سه برابر شدن کالابرگ و یارانه فعلاً تصویب نشده و تنها پیشنهادی است که نادرقلی ابراهیمی، نماینده اراک، در مجلس مطرح کرده است. محاسبات چارسو اقتصاد نشان می‌دهد اگر یارانه نقدی و کالابرگ برای همه مشمولان فعلی سه برابر شود، هزینه سالانه پرداخت‌ها از حدود ۱۳۳۰ همت به نزدیک ۳۹۹۱ همت می‌رسد؛ یعنی حدود ۲۶۶۱ همت هزینه اضافه. هم‌زمان دولت در حال بررسی افزایش محدودتر و هدفمند کالابرگ است و احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعلام کرده رقم نهایی افزایش را سازمان برنامه و بودجه اعلام خواهد کرد. بنابراین فعلاً نه یارانه سه برابر شده و نه رقم نهایی افزایش کالابرگ قطعی است.
کالابرگ و یارانه سه برابر می‌شود؟ فعلاً فقط یک پیشنهاد مطرح شده است
نادرقلی ابراهیمی، نماینده اراک، کمیجان و خنداب، ۱۲ مهر در نطق میان‌دستور مجلس خواستار افزایش حقوق و حداقل سه برابر شدن مبلغ کالابرگ و یارانه شد.
براساس گزارش ایلنا و خبرگزاری مهر، استدلال ابراهیمی این است که افزایش درآمد و قدرت خرید خانوار می‌تواند تقاضا را تقویت کند و به تولید کمک کند.
اما یک تفاوت مهم وجود دارد: نطق میان‌دستور یک نماینده به معنای تصویب طرح، لایحه یا تغییر مبلغ یارانه نیست. اجرای چنین افزایشی به تصمیم قانونی، تعیین جامعه هدف و مهم‌تر از همه مشخص شدن منبع مالی نیاز دارد.
ابراهیمی در همان نطق درباره جبران کسری بودجه از محل تفاوت نرخ ارز مبادله‌ای و بازار آزاد نیز سخن گفته، اما منبع مالی مشخص و مستقلی برای سه برابر شدن یارانه و کالابرگ ارائه نکرده است.
آخرین خبر رسمی درباره افزایش کالابرگ چیست؟
آخرین موضع رسمی نشان می‌دهد رقم افزایش هنوز نهایی نشده است. احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، اعلام کرده است که میزان افزایش مبلغ کالابرگ را سازمان برنامه و بودجه اعلام خواهد کرد.
این اظهارنظر اهمیت زیادی دارد؛ زیرا نشان می‌دهد ارقام ۳۰۰ هزار، ۵۰۰ هزار تومان یا افزایش ۵۰ درصدی که در روزهای گذشته مطرح شده‌اند، هنوز نباید به‌عنوان رقم نهایی برای همه مشمولان تلقی شوند.
پیش از این نیز گزارش‌هایی درباره افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار برای بخشی از خانوارها منتشر شده بود. فضل‌الله رنجبر، سخنگوی کمیسیون اجتماعی مجلس، گفته بود حدود ۸۶ میلیون نفر کالابرگ دریافت می‌کنند و افزایش اعتبار می‌تواند برای حدود ۴۰ تا ۵۰ میلیون نفر اعمال شود.
عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی، نیز از تلاش برای افزایش حدود ۵۰ درصدی اعتبار کالابرگ اقشار کم‌درآمد سخن گفته بود. در مقابل، مسئولان وزارت رفاه تأکید کرده‌اند که رقم نهایی به منابع قابل تأمین بستگی دارد.
جزئیات این پرونده در گزارش چارسو اقتصاد با عنوان «افزایش اعتبار کالابرگ برای ۴۴ میلیون نفر؛ مبلغ جدید چقدر است و چه کسانی مشمول می‌شوند؟» بررسی شده است.
پس باید دو موضوع از یکدیگر جدا شوند: دولت در حال بررسی افزایش هدفمند اعتبار کالابرگ است، اما سه برابر شدن هم‌زمان یارانه نقدی و کالابرگ برای همه مشمولان، فعلاً فقط یک پیشنهاد است.
اگر یارانه و کالابرگ سه برابر شود، هزینه آن چقدر است؟
چارسو اقتصاد برای بررسی ابعاد مالی این پیشنهاد، یک سناریوی محاسباتی ساخته است: فرض می‌کنیم تعداد مشمولان فعلی تغییر نکند و هم یارانه نقدی و هم اعتبار کالابرگ برای همه آنها سه برابر شود.
این عدد هزینه رسمی اعلام‌شده از سوی دولت یا مجلس نیست و صرفاً برآوردی بر پایه تعداد مشمولان و مبالغ فعلی پرداخت است.
| پرداخت | مبلغ فعلی ماهانه | در صورت سه برابر شدن | هزینه سالانه فعلی | هزینه سالانه در سناریوی سه‌برابر |
|---|---|---|---|---|
| یارانه نقدی دهک‌های ۱ تا ۳؛ حدود ۲۸.۱۹ میلیون نفر | ۴۰۰ هزار تومان | ۱.۲ میلیون تومان | حدود ۱۳۵ همت | حدود ۴۰۶ همت |
| یارانه نقدی دهک‌های ۴ تا ۹؛ حدود ۴۵.۳۳ میلیون نفر | ۳۰۰ هزار تومان | ۹۰۰ هزار تومان | حدود ۱۶۳ همت | حدود ۴۹۰ همت |
| کالابرگ؛ حدود ۸۶ میلیون نفر | ۱ میلیون تومان | ۳ میلیون تومان | حدود ۱۰۳۲ همت | حدود ۳۰۹۶ همت |
| جمع سناریو | — | — | حدود ۱۳۳۰ همت | حدود ۳۹۹۱ همت |
تفاوت دو سناریو حدود ۲۶۶۱ همت در سال است. به بیان دیگر، سه برابر کردن هم‌زمان یارانه نقدی و کالابرگ برای همه مشمولان فعلی، با فرض ثابت ماندن تعداد افراد، به حدود ۲۶۶۰ همت منابع اضافه در سال نیاز دارد.
عدد ۲۶۶۰ همت چگونه محاسبه شده است؟
یارانه نقدی فعلی
حدود ۲۸.۱۹ میلیون نفر در دهک‌های اول تا سوم یارانه ۴۰۰ هزار تومانی و حدود ۴۵.۳۳ میلیون نفر در دهک‌های چهارم تا نهم یارانه ۳۰۰ هزار تومانی دریافت می‌کنند. هزینه نظری این پرداخت‌ها حدود ۲۴.۹ همت در ماه و ۲۹۸ همت در سال است.
سه برابر شدن یارانه نقدی
اگر پرداخت ۴۰۰ هزار تومانی به ۱.۲ میلیون تومان و پرداخت ۳۰۰ هزار تومانی به ۹۰۰ هزار تومان برسد، هزینه سالانه یارانه نقدی به حدود ۸۹۵ همت افزایش پیدا می‌کند؛ یعنی تقریباً ۵۹۷ همت هزینه اضافه.
سه برابر شدن کالابرگ
اگر برای حدود ۸۶ میلیون نفر ماهانه یک میلیون تومان اعتبار در نظر گرفته شود، هزینه نظری سالانه حدود ۱۰۳۲ همت است. افزایش آن به سه میلیون تومان، این رقم را به حدود ۳۰۹۶ همت می‌رساند؛ یعنی تقریباً ۲۰۶۴ همت هزینه اضافه.
جمع هزینه اضافه
حدود ۵۹۷ همت هزینه اضافه یارانه نقدی به‌علاوه حدود ۲۰۶۴ همت هزینه اضافه کالابرگ، مجموعاً رقمی نزدیک به ۲۶۶۱ همت ایجاد می‌کند.
چرا دولت به‌جای سه برابر کردن برای همه، سراغ افزایش هدفمند رفته است؟
تفاوت هزینه دو مدل بسیار بزرگ است. اگر به‌جای ۸۶ میلیون نفر، افزایش اعتبار فقط برای گروه‌های کم‌درآمد اعمال شود، نیاز مالی طرح به‌شدت کاهش پیدا می‌کند.
برای مثال، افزایش ماهانه ۵۰۰ هزار تومانی اعتبار برای ۲۸.۱۹ میلیون نفر دهک‌های اول تا سوم، حدود ۱۴.۱ همت در ماه و نزدیک به ۱۶۹ همت در سال هزینه دارد؛ یعنی کسری از هزینه ۲۶۶۰ همتی سناریوی سه‌برابر شدن همگانی.
به همین دلیل، بحث «ارزیابی وسع»، حذف یا محدود کردن پرداخت به خانوارهای پردرآمد و تمرکز بر دهک‌های پایین در ماه‌های اخیر پررنگ‌تر شده است.
قدرت خرید خانوار چرا دوباره بحث افزایش کالابرگ را جدی کرده است؟
پشت این بحث یک مسئله واقعی وجود دارد: فاصله گرفتن مبلغ ثابت حمایت‌های نقدی و کالایی از سطح قیمت‌ها.
چارسو اقتصاد در گزارش «تورم نقطه‌به‌نقطه شهریور ۸۹.۸ درصد» وضعیت افت قدرت خرید را بررسی کرده است. براساس ارقام گزارش‌شده، فشار تورمی در گروه خوراکی‌ها حتی شدیدتر از شاخص کل بوده است.
به همین دلیل اصل ضرورت ترمیم حمایت معیشتی محل اختلاف اصلی نیست؛ اختلاف جدی‌تر درباره مبلغ، جامعه هدف و منبع تأمین پول است.
پول سه برابر شدن یارانه و کالابرگ از کجا می‌تواند بیاید؟
در عمل دولت برای تأمین یک افزایش بزرگ در پرداخت‌های حمایتی چند مسیر محدود دارد و هرکدام هزینه یا محدودیت خاص خود را دارند.
| منبع احتمالی | مزیت | محدودیت اصلی |
|---|---|---|
| حذف خانوارهای پردرآمد و هدفمند کردن پرداخت | کاهش هزینه بدون افزایش مستقیم کسری | نیازمند شناسایی دقیق درآمد و دارایی خانوارها |
| منابع حاصل از فروش نفت و تفاوت نرخ‌های ارزی | امکان تأمین بخشی از منابع بدون استقراض مستقیم | وابستگی به فروش نفت، وصول ارز و شرایط تحریم |
| اصلاح یارانه‌های پنهان و حمایت از مصرف‌کنندگان هدف | امکان بازتوزیع بخشی از منابع موجود | اصلاح قیمت انرژی می‌تواند آثار قیمتی و اجتماعی داشته باشد |
| کاهش معافیت‌ها و مقابله با فرار مالیاتی | منبع درآمدی پایدارتر | تأمین آن فوری نیست و به اصلاح اجرایی نیاز دارد |
| استقراض و افزایش بدهی دولت | تأمین سریع‌تر منابع | افزایش فشار مالی و در برخی مسیرها افزایش ریسک پولی و تورمی |
حذف پردرآمدها چقدر پول برای افزایش کالابرگ آزاد می‌کند؟
یک محاسبه ساده ابعاد موضوع را نشان می‌دهد. اگر اعتبار ماهانه هر نفر یک میلیون تومان باشد، حذف هر ۱۰ میلیون نفر از جامعه دریافت‌کنندگان، در محاسبه نظری حدود ۱۰ همت در ماه و ۱۲۰ همت در سال منابع آزاد می‌کند.
برای مثال، تأمین افزایش ماهانه ۵۰۰ هزار تومانی کالابرگ برای حدود ۲۸.۱۹ میلیون نفر دهک‌های اول تا سوم، سالانه حدود ۱۶۹ همت منابع نیاز دارد. در یک محاسبه ساده، حذف حدود ۱۴ میلیون دریافت‌کننده یک‌میلیون‌تومانی می‌تواند رقمی نزدیک به این مقدار آزاد کند.
اما این محاسبه فقط زمانی در عمل قابل اتکا است که دولت بتواند خانوارهای پردرآمد را با خطای پایین شناسایی کند؛ موضوعی که علت اصلی حرکت از دهک‌بندی صرف به سمت ارزیابی گسترده‌تر وسع است.
اگر افزایش یارانه بدون منبع پایدار باشد چه اتفاقی می‌افتد؟
مشکل اصلی افزایش حمایت معیشتی، خود پرداخت نیست؛ مسئله از جایی شروع می‌شود که هزینه جدید بدون درآمد پایدار به بودجه اضافه شود.
کسری بودجه افزایش پیدا می‌کند
اگر درآمد تازه‌ای ایجاد نشود، دولت باید هزینه جدید را از کاهش سایر مخارج، فروش دارایی، انتشار بدهی یا سایر روش‌های تأمین مالی جبران کند.
نوع تأمین مالی اهمیت زیادی دارد
همه روش‌های جبران کسری اثر یکسانی ندارند. اما اگر کسری در نهایت به افزایش پایه پولی یا رشد اعتبارات بانکی بدون پشتوانه تولید منجر شود، ریسک تورمی افزایش پیدا می‌کند.
تورم می‌تواند بخشی از افزایش اسمی را خنثی کند
اگر افزایش پرداخت با رشد سریع‌تر قیمت‌ها همراه شود، خانوار در ابتدا پول بیشتری دریافت می‌کند اما بخشی از قدرت خرید جدید دوباره از بین می‌رود.
دهک‌های پایین در برابر تورم خوراکی آسیب‌پذیرترند
سهم خوراک و کالاهای ضروری در هزینه خانوارهای کم‌درآمد بیشتر است؛ بنابراین جهش قیمت همین گروه‌ها می‌تواند اثر حمایت نقدی را سریع‌تر کاهش دهد.
وضعیت رشد پول و نقدینگی نیز در گزارش «رشد نقدینگی به ۵۴.۴ درصد کاهش یافت؛ آیا موتور تورم در ایران آرام می‌شود؟» بررسی شده است.
۲۶۶۰ همت در مقایسه با کسری بودجه چه عددی است؟
برای فهم اندازه این رقم باید آن را کنار بودجه دولت گذاشت. گزارش‌های منتشرشده از بررسی بودجه ۱۴۰۵ از کسری قابل توجه منابع و مصارف خبر می‌دهند.
در سناریوی محاسباتی چارسو، ۲۶۶۰ همت فقط هزینه اضافه سه برابر شدن هم‌زمان دو پرداخت است؛ بنابراین تأمین آن با یک اصلاح کوچک در ردیف‌های بودجه‌ای ممکن نیست و نیازمند تغییر بسیار بزرگ در منابع یا جامعه هدف خواهد بود.
این مسئله یکی از دلایلی است که افزایش هدفمند برای چند دهک، از نظر مالی بسیار عملی‌تر از افزایش یکسان برای تمام دریافت‌کنندگان است.
آیا سه برابر شدن یارانه لزوماً تورم ایجاد می‌کند؟
نه به‌صورت خودکار. اثر تورمی به نحوه تأمین مالی بستگی دارد.
اگر افزایش پرداخت از محل درآمد پایدار، کاهش هزینه‌های دیگر یا بازتوزیع منابع موجود تأمین شود، اثر آن با حالتی که هزینه از کسری بودجه و خلق پول تأمین شود یکسان نیست.
بنابراین گزاره دقیق‌تر این است که افزایش یارانه بدون منبع پایدار می‌تواند ریسک کسری بودجه و فشار تورمی را بالا ببرد؛ نه اینکه هر نوع افزایش حمایت معیشتی الزاماً تورم‌زا باشد.
راه کم‌هزینه‌تر برای افزایش قدرت خرید چیست؟
از منظر بودجه‌ای، فاصله زیادی میان سه برابر کردن پرداخت برای همه و افزایش هدفمند برای خانوارهای کم‌درآمد وجود دارد.
تمرکز بر خانوارهای کم‌درآمد
دهک‌های پایین و خانوارهای تحت پوشش نهادهای حمایتی می‌توانند در اولویت افزایش اعتبار قرار گیرند.
تعیین منبع قبل از اعلام مبلغ
رقم افزایش باید متناسب با درآمد واقعی و قابل وصول تعیین شود، نه اینکه ابتدا تعهد ایجاد و سپس برای آن منبع جست‌وجو شود.
تعدیل دوره‌ای براساس هزینه کالاهای ضروری
اگر هدف کالابرگ حفظ قدرت خرید کالاهای اساسی است، تغییر اعتبار آن باید با تغییر هزینه همان سبد ارتباط داشته باشد.
انتشار شفاف هزینه طرح
دولت می‌تواند تعداد مشمولان، هزینه ماهانه، منبع تأمین و میزان تحقق منابع را به‌صورت منظم منتشر کند تا هزینه حمایت معیشتی به کسری پنهان تبدیل نشود.
دولت و مجلس درباره افزایش کالابرگ چه گفته‌اند؟
| زمان | بازیگر | آخرین موضع |
|---|---|---|
| ۲۹ شهریور ۱۴۰۵ | وزیر اقتصاد | اعلام برنامه برای افزایش اعتبار کالابرگ دهک‌های پایین |
| ۳ مهر ۱۴۰۵ | کمیسیون اجتماعی مجلس | طرح افزایش ۳۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومانی برای بخشی از مشمولان |
| ۹ مهر ۱۴۰۵ | بانک مرکزی و سازمان برنامه | بحث افزایش حدود ۵۰ درصدی و هدفمند کردن جامعه مشمولان |
| ۱۱ و ۱۲ مهر ۱۴۰۵ | وزارت رفاه | تأکید بر اینکه رقم نهایی به تأمین منابع بستگی دارد |
| ۱۲ مهر ۱۴۰۵ | نادرقلی ابراهیمی، نماینده مجلس | پیشنهاد حداقل سه برابر شدن کالابرگ و یارانه |
| ۱۲ مهر ۱۴۰۵ | احمد میدری، وزیر رفاه | اعلام اینکه میزان افزایش کالابرگ را سازمان برنامه و بودجه اعلام خواهد کرد |
موضع محمدباقر قالیباف درباره ضرورت ترمیم قدرت خرید نیز پیش‌تر در گزارش «کالابرگ افزایش می‌یابد؟ قالیباف: افزایش اعتبار و ترمیم قدرت خرید اولویت فوری است» بررسی شده است.
جمع‌بندی؛ یارانه سه برابر نشده و سؤال اصلی هنوز منبع پول است
تا ۱۳ مهر ۱۴۰۵ هیچ تصمیم رسمی برای سه برابر شدن عمومی یارانه نقدی و کالابرگ اعلام نشده است. آنچه مطرح شده پیشنهاد یک نماینده مجلس است و دولت مسیر متفاوتی را برای افزایش هدفمند اعتبار کالابرگ بررسی می‌کند.
برآورد چارسو اقتصاد نشان می‌دهد اگر یارانه نقدی و کالابرگ برای همه مشمولان فعلی سه برابر شود، حدود ۲۶۶۱ همت هزینه سالانه اضافه ایجاد می‌شود. به همین دلیل، مسئله فقط این نیست که «یارانه چقدر افزایش پیدا کند»؛ سؤال تعیین‌کننده این است که چه کسانی افزایش را دریافت می‌کنند و پول آن دقیقاً از کجا تأمین می‌شود.
سوالات پرتکرار درباره سه برابر شدن یارانه و کالابرگ
آیا یارانه و کالابرگ سه برابر شده است؟
خیر. سه برابر شدن یارانه و کالابرگ تا ۱۳ مهر ۱۴۰۵ مصوبه رسمی دولت یا مجلس نیست و به‌عنوان پیشنهاد از سوی نادرقلی ابراهیمی، نماینده اراک، مطرح شده است.
اگر یارانه سه برابر شود مبلغ آن چقدر می‌شود؟
در صورت اجرای دقیق این پیشنهاد، یارانه ۴۰۰ هزار تومانی به ۱.۲ میلیون تومان و یارانه ۳۰۰ هزار تومانی به ۹۰۰ هزار تومان می‌رسد. کالابرگ یک میلیون تومانی نیز در سناریوی سه‌برابر شدن به سه میلیون تومان می‌رسد.
سه برابر شدن یارانه چه زمانی اجرا می‌شود؟
هیچ زمان اجرایی برای آن اعلام نشده است، زیرا سه برابر شدن عمومی یارانه و کالابرگ هنوز تصویب نشده است.
مبلغ جدید کالابرگ مهر ۱۴۰۵ چقدر است؟
رقم نهایی رسمی هنوز اعلام نشده است. احمد میدری، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، گفته است میزان افزایش را سازمان برنامه و بودجه اعلام خواهد کرد.
آیا افزایش کالابرگ شامل همه مردم می‌شود؟
اظهارات رسمی اخیر بیشتر بر افزایش هدفمند برای خانوارهای کم‌درآمد تمرکز دارد و هنوز فهرست نهایی مشمولان افزایش جدید اعلام نشده است.
هزینه سه برابر شدن یارانه و کالابرگ چقدر است؟
براساس سناریوی محاسباتی چارسو اقتصاد و با فرض ثابت ماندن تعداد مشمولان فعلی، هزینه اضافه سالانه حدود ۲۶۶۱ همت برآورد می‌شود. این رقم برآورد تحلیلی است و هزینه رسمی یک طرح مصوب نیست.
آیا افزایش یارانه باعث تورم می‌شود؟
اثر آن به منبع تأمین مالی بستگی دارد. اگر هزینه از درآمد پایدار یا بازتوزیع منابع موجود تأمین شود، شرایط با حالتی که افزایش پرداخت از کسری بودجه و منابع پولی تأمین شود متفاوت است.
کالابرگ ۱۵ مهر افزایش پیدا می‌کند؟
پیش‌تر مسئولان از برنامه افزایش اعتبار در نیمه مهر سخن گفته‌اند، اما تا زمان آخرین به‌روزرسانی این گزارش، مبلغ نهایی رسمی از سوی سازمان برنامه و بودجه اعلام نشده است. آخرین اخبار این پرونده در گزارش «افزایش کالابرگ از ۱۵ مهر» دنبال می‌شود.
منابع گزارش
- ایلنا: پیشنهاد سه برابر شدن مبلغ کالابرگ و یارانه
- خبرگزاری مهر: اظهارات نادرقلی ابراهیمی درباره کالابرگ و یارانه
- ایلنا: وزیر رفاه؛ میزان افزایش کالابرگ را سازمان برنامه و بودجه اعلام می‌کند
- تسنیم: بررسی افزایش اعتبار کالابرگ برای بخشی از مشمولان
- تسنیم: آخرین اظهارات درباره رقم افزایش کالابرگ
- تسنیم: آخرین وضعیت افزایش کالابرگ در مهر ۱۴۰۵
- تسنیم: تعداد مشمولان و پرداخت یارانه نقدی دهک‌های چهارم تا نهم
- خبرآنلاین: تعداد مشمولان و پرداخت یارانه دهک‌های اول تا سوم
- تسنیم: منابع یارانه و کالابرگ در بودجه ۱۴۰۵
- دنیای اقتصاد: بررسی کسری بودجه ۱۴۰۵
- دنیای اقتصاد: بودجه، کسری و آثار روش‌های تأمین مالی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟