در شرایطی که تنشهای اخیر در منطقه، زیرساختهای حیاتی حملونقل ایران را هدف قرار داده، وزارت راه و شهرسازی با اجرای یک برنامه مدیریت بحران فشرده، موفق شده است شبکه ریلی و بندری کشور را در مدار خدماترسانی حفظ کند. فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، با سفر به استان هرمزگان و بازدید میدانی از بنادر شهید رجایی و شهید باهنر، بر تداوم عملیات تخلیه و بارگیری و بازسازی تأسیسات آسیبدیده نظارت کرده است. این اقدامات در شرایطی صورت میگیرد که کارشناسان اقتصادی، نقش راهآهن و بنادر را در زنجیره تامین کالاهای اساسی و ترانزیت منطقهای حیاتی ارزیابی میکنند و هرگونه اختلال در این شبکه میتواند هزینههای سنگینی بر اقتصاد کشور تحمیل کند.
اهمیت این بازدیدها و اطمینانبخشی وزارت راه، فراتر از یک گزارش خبری صرف است. در شرایط تحریم و تنشهای ژئوپلیتیک، توانایی حفظ و بازسازی سریع زیرساختهای حملونقل، نهتنها برای تامین نیازهای داخلی، بلکه برای حفظ اعتبار ایران بهعنوان کریدور ترانزیتی منطقهای حیاتی محسوب میشود. سرمایهگذاریهای انجامشده در بندر شهید رجایی، از جمله قراردادهای اخیر با کشورهایی نظیر قزاقستان برای ایجاد مراکز لجستیکی، نشاندهنده اهمیت راهبردی این بنادر در ترانزیت بینالمللی است.
۵ محور کلیدی در مدیریت بحران زیرساختهای حملونقل
بررسی اقدامات وزارت راه و شهرسازی در مواجهه با حملات اخیر به زیرساختهای ریلی و بندری، پنج محور راهبردی را نشان میدهد که میتواند الگویی برای مدیریت بحران در سایر بخشهای زیربنایی کشور باشد. این محورها نشاندهنده گذار از رویکرد واکنشی به رویکرد تابآور در مدیریت زیرساختهای حیاتی است:
۱. بازسازی سریع ایستگاه راهآهن بندرعباس پیش از توقف کامل خدمات: ایستگاه انشعابی راهآهن بندرعباس که در حملات اخیر آمریکا آسیب دیده بود، با تلاش شبانهروزی کارکنان شرکت راهآهن در حال بازسازی است و بهزودی فعالیت خود را در بخشهای مسافری و باری از سر خواهد گرفت. این بازسازی سریع، نشاندهنده وجود برنامههای پشتیبان و نیروهای فنی آموزشدیده برای مقابله با شرایط اضطراری است.وزیر راه با تاکید بر این که «هیچ انسدادی در مسیرهای ریلی کشور وجود ندارد»، بر تداوم خدماترسانی بدون وقفه تاکید کرده است.
۲. ترمیم دو مسیر ریلی راهبردی در کمترین زمان ممکن: مسیر ریلی اینچهبرون و مسیر منتهی به مشهد که در ایام برگزاری مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب مورد هدف قرار گرفته بودند، هر دو در کوتاهترین زمان ممکن بازسازی و دوباره وارد چرخه بهرهبرداری شدند. این دو مسیر از نظر جابهجایی زائران و همچنین حمل کالاهای اساسی به استانهای شمال شرقی و مرزی، از اهمیت راهبردی بالایی برخوردار هستند. بازسازی این مسیرها در مدت زمان اندک، بیانگر توان فنی بالای شرکت راهآهن و وجود منابع یدکی کافی برای جایگزینی تجهیزات آسیبدیده است.
۳. نظارت میدانی بر روند بازسازی بنادر شهید رجایی و باهنر: وزیر راه در بازدید از بندر شهید رجایی، ساختمان معاونت دریایی این بندر را که در حمله متجاوزانه آمریکا و رژیم صهیونیستی تخریب شده بود، مورد ارزیابی دقیق قرار داد و بر روند بازسازی و ایمنسازی این زیرساختها نظارت کرد. همچنین در بندر شهید باهنر، وضعیت بخشهای عملیاتی، اسکلهها و انبارها بررسی شد. این بازدیدها نشان میدهد که دولت بر تداوم عملیات تخلیه و بارگیری در بنادر جنوبی کشور بهعنوان شریانهای حیاتی ورود کالاهای اساسی، تاکید ویژهای دارد.
۴. هماهنگی بین بخشی و استفاده از تمام ظرفیتهای عملیاتی: وزیر راه با اشاره به اینکه «تمامی خطوط ریلی ایران فعال هستند»، از بهکارگیری تمام ظرفیتهای فنی و عملیاتی شرکت راهآهن برای تداوم خدمات خبر داده است. این هماهنگی بین بخشهای مختلف وزارت راه و شرکتهای تابعه، از جمله سازمان بنادر و دریانوردی، نشاندهنده وجود یک ساختار مدیریت بحران یکپارچه است که امکان واکنش سریع به تهدیدات را فراهم میکند. همراهی معاونان وزیر و مدیرعامل سازمان بنادر در این بازدیدها، بر این هماهنگی تاکید دارد.
۵. اهمیت راهبردی بنادر در ترانزیت منطقهای و تامین کالاهای اساسی: بندر شهید رجایی، بهعنوان بزرگترین بندر تجاری ایران، نقشی کلیدی در تامین کالاهای اساسی و ترانزیت منطقهای ایفا میکند. تداوم خدمات این بندر، علاوه بر تامین نیازهای داخلی، برای حفظ تعهدات بینالمللی ایران در کریدورهای ترانزیتی حیاتی است. سرمایهگذاریهای اخیر در این بندر، از جمله قرارداد ۲۵ میلیون دلاری با قزاقستان برای احداث مرکز لجستیکی، نشاندهنده عزم دولت برای توسعه نقش ترانزیتی ایران است.
آیا حملات به زیرساختها، زنجیره تامین ایران را متوقف خواهد کرد؟
اقدامات وزارت راه و شهرسازی در بازسازی سریع زیرساختهای ریلی و بندری آسیبدیده، نشاندهنده بلوغ مدیریت بحران در این بخش حیاتی است. با این حال، چالشهای پیشرو فراتر از بازسازی فیزیکی است. حفظ تداوم خدمات در شرایط تنشهای منطقهای، نیازمند سرمایهگذاری مستمر در ایجاد زیرساختهای مقاومتر، ذخیرهسازی قطعات یدکی راهبردی و آموزش نیروهای متخصص برای واکنش سریع به تهدیدات است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند هرگونه اختلال پایدار در شبکه حملونقل ریلی و بندری، علاوه بر افزایش هزینههای تامین کالاهای اساسی، میتواند به اعتبار ایران بهعنوان کریدور ترانزیتی منطقهای آسیب وارد کند. قراردادهای اخیر با کشورهای حاشیه خزر و آسیای مرکزی، از جمله سرمایهگذاری قزاقستان در بندر شهید رجایی، نشان میدهد که شرکای بینالمللی ایران، به پایداری این مسیرها چشم دوختهاند.
آیندهنگری در این حوزه، حکم به ایجاد یک سیستم پایش لحظهای و واکنش سریع میدهد که بتواند پیش از ایجاد اختلال در زنجیره تامین، نسبت به رفع آسیبها اقدام کند. توانمندی نشاندادهشده در بازسازی مسیرهای ریلی اینچهبرون و مشهد، الگویی امیدوارکننده برای مدیریت بحران در سایر بخشهای زیربنایی کشور است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟