رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، سه‌شنبه ۵ آبان ۱۴۰۵ در نشست شورای امنیت سازمان ملل اعلام کرد ایران هنوز اطلاعات و دسترسی لازم برای بازرسی از تأسیسات هسته‌ای، از جمله کارخانه غنی‌سازی سوخت اصفهان، را در اختیار آژانس نگذاشته است. به گفته او، نیروگاه بوشهر در حال حاضر تنها تأسیسات هسته‌ای ایران است که بازرسان آژانس در آن فعالیت راستی‌آزمایی انجام می‌دهند. تهران در مقابل می‌گوید بازگشت بازرسان به سایت‌های هدف حملات نظامی باید با در نظر گرفتن شرایط امنیتی و نتیجه مذاکرات انجام شود.
به گزارش چارسو اقتصاد، گروسی در سخنرانی رسمی ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ در شورای امنیت گفت تماس‌های فنی آژانس با ایران ادامه دارد، اما فعالیت‌های عادی بازرسی از تأسیسات هسته‌ای کشور از سر گرفته نشده است. او تأکید کرد محدودیت دسترسی فقط به مراکز آسیب‌دیده از حملات مربوط نمی‌شود و آژانس در دیگر تأسیسات مورد درخواست نیز امکان راستی‌آزمایی لازم را ندارد.
وضعیت بازرسان آژانس در اصفهان، بوشهر، نطنز و فردو چیست؟
بر اساس اظهارات امروز مدیرکل آژانس، وضعیت دسترسی بازرسان به تأسیسات اصلی مورد اشاره در گزارش به شرح زیر است:
| تأسیسات هسته‌ای | آخرین وضعیت اعلام‌شده در ۵ آبان ۱۴۰۵ |
|---|---|
| نیروگاه هسته‌ای بوشهر | بازرسان آژانس در حال انجام فعالیت‌های راستی‌آزمایی هستند. |
| کارخانه غنی‌سازی سوخت اصفهان | آژانس خواستار اطلاعات و دسترسی است؛ درخواست‌های بازرسی تاکنون پذیرفته نشده‌اند. |
| دیگر تأسیسات مجتمع هسته‌ای اصفهان | دسترسی لازم برای راستی‌آزمایی مواد و وضعیت تأسیسات فراهم نشده است. |
| تأسیسات غنی‌سازی نطنز و فردو | بازرسی عادی از سر گرفته نشده و از مراکز مورد اشاره گروسی برای بازگشت بازرسان هستند. |
| راکتور تحقیقاتی آب‌سنگین خنداب | در فهرست تأسیسات مورد اشاره آژانس برای ازسرگیری فعالیت‌های پادمانی قرار دارد. |
گروسی در عین حال از همکاری سازمان انرژی اتمی ایران در بوشهر برای فراهم کردن تجهیزات پادمانی موردنیاز جهت بررسی سوخت مصرف‌شده، پیش از انتقال آن به محل نگهداری خشک، ارزیابی مثبتی ارائه کرد. این همکاری به معنای ازسرگیری بازرسی عادی در دیگر سایت‌های هسته‌ای نیست.
برای آشنایی با آخرین اخبار مرتبط با این نیروگاه، گزارش تکذیب تخلیه نیروگاه بوشهر و توضیحات سفارت روسیه را نیز بخوانید.
چرا آژانس خواستار دسترسی به کارخانه غنی‌سازی سوخت اصفهان است؟
اصفهان یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنرانی امروز گروسی بود. او گفت ایران درست پیش از آغاز حملات نظامی ژوئن ۲۰۲۵، تأسیسات جدیدی با عنوان «کارخانه غنی‌سازی سوخت اصفهان» را به آژانس اعلام کرده بود.
به گفته مدیرکل آژانس، قرار بود بازرسان در همان مقطع از این تأسیسات بازدید کنند، اما آغاز حملات نظامی مانع انجام بازرسی شد. گروسی اعلام کرد ایران از آن زمان درخواست‌های تکرارشده آژانس برای ورود به این مرکز را نپذیرفته است.
نکته مهم این است که کارخانه غنی‌سازی سوخت اصفهان را نباید با همه تأسیسات مجتمع هسته‌ای اصفهان یکسان دانست. هدف درخواست فعلی آژانس، بررسی وضعیت این کارخانه و مشخص شدن این موضوع است که آیا مواد هسته‌ای در آن وجود دارد یا خیر. در نتیجه، صرف درخواست بازرسی به معنای تأیید فعالیت غنی‌سازی در این مرکز نیست.
ماجرای ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده ایران چیست؟
گروسی در نشست شورای امنیت، وضعیت حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای بالا را یکی از نگرانی‌های اصلی آژانس معرفی کرد.
مطابق گزارش رویترز درباره آخرین وضعیت برنامه غنی‌سازی ایران، برآورد آژانس پیش از حملات ژوئن ۲۰۲۵، وجود حدود ۴۴۰٫۹ کیلوگرم اورانیوم غنی‌شده تا سطح ۶۰ درصد بود.
این رقم، موجودی قطعی و تأییدشده ایران در روز ۵ آبان ۱۴۰۵ نیست. آژانس می‌گوید به دلیل نداشتن دسترسی میدانی و اطلاعات تکمیلی، نمی‌تواند وضعیت فعلی، مقدار دقیق و محل نگهداری تمام این مواد را مستقلاً راستی‌آزمایی کند.
گروسی همچنین گفت آژانس در پایش خود نشانه‌ای از تعمیر یا بازسازی تأسیسات آسیب‌دیده در حملات سال‌های ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ شناسایی نکرده است؛ با این حال، تأکید کرد بررسی تصاویر و داده‌های غیرمیدانی نمی‌تواند جای بازدید مستقیم بازرسان را بگیرد.
موضع ایران درباره ورود بازرسان آژانس به سایت‌های آسیب‌دیده چیست؟
تهران محدود شدن فعالیت‌های بازرسی را با حملات نظامی به تأسیسات هسته‌ای و خطرات امنیتی مرتبط می‌داند.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در موضع رسمی منتشرشده از سوی وزارت خارجه اعلام کرده بود که بازرسی از تأسیساتی مانند بوشهر می‌تواند ادامه یابد، اما دسترسی به سایت‌هایی که در جریان حملات نظامی امکان بازرسی از آن‌ها متوقف شده، به روند مذاکرات و نتیجه آن وابسته است.
بقائی همچنین در نشست خبری ۲ تیر ۱۴۰۵ گفته بود برای بازرسی از تأسیسات هسته‌ای آسیب‌دیده، شیوه‌نامه توافق‌شده‌ای وجود ندارد.
ویدئوی مرتبط: توضیحات اسماعیل بقائی درباره نبود برنامه بازرسی از تأسیسات آسیب‌دیده؛ ۲ تیر ۱۴۰۵
در موضع تازه‌تری که ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، غلامحسین درزی، معاون نماینده دائم ایران در سازمان ملل، اعلام کرد تهران تعهدات پادمانی خود را رسماً کنار نگذاشته است؛ با این حال، به گفته او حملات نظامی و تهدیدهای امنیتی، شرایط اجرای بازرسی‌ها را تغییر داده‌اند.
در مقابل، گروسی می‌گوید تعهدات پادمانی را نمی‌توان به‌صورت یک‌جانبه تعلیق کرد. بنابراین اختلاف کنونی فقط بر سر زمان ورود بازرسان نیست؛ دو طرف درباره شرایط اجرایی و الزامات حقوقی ازسرگیری بازرسی نیز اختلاف دارند.
پرونده بازرسی‌های ایران اکنون در شورای امنیت چه وضعیتی دارد؟
موضوع همکاری ایران و آژانس در مرحله‌ای فراتر از طرح احتمال ارجاع قرار گرفته است. شورای حکام آژانس در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با ۱۸ شهریور ۱۴۰۵، قطعنامه شماره GOV/2026/61 را تصویب کرد و موضوع را برای بررسی به شورای امنیت و مجمع عمومی سازمان ملل گزارش داد.
سخنرانی ۵ آبان گروسی در شورای امنیت در ادامه همین روند انجام شد. او پیشنهاد کرد ایران و آژانس با اقدام‌های فنی و تدریجی، شرایط بازگشت بازرسان را فراهم کنند و برای حل مسائل اجرایی، امکان بازنگری در توافق قاهره را در نظر بگیرند.
برای بررسی پیشینه این روند، گزارش چارسو اقتصاد درباره ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت و موضع قلهکی در دسترس است. همچنین بحث حقوقی عضویت ایران در پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای را می‌توان در گزارش آخرین وضعیت طرح خروج ایران از NPT دنبال کرد.
جمع‌بندی؛ آیا بازرسان آژانس به اصفهان بازمی‌گردند؟
بر اساس تازه‌ترین اظهارات رسمی مدیرکل آژانس، هنوز توافق اجرایی مشخصی برای بازگشت بازرسان به کارخانه غنی‌سازی سوخت اصفهان و دیگر تأسیسات مورد درخواست اعلام نشده است. در حال حاضر، بوشهر تنها مرکز هسته‌ای است که گروسی انجام فعالیت راستی‌آزمایی بازرسان در آن را تأیید کرده است.
مسئله تعیین‌کننده در ادامه این پرونده، توافق بر سر دسترسی ایمن به تأسیسات، ارائه اطلاعات مواد هسته‌ای و ازسرگیری راستی‌آزمایی میدانی خواهد بود؛ موضوعاتی که همچنان میان تهران و آژانس محل اختلاف هستند.
پرسش‌های پرتکرار درباره بازرسان آژانس و تأسیسات اصفهان
آیا بازرسان آژانس وارد سایت هسته‌ای اصفهان شده‌اند؟
خیر. گروسی در ۵ آبان ۱۴۰۵ گفت ایران درخواست‌های آژانس برای دسترسی به کارخانه غنی‌سازی سوخت اصفهان را نپذیرفته است.
آیا آژانس فقط از نیروگاه بوشهر بازرسی می‌کند؟
بر اساس سخنرانی ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶ گروسی، در زمان ارائه گزارش، فعالیت راستی‌آزمایی بازرسان آژانس در نیروگاه بوشهر جریان داشته و بازرسی عادی از دیگر تأسیسات مورد درخواست از سر گرفته نشده است.
چرا آژانس به دنبال بازرسی از کارخانه غنی‌سازی اصفهان است؟
آژانس می‌خواهد وضعیت تأسیساتی را که ایران در ژوئن ۲۰۲۵ اعلام کرد بررسی کند و مشخص سازد آیا مواد هسته‌ای در آن وجود دارد یا خیر.
آیا محل نگهداری ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ایران مشخص است؟
خیر، آژانس اعلام کرده بدون دریافت اطلاعات تکمیلی و دسترسی میدانی نمی‌تواند وضعیت و محل دقیق تمام مواد مورد بحث را تأیید کند. رقم ۴۴۰ کیلوگرم به برآورد پیش از حملات اشاره دارد.
چرا ایران اجازه بازرسی از تأسیسات آسیب‌دیده را نمی‌دهد؟
مقام‌های ایرانی می‌گویند حملات نظامی، آسیب‌های واردشده و تهدیدهای امنیتی، بازرسی از این مراکز را با شرایط متفاوتی روبه‌رو کرده و ازسرگیری آن نیازمند توافق درباره شیوه اجرا و تضمین‌های ایمنی است.
آیا پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت ارجاع شده است؟
بله. شورای حکام در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ قطعنامه مرتبط با موضوع پادمان‌های ایران را تصویب و برای شورای امنیت و مجمع عمومی گزارش کرده است. نشست ۲۷ اکتبر در ادامه این فرایند برگزار شد.
منابع خبر
- آژانس بین‌المللی انرژی اتمی؛ متن رسمی سخنرانی گروسی در شورای امنیت، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶
- آژانس بین‌المللی انرژی اتمی؛ گزارش مدیرکل به کنفرانس عمومی، ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶
- کانال رسمی وزارت امور خارجه ایران؛ موضع اسماعیل بقائی درباره دسترسی بازرسان
- متن سخنرانی غلامحسین درزی، نماینده ایران در سازمان ملل؛ ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶
- رویترز؛ وضعیت برنامه غنی‌سازی و ذخیره اورانیوم ایران، ۷ اکتبر ۲۰۲۶
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟