شوک هرمز به غذای اروپا رسید

بحران تنگه هرمز حالا دیگر تنها یک تهدید برای بازار نفت و انرژی نیست. بلکه به‌تدریج به یکی از مهم‌ترین ریسک‌های امنیت غذایی جهان تبدیل شده است.

افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک در خلیج فارس و اختلال در مسیرهای حمل‌ونقل دریایی، زنجیره تامین کودهای شیمیایی را مختل کرده و فشار سنگینی بر بخش کشاورزی اروپا وارد آورده است.

در این میان، انگلیس به یکی از نخستین کشورهایی تبدیل شده که آثار مستقیم این بحران را تجربه می‌کند. جهش قیمت کودهای شیمیایی و افزایش هزینه تولید، کشاورزان را به سمت استفاده از جایگزین‌هایی مانند جلبک دریایی سوق داده؛ اقدامی که بیش از آنکه نماد کشاورزی سبز باشد، نشانه‌ای از بحران تامین نهاده و شکنندگی امنیت غذایی در اروپا محسوب می‌شود.

هرمز گلوگاه جدید بحران غذایی جهان

گزارش‌های بین‌المللی نشان می‌دهد اختلال در تنگه هرمز، بازار جهانی کودهای اوره، آمونیاک و فسفات را وارد فاز التهاب کرده است. برآوردها حاکی از آن است که حدود یک‌سوم تجارت دریایی کود جهان به این گذرگاه وابسته است؛ موضوعی که اهمیت راهبردی هرمز را فراتر از بازار نفت نشان می‌دهد.

طبق داده‌های سال ۲۰۲۶، قیمت برخی انواع کود شیمیایی در بازارهای جهانی بین ۳۰ تا ۷۰ درصد افزایش یافته و بسیاری از کشاورزان اروپایی خرید نهاده‌های خود را به تعویق انداخته‌اند. این روند می‌تواند مستقیماً بر میزان تولید محصولات کشاورزی و قیمت مواد غذایی اثر بگذارد.

۵ پیام مهم از بحران جدید کشاورزی اروپا

بحران تنگه هرمز اکنون وارد مرحله‌ای شده که پیامدهای آن دیگر تنها به بازار نفت و انرژی محدود نمی‌شود و به‌تدریج امنیت غذایی جهان را نیز تحت تاثیر قرار داده است.

آنچه در هفته‌های اخیر در بازارهای جهانی مشاهده می‌شود، نشان‌دهنده انتقال تدریجی شوک جنگ از حوزه انرژی به زنجیره تامین غذا و کشاورزی است؛ روندی که معمولاً آثار اقتصادی عمیق‌تر، گسترده‌تر و ماندگارتری نسبت به نوسانات صرف انرژی به همراه دارد. افزایش قیمت کودهای شیمیایی، رشد هزینه حمل‌ونقل و اختلال در تامین نهاده‌ها، اکنون به یکی از مهم‌ترین دغدغه‌های کشاورزان اروپایی تبدیل شده است.

در این میان، اروپا بیش از گذشته با واقعیتی روبه‌رو شده که سال‌ها تلاش می‌کرد آن را نادیده بگیرد؛ وابستگی شدید کشاورزی صنعتی به زنجیره تجارت جهانی و ثبات جنگ.

بازگشت برخی کشاورزان انگلیسی به استفاده از جلبک دریایی به‌عنوان جایگزین کود شیمیایی، بیش از آنکه نماد کشاورزی سبز باشد، نشانه‌ای از فشار شدید هزینه‌ها و بحران تامین نهاده است. همزمان، افزایش تورم غذایی و رشد هزینه تولید محصولات کشاورزی، این نگرانی را تقویت کرده که تنش‌های سیاسی و امنیتی خاورمیانه، اکنون مستقیماً سفره مصرف‌کنندگان اروپایی را هدف قرار داده و متحدان واشنگتن را به پرداخت‌کنندگان اصلی هزینه‌های این بحران تبدیل کرده است.

۱- شوک انرژی حالا به شوک غذایی تبدیل شده است: افزایش تنش‌های ژئوپلیتیک ابتدا بازار انرژی را تحت فشار قرار داد اما اکنون اثر آن به بخش کشاورزی و امنیت غذایی منتقل شده؛ مسیری که معمولاً آثار تورمی عمیق‌تر و ماندگارتری دارد.

۲- کشاورزی صنعتی اروپا وابستگی بالایی به واردات نهاده دارد: بحران اخیر نشان داد بسیاری از کشورهای اروپایی در تامین کود شیمیایی و مواد اولیه تولید کشاورزی به تجارت جهانی وابسته‌اند و هرگونه اختلال ژئوپلیتیک می‌تواند امنیت غذایی آن‌ها را تهدید کند.

۳- بازگشت به جلبک دریایی، نشانه بحران است نه توسعه سبز: استفاده از جلبک دریایی به‌عنوان جایگزین کود شیمیایی اگرچه ظاهری زیست‌محیطی دارد، اما در عمل نشانه کمبود نهاده و افزایش شدید هزینه‌هاست. حتی کارشناسان محیط‌زیست نیز نسبت به آسیب‌های برداشت گسترده جلبک هشدار داده‌اند.

۴- تورم غذایی در اروپا وارد فاز جدیدی می‌شود: افزایش هزینه کود، سوخت و حمل‌ونقل باعث رشد قیمت تمام‌شده محصولات کشاورزی شده و احتمال جهش دوباره قیمت مواد غذایی در اروپا را افزایش داده است.

۵- لندن هزینه سیاست‌های ژئوپلیتیک واشنگتن را می‌پردازد: تحلیلگران معتقدند تشدید تنش‌های منطقه‌ای و فشارهای سیاسی آمریکا علیه ایران، اکنون به بحران داخلی در بخش کشاورزی متحدان غربی تبدیل شده و هزینه آن مستقیماً بر دوش کشاورزان و مصرف‌کنندگان اروپایی افتاده است.

آیا اروپا با بحران امنیت غذایی روبه‌رو می‌شود؟

اگر اختلال در تنگه هرمز ادامه پیدا کند، اروپا ممکن است با یکی از جدی‌ترین بحران‌های نهاده‌ای و غذایی سال‌های اخیر مواجه شود. کاهش مصرف کود شیمیایی، افت سطح زیرکشت و رشد هزینه تولید، در نهایت می‌تواند عرضه محصولات کشاورزی را محدود و تورم غذایی را تشدید کند.

بحران کنونی همچنین یک واقعیت مهم را آشکار کرده است؛ امنیت غذایی جهان به‌شدت به ثبات جنگ وابسته است. تجربه امروز اروپا نشان می‌دهد هرگونه تنش در مسیرهای حیاتی تجارت جهانی، تنها بازار انرژی را تهدید نمی‌کند، بلکه مستقیماً سفره مصرف‌کنندگان را نیز تحت تاثیر قرار می‌دهد.