روسیه برای صادرات گاز به اروپا آماده مذاکره است؛ ۲ شرط کرملین چیست؟

روسیه اعلام کرد آماده مذاکره درباره صادرات گاز به اروپا است، اما دمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، دو شرط را برای این گفت‌وگوها مطرح کرده است: وجود تقاضا از سوی خریداران اروپایی و در اختیار داشتن حجم آزاد گاز برای صادرات. این اظهارات در دوشنبه ۴ آبان ۱۴۰۵ مطرح شده و به معنای توافق جدید یا آغاز دوباره صادرات گسترده گاز به اروپا نیست؛ به‌ویژه آنکه اتحادیه اروپا همچنان مقررات توقف تدریجی واردات گاز روسیه را اجرا می‌کند.

به گزارش چارسو اقتصاد، دمیتری پسکوف در گفت‌وگو با خبرگزاری ریانووستی اعلام کرد مسکو در صورت علاقه‌مندی طرف‌های اروپایی و وجود ظرفیت آزاد صادراتی، امکان گفت‌وگو درباره عرضه گاز را بررسی می‌کند. این موضع در شرایطی اعلام شده که سیاست انرژی اتحادیه اروپا بر کاهش و سپس پایان واردات گاز روسیه استوار است.

دو شرط روسیه برای مذاکره درباره صادرات گاز به اروپا چیست؟

بر اساس اظهارات سخنگوی کرملین، بازگشت احتمالی عرضه گاز روسیه به بازار اروپا به دو شرط اصلی بستگی دارد:

1. وجود خریدار علاقه‌مند در اروپا: کشورهای اروپایی یا شرکت‌های خریدار باید برای خرید گاز روسیه درخواست و تمایل مشخصی داشته باشند.
2. وجود حجم آزاد گاز در روسیه: مسکو باید ظرفیت صادراتی در دسترس داشته باشد؛ زیرا بخشی از گازی که پیش‌تر به اروپا عرضه می‌شد، اکنون به بازارهای دیگر اختصاص یافته است.

پسکوف توضیح داده که پس از کاهش خرید گاز روسیه توسط کشورهای اروپایی، مسکو صادرات به مقاصد جایگزین را افزایش داده است. بنابراین، حتی در صورت تمایل خریداران اروپایی نیز نمی‌توان فرض کرد تمام حجم صادراتی گذشته بلافاصله در دسترس خواهد بود.

سخنگوی کرملین همچنین تأکید کرده است که روسیه به بازارهایی علاقه‌مند است که صادرات گاز به آن‌ها از نظر اقتصادی سودآور باشد.

آیا اتحادیه اروپا اجازه ازسرگیری واردات گاز روسیه را می‌دهد؟

مهم‌ترین مانع پیش روی مذاکره احتمالی، مقررات اتحادیه اروپا برای پایان دادن به واردات گاز روسیه است.

شورای اتحادیه اروپا در ۲۶ ژانویه ۲۰۲۶ مقررات توقف مرحله‌ای واردات گاز طبیعی و گاز طبیعی مایع روسیه را تصویب کرد. اجرای ممنوعیت از ۱۸ مارس ۲۰۲۶ آغاز شده و برای قراردادهای موجود، دوره‌های انتقالی متفاوتی در نظر گرفته شده است.

این زمان‌بندی در توضیحات رسمی شورای اتحادیه اروپا درباره پایان واردات انرژی روسیه منتشر شده است.

نتیجه: اعلام آمادگی روسیه برای مذاکره به‌تنهایی مجوز واردات جدید برای شرکت‌های اروپایی ایجاد نمی‌کند. هر توافق احتمالی باید با مقررات اتحادیه اروپا، شرایط قراردادها و محدودیت‌های اجرایی سازگار باشد یا مستلزم تغییر در چارچوب حقوقی موجود باشد.

آیا مذاکرات روسیه و کشورهای اروپایی آغاز شده است؟

در سطح روابط دوجانبه، برخی کشورهای اروپایی همچنان خواهان بررسی همکاری انرژی با روسیه هستند. خبرگزاری رویترز در ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ گزارش داد که اسلواکی برای ازسرگیری رایزنی‌های بین‌دولتی با روسیه برنامه‌ریزی کرده و نشست کمیسیون مشترک دو کشور برای ۲۶ اکتبر، برابر با ۴ آبان، در مسکو تعیین شده است.

طبق این گزارش، موضوع انرژی و امکان همکاری برای تأمین گاز از محورهای موردعلاقه طرف اسلواک است.

با این حال، رایزنی دوجانبه اسلواکی و روسیه به معنای موافقت اتحادیه اروپا با بازگشت گسترده واردات گاز روسیه نیست. تا زمان تنظیم این گزارش، توافق تازه‌ای برای تغییر سیاست کلی اتحادیه اروپا در نتیجه اظهارات پسکوف اعلام نشده است.

چرا بازار گاز اروپا همچنان برای روسیه اهمیت دارد؟

اروپا پیش از جنگ اوکراین یکی از بازارهای اصلی گاز روسیه بود، اما طی سال‌های اخیر سهم این کشور در تأمین گاز اتحادیه اروپا به‌شدت کاهش یافته است.

بر اساس آمار رسمی شورای اتحادیه اروپا، سهم گاز روسیه از واردات گاز این اتحادیه از حدود ۴۵ درصد در سال ۲۰۲۱ به ۱۳ درصد در سال ۲۰۲۵ رسیده است. با وجود این کاهش، واردات گاز روسیه هنوز به‌طور کامل متوقف نشده و بخشی از جریان تجارت در چارچوب قراردادهای مشمول دوره انتقالی ادامه دارد.

چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش «چرا اروپا دوباره به گاز روسیه برگشت؟» به دلایل استمرار خرید گاز روسیه، از جمله نیاز به تأمین انرژی و فشار هزینه‌ها در اروپا، پرداخته است.

از دید اقتصادی، حفظ یا بازیابی سهمی از بازار اروپا می‌تواند برای صادرکنندگان روسی جذاب باشد؛ اما صرف جذابیت تجاری نمی‌تواند موانع حقوقی، سیاسی و قراردادی را برطرف کند.

مذاکره با روسیه چه اثری بر قیمت گاز اروپا خواهد داشت؟

اظهارات پسکوف فعلاً یک موضع سیاسی و تجاری درباره امکان گفت‌وگو است و خبر از افزایش واقعی عرضه گاز نمی‌دهد. بنابراین، نمی‌توان صرفاً بر اساس این اظهارات نتیجه گرفت که قیمت گاز در اروپا کاهش خواهد یافت.

اگر در آینده توافقی اجرایی با حجم مشخص، مسیر انتقال قابل استفاده و مجوزهای لازم شکل بگیرد، افزایش عرضه می‌تواند بر انتظارات بازار اثر بگذارد. در مقابل، ادامه ممنوعیت‌های اتحادیه اروپا و محدودیت ظرفیت صادراتی روسیه می‌تواند مانع تحقق چنین سناریویی شود.

موضوع تنوع‌بخشی به منابع انرژی نیز برای کشورهای اروپایی اهمیت دارد. چارسو اقتصاد در گزارش «تجربه اسپانیا در بحران انرژی» بخشی از سیاست‌های مدیریت مصرف و امنیت تأمین انرژی در اروپا را بررسی کرده است.

جمع‌بندی؛ آیا گاز روسیه دوباره به اروپا برمی‌گردد؟

پاسخ کوتاه این است که هنوز توافق جدیدی اعلام نشده است. کرملین آمادگی خود را برای بررسی مذاکره با خریداران اروپایی اعلام کرده، اما این آمادگی مشروط به وجود تقاضا و حجم آزاد صادراتی است.

از سوی دیگر، مقررات اتحادیه اروپا برای توقف تدریجی واردات گاز روسیه همچنان پابرجاست. در نتیجه، فاصله قابل توجهی میان اعلام آمادگی برای مذاکره و امضای قراردادی وجود دارد که بتواند به افزایش واقعی جریان گاز روسیه به اروپا منجر شود.

پرسش‌های پرتکرار درباره صادرات گاز روسیه به اروپا

آیا روسیه صادرات گاز به اروپا را از سر گرفته است؟

خبر ۴ آبان درباره آمادگی روسیه برای مذاکره است، نه توافق جدید یا ازسرگیری گسترده صادرات. بخشی از واردات گاز روسیه در اروپا از قبل و طبق قراردادهای مشمول دوره انتقالی ادامه داشته است.

دو شرط کرملین برای مذاکره با اروپا چیست؟

وجود تقاضای مشخص از سوی خریداران اروپایی و در دسترس بودن حجم آزاد گاز برای صادرات از روسیه.

آیا اتحادیه اروپا واردات گاز روسیه را ممنوع کرده است؟

بله. اتحادیه اروپا مقررات توقف تدریجی واردات را تصویب کرده است. زمان پایان دوره انتقالی قراردادهای بلندمدت گاز مایع ابتدای سال ۲۰۲۷ و برای گاز خط لوله پاییز ۲۰۲۷ تعیین شده است.

آیا مذاکره روسیه با اسلواکی به معنای توافق کل اروپا است؟

خیر. رایزنی دوجانبه با یک کشور عضو، به‌تنهایی سیاست و مقررات اتحادیه اروپا را تغییر نمی‌دهد.

منابع

• ریانووستی؛ اظهارات دمیتری پسکوف درباره شرایط مذاکره برای عرضه گاز به اروپا، ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶
• کامرسانت؛ گزارش شرایط اعلام‌شده از سوی کرملین برای مذاکره گازی
• ودوموستی؛ بررسی اظهارات پسکوف و ظرفیت صادراتی روسیه
• شورای اتحادیه اروپا؛ مقررات رسمی و تاریخ‌های توقف واردات گاز روسیه
• رویترز؛ برنامه ازسرگیری رایزنی‌های اسلواکی و روسیه با محوریت انرژی