لایحه تحریم روسیه و ایران از کنگره آمریکا گذشت؛ ترامپ اختیار تعرفه ۱۰۰ درصدی می‌گیرد

- اندازه متن +

مجلس نمایندگان آمریکا شامگاه ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ با رأی ۲۶۲ موافق در برابر ۱۵۹ مخالف، اصلاحیه سنا به H.R. 5334 موسوم به «قانون تحریم روسیه و ایران لیندسی او. گراهام ۲۰۲۶» را تصویب کرد و پرونده این مصوبه در کنگره بسته شد. متن اکنون برای امضا به دونالد ترامپ می‌رود؛ بسته‌ای که تحریم‌های گسترده‌تری علیه روسیه و شبکه دورزدن تحریم‌های نفتی ایجاد می‌کند، به رئیس‌جمهور اختیار اعمال تعرفه تا ۱۰۰ درصد علیه گروهی از بزرگ‌ترین خریداران انرژی روسیه می‌دهد و قانون تحریم‌های ایران مصوب ۱۹۹۶ را تا پایان ۲۰۳۱ تمدید می‌کند.

مجلس نمایندگان آمریکا دقیقاً چه چیزی را تصویب کرد؟

بر اساس ثبت رسمی مجلس نمایندگان آمریکا، نمایندگان در ۱۶ سپتامبر با ۲۶۲ رأی موافق در برابر ۱۵۹ رأی مخالف با اصلاحیه سنا به H.R. 5334 موافقت کردند. این رأی با شماره ۳۰۸ در سوابق رسمی مجلس نمایندگان ثبت شده است.

سنا نیز پیش‌تر در ۷ اوت ۲۰۲۶ همین بسته را با ۸۶ رأی موافق در برابر ۱۱ رأی مخالف تصویب کرده بود. به این ترتیب، پس از رأی تازه مجلس نمایندگان، مصوبه از هر دو مجلس کنگره عبور کرده است.

ثبت رسمی مجلس نمایندگان آمریکا درباره رأی H.R. 5334

لایحه گراهام فقط علیه روسیه نیست؛ ایران هم در متن نهایی قرار دارد

نام رسمی بخش اصلی این بسته «Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026» است. تمرکز عمده مقررات تازه آن بر افزایش فشار اقتصادی علیه روسیه و شبکه‌های پشتیبان جنگ اوکراین قرار دارد، اما یک بند مستقل و مهم نیز مستقیماً به ایران مربوط است.

بر اساس متن رسمی مصوبه سنا، بخش ۲۰۱ تاریخ انقضای قانون تحریم‌های ایران مصوب ۱۹۹۶ را از سال ۲۰۲۶ به سال ۲۰۳۱ تغییر می‌دهد. بنابراین برخلاف بخشی از تیترهای رسانه‌ای، موضوع ایران صرفاً در نام لایحه نیست و تمدید ISA صریحاً در متن قانونی آمده است.

چارسو اقتصاد پیش‌تر مرحله سنا و ساختار این بسته تحریمی را بررسی کرده بود؛ رأی تازه مجلس نمایندگان همان پرونده را از مرحله قانون‌گذاری کنگره عبور داده و اکنون تصمیم نهایی را به کاخ سفید منتقل کرده است.

سه بخش مهم مصوبه تحریم روسیه و ایران چیست؟

تحریم گسترده‌تر روسیه و شبکه‌های پشتیبان آن
مصوبه مجموعه‌ای از تحریم‌ها علیه مقام‌ها، نهادهای مالی، اشخاص و شبکه‌هایی در نظر می‌گیرد که با دولت روسیه، بخش‌های حساس اقتصاد این کشور یا تلاش برای دورزدن محدودیت‌های غرب ارتباط دارند. هدف اعلامی حامیان لایحه افزایش هزینه اقتصادی ادامه جنگ اوکراین برای مسکو است.
هدف قرار دادن ناوگان سایه روسیه
متن مصوبه برای کشتی‌ها، اشخاص خارجی و شبکه‌هایی که در دورزدن تحریم‌های نفتی روسیه نقش دارند محدودیت‌هایی پیش‌بینی می‌کند. «ناوگان سایه» اصطلاحی است که برای شبکه‌ای از نفتکش‌ها با ساختارهای مالکیتی، بیمه‌ای یا عملیاتی پیچیده به‌کار می‌رود که در انتقال نفت روسیه خارج از سازوکارهای معمول تحریم نقش دارند.
تمدید قانون تحریم‌های ایران تا ۲۰۳۱
بخش ۲۰۱ مصوبه، عبارت «۲۰۲۶» در تاریخ انقضای Iran Sanctions Act of 1996 را به «۲۰۳۱» تغییر می‌دهد. در نتیجه، در صورت تبدیل‌شدن مصوبه به قانون، این چارچوب تحریمی آمریکا پنج سال دیگر حفظ خواهد شد.

تعرفه ۱۰۰ درصدی چگونه عمل می‌کند؟

یکی از مهم‌ترین و از نظر اقتصادی حساس‌ترین بخش‌های لایحه، اختیار تازه تعرفه‌ای رئیس‌جمهور آمریکاست.

بر اساس متن مصوبه و توضیح رسمی درباره آن، رئیس‌جمهور می‌تواند تعرفه‌های هدفمند تا سقف ۱۰۰ درصد بر کالاهای وارداتی از گروه‌هایی از کشورها اعمال کند که در میان پنج واردکننده بزرگ نفت خام روسیه، پنج واردکننده بزرگ گاز طبیعی روسیه یا پنج کشور عمده تسهیل‌کننده دورزدن تحریم‌های نفتی روسیه قرار می‌گیرند.

بنابراین تعبیر «تعرفه ۱۰۰ درصدی خودکار علیه چین و هند» دقیق نیست. قانون اختیار اعمال این تعرفه‌ها را ایجاد می‌کند و کشورهای مشمول بر اساس معیارهای تعیین‌شده و تصمیم اجرایی مشخص می‌شوند.

ابزار	هدف	حداکثر فشار	وضعیت اجرا
تحریم مستقیم	مقام‌ها، بانک‌ها و نهادهای مرتبط با روسیه	مسدودسازی و محدودیت‌های مالی	پس از تبدیل مصوبه به قانون و مطابق مفاد آن
ناوگان سایه	کشتی‌ها و شبکه‌های دورزدن تحریم	تحریم اشخاص و شناورها	طبق سازوکارهای مصوبه
تعرفه ثانویه	گروهی از بزرگ‌ترین خریداران انرژی روسیه و تسهیل‌کنندگان دورزدن تحریم	تا ۱۰۰ درصد	اختیار رئیس‌جمهور؛ خودکار نیست
Iran Sanctions Act	چارچوب قانونی تحریم ایران	تمدید تا ۲۰۳۱	پس از تبدیل مصوبه به قانون

چین و هند چرا در مرکز توجه قرار گرفته‌اند؟

چین و هند به دلیل جایگاه آنها در خرید انرژی روسیه در مرکز بحث سیاسی پیرامون این مصوبه قرار گرفته‌اند. هدف ابزار تعرفه‌ای این است که فشار اقتصادی فقط به فروشنده روسی محدود نماند و هزینه خرید انرژی روسیه برای خریداران عمده نیز افزایش یابد.

اما نکته مهم این است که متن، تعرفه ۱۰۰ درصدی را به شکل یک مجازات فوری و قطعی برای هر دو کشور فعال نمی‌کند. رئیس‌جمهور اختیار اعمال تعرفه دارد و متن همچنین سازوکارهایی برای معافیت و تصمیم‌گیری اجرایی پیش‌بینی کرده است.

همین ساختار یکی از نقاط اختلاف سیاسی در کنگره بود؛ مخالفان بخشی از مصوبه معتقد بودند اختیارات تعرفه‌ای گسترده‌ای به رئیس‌جمهور داده می‌شود، در حالی که حامیان آن این اختیارات را ابزاری برای افزایش قدرت چانه‌زنی واشنگتن در برابر روسیه می‌دانند.

مسیر لایحه گراهام از سنا تا میز ترامپ

مرحله	تاریخ	نتیجه
تصویب در سنا	۷ اوت ۲۰۲۶	۸۶ موافق، ۱۱ مخالف
بررسی قواعد در مجلس نمایندگان	۱۴ و ۱۵ سپتامبر ۲۰۲۶	ورود اصلاحیه سنا به صحن نهایی
رأی مجلس نمایندگان	۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶	۲۶۲ موافق، ۱۵۹ مخالف
کاخ سفید	پس از تصویب کنگره	در انتظار اقدام رئیس‌جمهور

بنابراین برخلاف نسخه قبلی خبر که مرحله مجلس را در بازه «۲۵ تا ۲۶ شهریور» قرار می‌داد، رأی نهایی رسمی مجلس نمایندگان در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۵ شهریور به وقت تقویمی ایران، ثبت شده است؛ خبر در ۲۶ شهریور در رسانه‌های ایران بازتاب گسترده پیدا کرد.

آیا ترامپ لایحه تحریم روسیه و ایران را امضا می‌کند؟

کاخ سفید پیش از تصویب نهایی از این بسته حمایت کرده بود. دفتر مدیریت و بودجه کاخ سفید در موضع رسمی خود اعلام کرد دولت از اصلاحیه سنا حمایت می‌کند و اگر متن مورد نظر به رئیس‌جمهور ارائه شود، مشاوران او توصیه خواهند کرد که آن را امضا کند.

با این حال، از نظر حقوقی تا زمانی که امضا انجام نشده است باید میان «حمایت دولت از لایحه» و «تبدیل‌شدن آن به قانون» تفاوت گذاشت.

موضع رسمی کاخ سفید درباره لایحه تحریم روسیه و ایران

تمدید قانون تحریم‌های ایران تا ۲۰۳۱ دقیقاً چه معنایی دارد؟

Iran Sanctions Act یا ISA نخستین بار در سال ۱۹۹۶ تصویب شد و طی سال‌های بعد چند بار تمدید و اصلاح شده است. مصوبه تازه، تاریخ انقضای این قانون را از ۲۰۲۶ به ۲۰۳۱ منتقل می‌کند.

اهمیت این بخش برای ایران در این است که زیرساخت قانونی بخشی از سیاست تحریمی آمریکا منقضی نمی‌شود. اما تمدید ISA به این معنا نیست که در لحظه امضای لایحه، تمام محدودیت‌های اقتصادی ایران ناگهان تغییر می‌کنند؛ بخش بزرگی از تحریم‌های فعلی ایران از قوانین و فرمان‌های اجرایی متعدد دیگری نیز ناشی می‌شود.

به بیان ساده، کنگره در این بخش بیشتر در حال حفظ یک پایه قانونی موجود برای پنج سال دیگر است تا ایجاد یک رژیم کاملاً تازه تحریمی علیه ایران.

مصوبه تازه چه ارتباطی با جنگ اقتصادی علیه ایران دارد؟

از منظر اقتصاد سیاسی، مصوبه گراهام نمونه‌ای روشن از ترکیب چند ابزار فشار در یک بسته است: تحریم مستقیم، تحریم ثانویه، فشار بر حمل‌ونقل انرژی و تهدید تعرفه‌ای علیه کشورهای ثالث.

چارسو اقتصاد در گزارش جنگ اقتصادی چیست؟ این مدل فشار چندلایه را بررسی کرده است؛ مدلی که هدف آن فقط کشور تحریم‌شده نیست و می‌تواند هزینه معامله برای شرکای تجاری آن کشور را نیز افزایش دهد.

این الگو در عملیات طرد اقتصادی آمریکا نیز دیده می‌شود؛ جایی که فشار از بانک و انرژی فراتر می‌رود و حمل‌ونقل، هوانوردی، فناوری و شبکه‌های واسطه را درگیر می‌کند.

فشار بر نفت روسیه چه اثری می‌تواند بر ایران داشته باشد؟

اینجا اثر مستقیم و اثر غیرمستقیم باید از یکدیگر جدا شوند.

رقابت در بازارهای آسیایی
روسیه و ایران هر دو بخشی از نفت خود را تحت محدودیت‌های غرب به بازارهای آسیایی عرضه می‌کنند. تغییر در جریان صادرات روسیه می‌تواند بر رقابت فروشندگان تحریم‌شده در این بازارها اثر بگذارد.
فشار بر شبکه حمل‌ونقل نفت
تحریم شدیدتر نفتکش‌ها، بیمه‌گران، مالکان و واسطه‌ها می‌تواند هزینه استفاده از شبکه‌های حمل‌ونقل پرریسک را افزایش دهد. میزان سرایت این فشار به تجارت ایران به نحوه اجرای تحریم‌ها و ارتباط شبکه‌های مورد هدف بستگی دارد.
تغییر قیمت جهانی نفت
اگر اجرای تحریم‌ها عرضه قابل دسترس نفت روسیه را به شکل معناداری کاهش دهد، بازار جهانی انرژی می‌تواند واکنش نشان دهد؛ اما جهت و اندازه اثر به واکنش تولیدکنندگان دیگر و میزان واقعی کاهش صادرات بستگی دارد.
فشار بر خریداران ثالث
ویژگی مهم لایحه این است که بخشی از فشار را از فروشنده به خریدار منتقل می‌کند. همین سازوکار می‌تواند محاسبات کشورهای دارای روابط انرژی گسترده با روسیه را تغییر دهد.

آیا این همان تعرفه ۵۰۰ درصدی معروف گراهام است؟

نسخه‌های مختلف طرح تحریم روسیه طی ماه‌های گذشته ارقام متفاوتی را وارد بحث سیاسی آمریکا کرده بودند و به همین دلیل هنوز در برخی گزارش‌ها عدد ۵۰۰ درصد دیده می‌شود.

اما برای خبر فعلی باید به متن مصوب کنگره تکیه کرد. در نسخه‌ای که اکنون از کنگره عبور کرده، اختیار تعرفه‌ای مورد توجه برای گروه‌هایی از کشورهای ثالث تا سقف ۱۰۰ درصد تعریف شده است. بنابراین استفاده از «تعرفه ۵۰۰ درصدی علیه چین و هند» در تیتر این خبر دقیق نیست.

چرا ناوگان سایه برای آمریکا اهمیت دارد؟

سقف قیمت نفت روسیه و محدودیت دسترسی به بیمه، کشتیرانی و خدمات مالی غربی باعث شده شبکه انتقال نفت روسیه به یکی از میدان‌های اصلی اجرای تحریم تبدیل شود.

به همین دلیل، تحریم نفت فقط با محدودکردن یک شرکت نفتی اجرا نمی‌شود؛ مالک کشتی، شرکت مدیریت، بیمه، پرچم، واسطه مالی و خریدار نیز می‌توانند در زنجیره اجرای تحریم قرار گیرند.

این همان نقطه‌ای است که تحریم مالی به تجارت فیزیکی انرژی متصل می‌شود و می‌تواند هزینه واقعی جابه‌جایی هر بشکه نفت را افزایش دهد.

مصوبه گراهام چه اختیاری به ترامپ می‌دهد؟

حوزه	اختیار یا الزام	اثر احتمالی
روسیه	گسترش تحریم مقام‌ها، بانک‌ها و شبکه‌های مرتبط	افزایش هزینه مالی و تجارت خارجی
انرژی روسیه	فشار بر خریداران عمده و شبکه دورزدن تحریم	افزایش ریسک خرید و حمل نفت و گاز روسیه
کشورهای ثالث	تعرفه هدفمند تا ۱۰۰ درصد در شرایط مقرر	افزایش هزینه ادامه برخی روابط انرژی با روسیه
ایران	تمدید ISA تا ۲۰۳۱	حفظ یکی از پایه‌های قانونی تحریم آمریکا
معافیت‌ها	اختیارات مشخص برای رئیس‌جمهور	انعطاف در اجرای فشار اقتصادی

مرحله بعد چیست؛ امضا، وتو یا اجرای تحریم‌ها؟

پس از موافقت مجلس نمایندگان با اصلاحیه سنا، دیگر رأی عادی دیگری در کنگره برای این متن لازم نیست. مرحله بعد اقدام رئیس‌جمهور است.

دولت ترامپ پیش‌تر حمایت خود را اعلام کرده است، اما از منظر خبری باید تا اعلام رسمی امضا صبر کرد. پس از امضا نیز همه ابزارهای پیش‌بینی‌شده الزاماً در همان لحظه و به شکل یکسان فعال نمی‌شوند؛ برخی احکام نیازمند شناسایی اشخاص، تعیین کشورهای مشمول یا تصمیم اجرایی رئیس‌جمهور هستند.

پرسش‌های پرتکرار درباره لایحه تحریم روسیه و ایران

آیا لایحه تحریم روسیه و ایران تصویب نهایی شده است؟
هر دو مجلس کنگره متن را تصویب کرده‌اند. مجلس نمایندگان در ۱۶ سپتامبر با رأی ۲۶۲ به ۱۵۹ اصلاحیه سنا را پذیرفت. برای تبدیل‌شدن مصوبه به قانون، مرحله اقدام رئیس‌جمهور باقی مانده است.
آیا ترامپ لایحه تحریم روسیه و ایران را امضا کرده است؟
تا زمان تنظیم این گزارش، خبر مورد استناد درباره عبور نهایی مصوبه از کنگره و ارسال آن به رئیس‌جمهور است. کاخ سفید پیش‌تر رسماً از متن حمایت کرده و توصیه به امضای آن را اعلام کرده بود.
آیا تعرفه ۱۰۰ درصدی علیه چین و هند فوراً اجرا می‌شود؟
خیر. مصوبه اختیار اعمال تعرفه‌های هدفمند تا سقف ۱۰۰ درصد را در شرایط تعیین‌شده ایجاد می‌کند. این به معنای اعمال خودکار و فوری تعرفه ۱۰۰ درصدی بر همه کالاهای چین و هند نیست.
لایحه گراهام چه تحریم تازه‌ای علیه ایران دارد؟
مهم‌ترین بند مستقیم ایران در متن، تمدید قانون تحریم‌های ایران مصوب ۱۹۹۶ از پایان ۲۰۲۶ تا پایان ۲۰۳۱ است.
ناوگان سایه روسیه چیست؟
اصطلاحی برای شبکه‌ای از نفتکش‌ها و ساختارهای مالکیتی و عملیاتی است که برای ادامه صادرات نفت روسیه در شرایط محدودیت‌های غرب استفاده می‌شود. مصوبه تازه اشخاص و شناورهای دخیل در دورزدن تحریم را هدف قرار می‌دهد.
آیا این مصوبه می‌تواند قیمت نفت را بالا ببرد؟
اگر اجرای آن به کاهش قابل توجه صادرات روسیه منجر شود، می‌تواند فشار صعودی بر قیمت ایجاد کند؛ اما اثر واقعی به شدت اجرای تحریم‌ها، واکنش خریداران و عرضه سایر تولیدکنندگان بستگی دارد.

جمع‌بندی؛ کنگره پرونده را بست، تصمیم بعدی با ترامپ است

رأی ۲۶۲ به ۱۵۹ مجلس نمایندگان، آخرین مانع قانون‌گذاری کنگره برای بسته تحریمی گراهام را برداشت. مصوبه از یک طرف شبکه مالی، انرژی و ناوگان سایه روسیه را هدف قرار می‌دهد و امکان استفاده از تعرفه‌های سنگین علیه گروهی از خریداران عمده انرژی روسیه را فراهم می‌کند؛ از طرف دیگر، قانون تحریم‌های ایران را تا ۲۰۳۱ تمدید می‌کند.

برای ایران، مهم‌ترین اثر مستقیم در این مرحله تمدید ISA است. آثار غیرمستقیم می‌تواند از بازار نفت، رقابت در آسیا و سخت‌ترشدن شبکه‌های حمل‌ونقل تحریمی عبور کند، اما اندازه این اثر به نحوه اجرای قانون وابسته خواهد بود.