آمارهای رسمی نشان میدهد ایران با وجود داشتن ۳۲.۳ تریلیون مترمکعب ذخایر گازی (رتبه دوم جهان)، اکنون درگیر یکی از عمیقترین بحرانهای ساختاری در حوزه انرژی است. ناترازی گاز تنها یک عدد در ترازنامه نیست، بلکه به معنای افزایش بیرویه مصرف در بخشهای غیرمولد و اتلاف سرمایه ملی در موتورخانههای فرسوده و ساختمانهای بدون عایق است. رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی با ارائه سناریویی دقیق، مسیر اشتباه سیاستگذاری فعلی را به چالش میکشد و هشدار میدهد که تکیه صرف بر اهرم قیمت، نه تنها ناترازی را حل نمیکند، بلکه تورم را به عنوان مهمان ناخوانده به اقتصاد کشور تحمیل خواهد کرد .
تحلیلهای کارشناسی نشان میدهد که خاموشیهای صنعتی و قطعی گاز در فصول سرد، ریشه در ناکارآمدی تاریخی در بخش ساختمان و نیروگاهها دارد. در حالی که نیمی از انرژی مصرفی در منازل به دلیل درز هوا و عایقبندی ضعیف هدر میرود، دولت همچنان بر ابزارهای قیمتی به عنوان راهکار اصلی متمرکز است. این گزارش با بررسی ابعاد فنی و اقتصادی این بحران، به دنبال پاسخ به این سوال است که آیا اصلاح قیمتها میتواند جایگزین سرمایهگذاری در بهینهسازی شود؟
چرا افزایش قیمت گاز راهگشا نیست؟ ۵ گام فوری برای عبور از بحران
برای درک عمق بحران، باید به رقم ۳۳۰ میلیون مترمکعب صرفهجویی روزانه توجه کرد؛ رقمی که معادل مصرف گسترده بخشهای حیاتی است. کارشناسان معتقدند بدون مداخله در ساختار مصرف و تعویض تجهیزات فرسوده، نه تنها ناترازی ماندگار خواهد شد، بلکه ایران تا یک دهه آینده با گزینهای دشوار شامل «توقف صنایع یا قطع گاز خانگی» روبهرو میشود. در ادامه، ۵ راهکار کلیدی برای جلوگیری از این بحران ارائه شده است:
۵ نکته شمارهگذاریشده:
بازار ۲۱ میلیونی بخاریهای فرسوده: وجود ۲۱ میلیون بخاری با رتبه انرژی G و F، روزانه ۱۴ تا ۱۷ مترمکعب مصرف دارند، در حالی که تعویض آنها با نمونههای رتبه A میتواند صرفهجویی ۱۵۰ تا ۱۸۰ میلیون مترمکعبی را به همراه داشته باشد.
راندمان ۳۰ درصدی نیروگاهها در برابر استاندارد ۵۵ درصدی: ارتقای نیروگاههای حرارتی به سیکل ترکیبی و استفاده از سیستمهای CHP، ظرفیت ذخیرهسازی ۱۲۰ تا ۱۵۰ میلیون مترمکعب گاز در روز را فراهم میکند .
مدیریت ۱۰۰ میلیون مترمکعب مصرف در بخش کشاورزی: مصرف بالای گاز در گلخانهها و مرغداریها نیازمند اصلاح الگو و نصب تجهیزات هوشمند است تا از هدررفت گسترده جلوگیری شود .
هشدار ورشکستگی گازی و افت پارس جنوبی: از دو سال آینده، سالانه معادل یک تا یک و نیم فاز پارس جنوبی به دلیل افت فشار از دست میرود که این موضوع ضرورت سرمایهگذاری در انرژیهای تجدیدپذیر را دوچندان میکند.
شکست سیاست افزایش قیمت بدون زیرساخت: اصلاح قیمت به تنهایی نه تنها ناترازی را حل نمیکند، بلکه با انتقال هزینه به زنجیره تولید، به تورم دامن میزند و کمکی به بهینهسازی ساختمانها نمیکند .
آیا ایران تا ۱۰ سال دیگر میان صنعت یا خانه، یکی را انتخاب خواهد کرد؟
نگاهی به دادههای کمیسیون انرژی نشان میدهد که ایران به جای رقابت با استانداردهای جهانی، در مسیر کاهش راندمان و افزایش شدت مصرف انرژی حرکت میکند. اگر برنامه تعویض بخاریها، اصلاح موتورخانهها و عایقکاری ساختمانها به یک «برنامه ملی» با بودجه مشخص تبدیل نشود، نه تنها ورشکستگی گازی در افق ۱۰ ساله محتمل است، بلکه اقتصاد کلان کشور هزینههای سنگین تورمی و کاهش تولید صنعتی را متحمل خواهد شد.
چشمانداز پیش رو:
تنها راه عبور از این بحران، حرکت از «سیاست قیمتی» به سوی «سیاست سرمایهگذاری» در بهینهسازی است؛ راهبردی که بر اساس آن، صرفهجویی حاصل از کاهش مصرف به عنوان یک دارایی قابل معامله در بورس انرژی تلقی شود تا انگیزه سرمایهگذاری در این بخش افزایش یابد. در غیر این صورت، ایران ناچار خواهد بود میان تامین گاز برای سرما و یا صنعت، یکی را انتخاب کند؛ انتخابی که به ضرر هر دو بخش تمام خواهد شد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟