیل، کاهش ۰.۶ واحد درصدی به‌تنهایی نمی‌تواند فشار معیشتی ایجادشده در ماه‌های گذشته را جبران کند.
برای بهبود قدرت خرید، صرفاً کاهش نرخ تورم کافی نیست؛ رشد درآمد اسمی خانوار نیز باید بتواند به سرعت افزایش هزینه‌های زندگی نزدیک شود.
اگر نرخ تورم برای چند ماه متوالی کاهش پیدا کند و هم‌زمان درآمد خانوارها افزایش یابد، شکاف میان درآمد و هزینه می‌تواند به‌تدریج کمتر شود. اما در سطح فعلی تورم، هنوز فاصله زیادی تا ثبات قیمت‌ها وجود دارد.
نرخ دلار چه نقشی در ادامه کاهش تورم دارد؟
یکی از متغیرهای مهم ماه‌های آینده، بازار ارز است. تغییرات نرخ ارز می‌تواند از طریق قیمت کالاهای وارداتی، مواد اولیه، تجهیزات و انتظارات فعالان اقتصادی به سطح قیمت‌ها منتقل شود.
به همین دلیل، حتی در صورت کنترل رشد نقدینگی، جهش شدید نرخ ارز می‌تواند مسیر کاهش تورم را با اختلال مواجه کند.
از سوی دیگر، ثبات نسبی بازار ارز در کنار کاهش رشد متغیرهای پولی می‌تواند شرایط مناسب‌تری برای تداوم کاهش شتاب تورم فراهم کند.
چه عواملی تعیین می‌کنند کاهش تورم ادامه پیدا کند؟
برای اینکه کاهش شهریور از یک تغییر یک‌ماهه به روندی پایدار تبدیل شود، چند متغیر باید هم‌زمان بررسی شوند:
رشد نقدینگی و خلق پول بانکی
ادامه کنترل رشد نقدینگی می‌تواند از فشار تقاضای پولی بر سطح عمومی قیمت‌ها بکاهد. بانک مرکزی کنترل خلق نقدینگی توسط شبکه بانکی را یکی از محورهای سیاست خود اعلام کرده است.
نرخ ارز
جهش ارزی می‌تواند هزینه واردات کالا و مواد اولیه را افزایش دهد و از طریق انتظارات تورمی نیز بر قیمت‌های داخلی اثر بگذارد.
کسری بودجه و نحوه تأمین آن
نحوه تأمین مالی هزینه‌های دولت برای مسیر متغیرهای پولی اهمیت دارد و می‌تواند بر فشارهای تورمی اثرگذار باشد.
انتظارات تورمی
اگر خانوارها و بنگاه‌ها انتظار افزایش سریع قیمت‌ها داشته باشند، رفتار خرید، سرمایه‌گذاری و قیمت‌گذاری آنها می‌تواند خود به تشدید فشار تورمی منجر شود.
وضعیت تولید و عرضه
اختلال در تولید، واردات مواد اولیه یا زنجیره تأمین می‌تواند حتی در شرایط کنترل تقاضا باعث افزایش قیمت برخی کالاها شود.
آیا می‌توان گفت روند تورم در ایران نزولی شده است؟
هنوز زود است. یک ماه کاهش برای تشخیص روند پایدار کافی نیست.
تورم ماهانه ۳.۹ درصدی همچنان بالاست و تورم نقطه‌به‌نقطه ۸۳.۸ درصد نیز نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت‌ها بر اقتصاد و خانوارها ادامه دارد.
آنچه در شهریور تغییر کرده، جهت حرکت یک شاخص است: تورم نقطه‌ای پس از ۱۵ ماه افزایش، برای نخستین بار کاهش یافته است.
اگر همین الگو در مهر و ماه‌های بعد نیز تکرار شود، می‌توان با اطمینان بیشتری درباره شکل‌گیری روند نزولی صحبت کرد. بنابراین آمار تورم مهر اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
مهم‌ترین اعداد تورم شهریور ۱۴۰۵
| شاخص | مقدار | برداشت اقتصادی |
|---|---|---|
| تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور | ۸۳.۸ درصد | نخستین کاهش پس از ۱۵ ماه |
| تورم نقطه‌به‌نقطه مرداد | ۸۴.۴ درصد | سطح پیش از کاهش شهریور |
| میزان کاهش تورم نقطه‌ای | ۰.۶ واحد درصد | کاهش محدود اما تغییر جهت روند |
| تورم ماهانه شهریور | ۳.۹ درصد | همچنان بالا |
| دوره افزایش پیش از شهریور | ۱۵ ماه | روند افزایشی در شهریور متوقف شد |
کاهش تورم چه زمانی در زندگی مردم محسوس می‌شود؟
کاهش تورم زمانی برای خانوار ملموس‌تر می‌شود که اولاً برای چند ماه ادامه پیدا کند و ثانیاً فاصله میان رشد قیمت‌ها و رشد درآمد کاهش یابد.
حتی اگر نرخ تورم از سطح فعلی پایین بیاید، قیمت بسیاری از کالاها به سطح قبلی بازنمی‌گردد. آنچه تغییر می‌کند سرعت گران‌شدن آنهاست.
به همین دلیل، برای ارزیابی اثر واقعی کاهش تورم بر معیشت باید در کنار شاخص قیمت مصرف‌کننده، رشد دستمزد، درآمد خانوار و هزینه کالاهای ضروری نیز بررسی شود.
سوالات پرتکرار درباره مسیر بعدی تورم ایران
کاهش تورم با کاهش قیمت چه تفاوتی دارد؟
کاهش تورم یعنی سرعت افزایش قیمت‌ها کمتر شده است؛ در حالی که کاهش قیمت به معنای پایین آمدن خود سطح قیمت‌هاست. بنابراین ممکن است تورم کاهش یابد اما کالاها همچنان گران‌تر شوند.
چند ماه کاهش تورم لازم است تا بتوان از یک روند نزولی صحبت کرد؟
یک عدد ثابت برای همه شرایط وجود ندارد، اما برای تشخیص روند باید داده چند ماه متوالی همراه با تورم ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و متغیرهایی مانند ارز و نقدینگی بررسی شود. یک ماه کاهش به‌تنهایی برای نتیجه‌گیری کافی نیست.
کاهش نرخ دلار می‌تواند تورم ایران را پایین بیاورد؟
ثبات یا کاهش نرخ ارز می‌تواند از مسیر کاهش هزینه واردات و تعدیل انتظارات تورمی به کاهش فشار قیمت‌ها کمک کند؛ با این حال تورم ایران فقط تابع ارز نیست و متغیرهای پولی، مالی و سمت عرضه نیز مؤثرند.
چرا با وجود کاهش تورم ممکن است قدرت خرید همچنان پایین بماند؟
زیرا کاهش تورم قیمت‌های افزایش‌یافته گذشته را به عقب برنمی‌گرداند. برای بهبود قدرت خرید، علاوه بر کاهش پایدار تورم، رشد درآمد خانوار نیز باید با افزایش هزینه‌های زندگی متناسب‌تر شود.
مهم‌ترین عدد بعدی برای تشخیص ادامه کاهش تورم چیست؟
آمار تورم مهر ۱۴۰۵ اهمیت زیادی خواهد داشت. ادامه کاهش تورم نقطه‌ای همراه با پایین آمدن تورم ماهانه می‌تواند شواهد قوی‌تری از تغییر روند ارائه کند.
جمع‌بندی؛ کاهش تورم آغاز شده یا فقط یک وقفه است؟
تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور از ۸۴.۴ درصد به ۸۳.۸ درصد رسیده و پس از ۱۵ ماه روند افزایشی، نخستین کاهش خود را ثبت کرده است. این تغییر از نظر جهت حرکت شاخص مهم است، اما هنوز برای اعلام آغاز یک دوره پایدار کاهش تورم کافی نیست.
تورم ماهانه ۳.۹ درصد و تورم نقطه‌ای ۸۳.۸ درصد نشان می‌دهند فشار قیمتی همچنان بالاست. اکنون مهم‌ترین مسئله این است که آیا کاهش شهریور در مهر و ماه‌های بعد نیز ادامه پیدا می‌کند یا خیر.
در نتیجه، آمار شهریور را می‌توان نخستین علامت تغییر جهت تورم نقطه‌ای دانست؛ نه نشانه پایان تورم بالا در اقتصاد ایران.
منابع گزارش
پایگاه اطلاع‌رسانی دولت
اظهارات رئیس‌کل بانک مرکزی درباره تورم شهریور و نخستین کاهش تورم نقطه‌ای پس از ۱۵ ماه
خبرگزاری تسنیم
گزارش تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور ۱۴۰۵ و اظهارات عبدالناصر همتی
خبرگزاری تسنیم؛ وضعیت رشد نقدینگی
اظهارات رئیس‌کل بانک مرکزی درباره رشد نقدینگی پنج‌ماهه و سیاست کنترل خلق پول
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟