آیا محاصره دریایی آمریکا شکست خورد؟

شوک جنگ اخیر نشان می‌دهد رقابت قدرت‌ها دیگر تنها در دریاها جریان ندارد و کریدورهای زمینی و ریلی به ابزار جدید نبرد اقتصادی تبدیل شده‌اند.

هم‌زمان با تشدید فشارهای دریایی آمریکا علیه ایران، تهران و پکن با توسعه شبکه‌های ریلی و ترانزیتی، به دنبال ایجاد مسیرهای جایگزین برای تجارت و صادرات انرژی هستند؛ مسیری که می‌تواند بخشی از اثر تحریم‌ها و محدودیت‌های دریایی را کاهش دهد.

در این میان، تحلیلگران غربی نیز به افزایش اهمیت کریدورهای آسیایی اذعان دارند. براندون ویکرت، تحلیلگر امنیت ملی آمریکا، معتقد است محاصره دریایی علیه ایران در شرایط فعلی کارایی گذشته را ندارد؛ زیرا ایران می‌تواند با اتکا به خطوط ریلی و مسیرهای زمینی، صادرات نفت و کالا را به چین ادامه دهد. رشد سریع ترانزیت ریلی چین-ایران و فعال شدن مسیرهای جدید در مرز پاکستان، نشان می‌دهد معادلات تجارت منطقه‌ای در حال تغییر است.

چرا کریدورهای ریلی به سلاح جدید اقتصاد تبدیل شدند؟

در سال‌های اخیر، تحولات ژئوپلیتیکی و افزایش نااطمینانی در مسیرهای دریایی باعث شده نگاه کشورها به سمت توسعه کریدورهای زمینی و ریلی تغییر کند.

در چنین شرایطی، مسیرهای ترانزیتی به‌عنوان ابزارهای جدید قدرت اقتصادی، نقش مهمی در کاهش وابستگی به گلوگاه‌های سنتی تجارت جهانی مانند تنگه هرمز پیدا کرده‌اند و به یکی از محورهای اصلی رقابت لجستیکی میان قدرت‌های اقتصادی تبدیل شده‌اند.

در همین چارچوب، گسترش همکاری‌های ترانزیتی میان ایران، چین و پاکستان و رشد مسیرهای ریلی شرق-غرب، نشان می‌دهد زیرساخت‌های حمل‌ونقل در حال بازتعریف جایگاه خود در اقتصاد جهانی هستند.

افزایش حجم قطارهای ترانزیتی و فعال شدن کریدورهای جدید منطقه‌ای، نه‌تنها بیانگر تغییر الگوی تجارت جهانی است، بلکه می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای درآمدزایی، تقویت نقش ژئوپلیتیکی کشورها و کاهش ریسک‌های ناشی از اختلال در مسیرهای دریایی ایجاد کند.

مسیرهای زمینی، وابستگی به تنگه هرمز را کاهش می‌دهند: توسعه کریدورهای ریلی و جاده‌ای میان ایران، چین و پاکستان، امکان انتقال کالا و انرژی بدون نیاز به عبور از مسیرهای دریایی پرریسک را فراهم کرده است. این مسئله در شرایط تنش‌های دریایی اهمیت راهبردی پیدا می‌کند.

رشد ۳۱ درصدی قطارهای چین-اروپا در بحبوحه بحران: هم‌زمان با اختلال در حمل‌ونقل دریایی و افزایش هزینه سوخت، مسیر ریلی چین-اروپا با رشد ۳۱.۷ درصدی تعداد قطارها توانست جایگاه خود را به‌عنوان یک مسیر پایدار و کم‌ریسک تثبیت کند؛ موضوعی که جذابیت ترانزیت زمینی را افزایش داده است.

کریدور ۶۰ میلیارد دلاری چین-پاکستان در حال فعال شدن است: پروژه CPEC که بخشی از طرح «یک کمربند، یک جاده» چین محسوب می‌شود، اکنون به یکی از مهم‌ترین مسیرهای ژئوپلیتیکی منطقه تبدیل شده است. اتصال ایران به این کریدور می‌تواند دسترسی تهران به بازار چین را تقویت کند.

افزایش قطارهای ترانزیتی چین به ایران: آمارها نشان می‌دهد تعداد قطارهای ترانزیتی چین به ایران از ۶۰ رام در سال عبور کرده و پس از تشدید محدودیت‌های دریایی، تعداد سرویس‌های هفتگی ریلی نیز افزایش یافته است. این روند نشان‌دهنده رشد نقش ایران در شبکه لجستیکی شرق-غرب است.

درآمد میلیارد دلاری ترانزیت؛ فرصت پنهان اقتصاد ایران: کارشناسان برآورد می‌کنند مدیریت ترانزیت کالا در مسیر چین-اروپا می‌تواند سالانه حدود یک میلیارد دلار درآمد مستقیم برای ایران ایجاد کند. این ظرفیت در صورت توسعه زیرساخت‌ها می‌تواند به یکی از منابع پایدار درآمد ارزی کشور تبدیل شود.

آیا ایران به هاب جدید ترانزیت منطقه تبدیل می‌شود؟

تحولات اخیر نشان می‌دهد کریدورهای زمینی و ریلی به تدریج در حال تغییر موازنه تجارت جهانی هستند. اگر ایران بتواند موقعیت جغرافیایی خود را با توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و اجرای توافقات منطقه‌ای ترکیب کند، احتمال تبدیل شدن کشور به یکی از گره‌های کلیدی ترانزیت آسیا و اروپا افزایش خواهد یافت.

با این حال، کارشناسان هشدار می‌دهند بی‌ثباتی در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی و تأخیر در اجرای توافقات بین‌المللی می‌تواند فرصت تاریخی ایران در پروژه‌های بزرگ ترانزیتی را محدود کند. در شرایط فعلی، رقابت اصلی نه فقط بر سر تجارت، بلکه بر سر تسلط بر مسیرهای جدید اقتصاد جهانی است.