بهدنبال نوسانات بازار لبنیات و اختلاف میان دامداران و صنایع لبنی بر سر نرخ خرید شیر خام، وزیر جهاد کشاورزی اعلام کرد که بازنگری رسمی در قیمت شیر در دستور کار قرار گرفته است. وی گفت که نرخ فعلی شیر خام از سوی کمیتههای تخصصی تعیین شده اما بازخوردها از زنجیره تولید تا صنایع نشان میدهد که این عدد نیازمند اصلاح است. طبق اظهارات وزیر، سهم نهادهها در هزینه تولید لبنیات کمتر از آن چیزی است که معمولاً در فضای عمومی مطرح میشود، و بنابراین افزایش اخیر قیمتها لزوماً به نهادهها مرتبط نیست. این موضعگیری میتواند مسیر تازهای برای سیاستگذاری قیمت در بازار لبنیات ایجاد کند.
ضرورت بازنگری قیمت شیر و پیامدهای بازار
بازار لبنیات در ماههای گذشته با نوسانات همراه بوده و اختلاف قیمتی بین دامداران و کارخانهها چالشهایی ایجاد کرده است. اعلام رسمی برنامه بازنگری قیمت شیر میتواند نشانهای از تلاش برای ایجاد تعادل میان دو گروه باشد. دامداران معمولاً معتقدند که نرخ فعلی پاسخگوی هزینههای تولید نیست، در حالی که صنایع لبنی افزایش قیمت را عامل فشار بر مصرفکننده میدانند.
اگر اصلاح قیمت بهصورت مرحلهای و همراه با شفافسازی عوامل هزینه انجام شود، احتمال دارد تنش قیمتی کاهش یابد و زنجیره تأمین لبنیات به سمت ثبات حرکت کند. اما اگر این اصلاح بدون برنامهریزی دقیق باشد، میتواند به افزایش هزینه نهایی مصرفکننده و کاهش سرانه مصرف لبنیات منجر شود.
نقش نهادهها در قیمت تمامشده و بازتعریف روایت هزینهها
تأکید وزیر بر اینکه سهم نهادهها کمتر از ۲۰ درصد در هزینه تولید لبنیات است، موضوع قابل توجهی در تحلیل ساختار هزینه است. در روایت عمومی معمولاً افزایش قیمت نهادههای دامی بهعنوان مهمترین عامل رشد قیمت شیر و لبنیات مطرح میشود. اما بیان این عدد میتواند آغاز بازتعریف ساختار هزینه باشد؛ یعنی بخشی از افزایش قیمتها ممکن است از عوامل دیگری مانند هزینه انرژی، حملونقل، دستمزد یا هزینه سرمایه در گردش ناشی شده باشد.
در صورت ارائه محاسبات شفاف و قابلاستناد، این تغییر زاویه دید میتواند به تصمیمسازی دقیقتر در کمیتههای قیمتگذاری و بودجهریزی سالانه کمک کند و مانع شکلگیری موجهای احساسی درباره گرانی لبنیات شود.
سهم هزینه خوراک در دنیا و تفاوت ساختاری ایران
در بررسیهای بینالمللی هزینه تولید شیر، سهم خوراک دام (feed) معمولاً یکی از بزرگترین اقلام هزینه است. در بسیاری از کشورها این سهم بین ۴۰ تا ۷۰ درصد گزارش میشود. این موضوع بهویژه در کشورهایی با سیستم تغذیه صنعتی و تولید بزرگمقیاس دیده میشود.
اما ساختار تولید در ایران با این الگو متفاوت است؛ بخش مهمی از دامداریها نیمهصنعتی یا سنتیاند و بخشی از خوراک دام از منابع داخلی تأمین میشود. بنابراین سهم نهادهها لزوماً مشابه مدلهای جهانی نیست و ادعای کمتر بودن سهم نهادهها میتواند بر پایه ساختار قیمت شیر در ایران قابل بررسی باشد. با این حال فقدان آمار دقیق و بهروز، تحلیل را دشوار میکند و ضرورت انتشار گزارش رسمی هزینه تولید را افزایش میدهد.
تجربه کشورهای دیگر در اصلاح قیمت شیر خام
در کشورهای اروپایی اصلاح قیمت شیر اغلب از طریق قراردادهای بلندمدت بین دامداران و صنایع انجام میشود و قیمتها به شاخصهای هزینه تولید، بهرهوری و کیفیت شیر وابستهاند. در برخی نمونهها، کشورها برای جلوگیری از فشار بر مصرفکننده، سیاست حمایت هدفمند از دامداران را جایگزین افزایش قیمت کردهاند.
این تجربیات نشان میدهد که اصلاح قیمت شیر بدون درنظر گرفتن اثرات اجتماعی و تغذیهای ممکن نیست. اگر سیاستگذاری داخلی از این الگوها استفاده کند، میتوان به ایجاد ثبات در زنجیره لبنیات و جلوگیری از کاهش مصرف امیدوار بود.
وزیر جهاد کشاورزی از بازنگری قریبالوقوع در قیمت شیر و نرخ مصوب «شیر خام» خبر داده و تأکید کرده است که افزایش اخیر قیمت لبنیات ارتباط مستقیمی با نهادههای دامی ندارد؛ زیرا سهم نهادهها در قیمت تمامشدۀ لبنیات کمتر از ۲۰ درصد است. به گفته وزیر، اجماع عمومی بر این است که نرخ فعلی شیر خام نیازمند اصلاح بوده و تصمیمگیری نهایی بهزودی اعلام خواهد شد.
بازگشت رشد اعتباری در ۱۴۰۳؛ نشانه کمصدا از تغییر مسیر عرضه پول در اقتصاد ایران
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟