پس از شکست محور آمریکا-اسرائیل در تصرف تنگه هرمز، میدان نبرد کریدورها به قفقاز منتقل شده است. پروژه TRIPP (مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بینالمللی) که با حمایت مستقیم واشنگتن در حال اجراست، کریدوری به طول ۴۳ کیلومتر در جنوب ارمنستان است که آذربایجان را به نخجوان و ترکیه متصل میکند . این پروژه که در چارچوب توافق ۸ اوت ۲۰۲۵ میان ارمنستان و آذربایجان با میانجیگری ترامپ کلید خورده، میتواند نقش ایران را در ترانزیت منطقهای به چالش بکشد .
چهارچوب اجرایی TRIPP در ژانویه ۲۰۲۶ توسط وزیر امور خارجه ارمنستان و مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام شد . بر اساس این سند، یک شرکت توسعه با مالکیت ۷۴ درصدی آمریکا و ۲۶ درصدی ارمنستان، به مدت ۴۹ سال اداره این مسیر را بر عهده خواهد داشت. این پروژه مستقیماً با کریدور شمال-جنوب و کریدور پیشنهادی ارس رقابت کرده و در صورت تکمیل، میتواند منطق اقتصادی سرمایهگذاری در مسیر رشت-آستارا را تضعیف کند.
۵ سناریوی کلیدی در نبرد کریدورهای قفقاز
ترسیم کریدور جدید در قفقاز، معادلات ژئوپلیتیک منطقه را پیچیدهتر کرده است. از یک سو، ارمنستان در تلاش برای کاهش وابستگی به روسیه و نزدیکی به غرب است و از سوی دیگر، ایران نگران از دست دادن دسترسی به ارمنستان و گرجستان و محاصره ژئوپلیتیکی خود است. در ادامه، ۵ سناریوی کلیدی این رقابت بررسی میشود:
۱. تضعیف کریدور شمال-جنوب: TRIPP با ایجاد مسیری شرق-غرب در امتداد مرزهای شمالی ایران، میتواند سرمایهگذاری و ترانزیت کریدور شمال-جنوب را به چالش بکشد. این پروژه در صورت تکمیل، دسترسی ایران به ارمنستان را تحت تأثیر قرار داده و مسیری تحت نفوذ آمریکا در همسایگی ایران ایجاد میکند.
۲. واکنش مسکو: روسیه که همواره خود را ضامن امنیتی ارمنستان میدانست، به شدت نسبت به پروژه TRIPP هشدار داده و آن را تهدیدی برای نفوذ خود در قفقاز ارزیابی کرده است . زاخارووا، سخنگوی وزارت خارجه روسیه، اهداف پنهان آمریکا در این پروژه را افشا کرده و نگرانی خود را از استخراج مواد معدنی کمیاب ارمنستان توسط آمریکا مطرح ساخته است.
۳. موازنهگری ایران در قفقاز: تهران که بهطور سنتی با هرگونه تغییر در مرزهای ژئوپلیتیک قفقاز مخالف بوده، در تلاش است با کریدور جایگزین ارس و تقویت کریدور شرقی شمال-جنوب، جایگاه خود را حفظ کند. کریدور شرقی که از طریق قزاقستان و ترکمنستان میگذرد، در ماههای اخیر اهمیت بیشتری یافته است.
۴. چالش حاکمیتی ارمنستان: پاشینیان با وجود حفظ حق وتو در پروژه TRIPP ، در عمل میان دو قطب غرب و روسیه گرفتار شده است. از یک سو، پروژه TRIPP میتواند ارمنستان را به چهارراه صلح تبدیل کند ، اما از سوی دیگر، خروج از کریدور شمال-جنوب، ارمنستان را کاملاً به محور باکو-آنکارا-آمریکا متصل خواهد کرد.
۵. رقابت با کریدور آیمک: پروژه آیمک (هند-خاورمیانه-اروپا) که میتوانست زمان حملونقل از بمبئی به اروپا را ۴۰ درصد کاهش دهد، پس از تحولات اخیر در تنگه هرمز با ابهام جدی مواجه شده است. واشنگتن در شرایط کنونی، TRIPP را بهعنوان گزینه جایگزین و کمهزینهتر در دستور کار قرار داده است.
آیا TRIPP کریدور شمال-جنوب را از رقابت خارج میکند؟
پاسخ به این سوال به چند عامل کلیدی بستگی دارد. اولاً، موفقیت TRIPP در گرو عادیسازی کامل روابط ارمنستان و ترکیه و همچنین تداوم صلح میان ارمنستان و آذربایجان است . ثانیاً، ایران با دو ابزار راهبردی میتواند در این نبرد ایستادگی کند: توسعه کریدور شرقی شمال-جنوب از طریق قزاقستان و ترکمنستان که از آسیبپذیری کمتری برخوردار است، و تقویت کریدور ارس بهعنوان گزینه جایگزین.
نکته کلیدی این است که ارمنستان نمیتواند همه تخممرغها را در سبد محور باکو-آنکارا و آمریکا قرار دهد. این کشور با ایران و هند روابط راهبردی دارد و اخیراً خرید قابلتوجهی از تجهیزات نظامی به ارزش ۱.۵ میلیارد دلار از هند انجام داده است. با این حال، در صورت تکمیل TRIPP، این پروژه میتواند اولویت راهبردی اصلی ایروان شود و کریدور شمال-جنوب را با چالش جدی مواجه کند. در این شطرنج پیچیده، تنها بازیگری برنده خواهد شد که بتواند همزمان از اهرمهای اقتصادی، دیپلماتیک و امنیتی خود بهصورت هماهنگ استفاده کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟