طرح کالابرگ الکترونیکی که از اواخر سال ۱۴۰۳ بهعنوان یکی از اصلیترین ابزارهای حمایت معیشتی دولت سیزدهم و سپس دولت چهاردهم به اجرا درآمد، امروز در تیررس نمایندگان مجلس قرار گرفته است. صحن علنی مجلس شورای اسلامی میزبان جلسهای ویژه با حضور معاون رئیسجمهور و رئیس سازمان برنامه و بودجه، وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی و رئیس کل بانک مرکزی خواهد بود تا عملکرد دولت در اجرای این طرح و کیفیت حمایت از قدرت اقتصادی خانوارها مورد واکاوی قرار گیرد. این حضور همزمان چند مقام ارشد اقتصادی در مجلس، نشان از اهمیت و حساسیت موضوع کالابرگ در شرایط کنونی اقتصاد کشور دارد.
طرح کالابرگ با هدف جایگزینی یارانه نقدی با اعتبار الکترونیکی برای خرید کالاهای اساسی طراحی شده و بر اساس آخرین آمار، حدود ۲۰ میلیون خانوار (بیش از ۷۰ میلیون نفر) تحت پوشش آن قرار دارند. با این حال، در ماههای اخیر موضوعاتی نظیر تعلیق موقت کالابرگ برخی خانوارها به دلیل ابهام در اطلاعات سکونت، ناهماهنگی در شارژ اعتبار و همچنین میزان اثربخشی آن در حفظ قدرت خرید خانوارها، به دغدغههای جدی تبدیل شده است. در چنین شرایطی، مجلس با برگزاری این جلسه، به دنبال شفافسازی و ارزیابی عملکرد دولت در یکی از کلیدیترین برنامههای حمایتی کشور است. علاوه بر این، سوال نماینده تاکستان از وزیر جهاد کشاورزی نیز در دستور کار قرار دارد که نشان از جامعیت بررسیهای مجلس در حوزه معیشت و امنیت غذایی دارد.
۵ محور کلیدی که مجلس در بررسی کالابرگ دنبال میکند
با توجه به اهمیت این جلسه و حضور مقامات ارشد اقتصادی، انتظار میرود نمایندگان مجلس در پنج محور اساسی به بررسی و ارزیابی عملکرد دولت بپردازند. این محورها، که ریشه در دادههای آماری و گزارشهای میدانی دارند، میتوانند تصویر روشنی از نقاط قوت و ضعف این طرح ارائه دهند.
۱. کارایی اقتصادی و اثربخشی در حفظ قدرت خرید خانوارها
یکی از اصلیترین محورهای بررسی مجلس، ارزیابی میزان موفقیت کالابرگ در حفظ قدرت خرید خانوارهاست. بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، نرخ تورم خوراکیها در ۱۲ ماه منتهی به تیرماه ۱۴۰۵ حدود ۳۴.۸ درصد بوده که بالاتر از نرخ تورم عمومی (حدود ۳۵ درصد) است. در چنین شرایطی، سوال اصلی این است که آیا اعتبار اختصاصیافته در قالب کالابرگ (معادل حدود ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان برای هر خانوار) توانسته است بخش قابلتوجهی از افزایش قیمت کالاهای اساسی را جبران کند یا خیر. مقایسه سبد خرید خانوارهای تحت پوشش با خانوارهای فاقد پوشش، میتواند معیار دقیقی برای سنجش اثربخشی این طرح ارائه دهد.
۲. شفافیت در تخصیص و توزیع اعتبار؛ جلوگیری از انحراف منابع
با توجه به حجم بالای منابع اختصاصیافته به کالابرگ (حدود ۱۴۰ هزار میلیارد تومان در سال)، موضوع شفافیت در تخصیص و توزیع اعتبار، از دغدغههای جدی نمایندگان است. تجربه طرحهای حمایتی مشابه در گذشته نشان داده که انحراف منابع و عدم هدفمندی دقیق، میتواند اثربخشی طرح را به شدت کاهش دهد. مجلس به دنبال پاسخ به این پرسش است که آیا مکانیزمهای نظارتی کافی برای جلوگیری از سوءاستفادههای احتمالی و اطمینان از رسیدن اعتبار به دست مشمولان واقعی طراحی شده است یا خیر. ارائه گزارش دقیق از نحوه تخصیص اعتبار به استانها و دهکهای مختلف، یکی از خواستههای اصلی نمایندگان خواهد بود.
۳. رفع مشکلات فنی و اجرایی؛ تعلیقهای موقت و پیامکهای احراز سکونت
موضوع تعلیق موقت کالابرگ برخی خانوارها در مردادماه ۱۴۰۵ و ارسال پیامکهای احراز سکونت، به یکی از دغدغههای جدی مشمولان تبدیل شده است. بر اساس آمار غیررسمی، حدود ۵ درصد از مشمولان (حدود ۱ میلیون خانوار) تحت تأثیر این تعلیق قرار گرفتهاند که نیازمند بررسی دقیق و رفع سریع ابهامات است. نمایندگان مجلس از وزیر رفاه خواهند خواست که گزارشی دقیق از تعداد خانوارهای تعلیقشده، دلایل آن و فرآیند رفع تعلیق ارائه دهد. همچنین، موضوع مهلت یکماهه تا پایان شهریور برای احراز سکونت و امکان دریافت اعتبار معوق، از دیگر محورهای مورد پیگیری خواهد بود.
۴. هماهنگی بینبخشی؛ نقش بانک مرکزی و سازمان برنامه در تأمین مالی پایدار
یکی از چالشهای اساسی کالابرگ، تأمین مالی پایدار آن در بودجههای سالانه است. در این جلسه، رئیس کل بانک مرکزی و رئیس سازمان برنامه و بودجه حضور دارند تا درباره نحوه تأمین نقدینگی و هماهنگی بین بانک مرکزی، شبکه بانکی و دستگاههای اجرایی برای شارژ بهموقع اعتبارات، توضیح دهند. سوال کلیدی این است که آیا منابع پایدار و قابلاتکایی برای ادامه این طرح در سالهای آینده پیشبینی شده است یا تداوم آن منوط به تخصیصهای سنواتی و بودجههای سنواتی خواهد بود که ریسک توقف یا کاهش اعتبار را افزایش میدهد.
۵. ارتباط با امنیت غذایی؛ سوال از وزیر جهاد کشاورزی
حضور سوال نماینده تاکستان از وزیر جهاد کشاورزی در کنار جلسه بررسی کالابرگ، نشان از رویکرد جامع مجلس به موضوع معیشت و امنیت غذایی دارد. این سوال احتمالاً به موضوع تأمین کالاهای اساسی مشمول کالابرگ، کیفیت محصولات و همچنین نقش وزارت جهاد کشاورزی در تنظیم بازار و کنترل قیمتها مربوط میشود. از آنجا که کالابرگ عمدتاً برای خرید کالاهای اساسی مانند برنج، روغن، مرغ، تخممرغ و لبنیات طراحی شده، عملکرد وزارت جهاد کشاورزی در تأمین پایدار این کالاها و کنترل قیمتها، تأثیر مستقیمی بر اثربخشی این طرح دارد.
آیا کالابرگ به نقطه عطف خود در مجلس میرسد؟
برگزاری این جلسه با حضور سه مقام ارشد اقتصادی دولت، نشان از عزم جدی مجلس برای ارزیابی دقیق یکی از بزرگترین طرحهای حمایتی کشور دارد. با توجه به حجم بالای منابع اختصاصیافته (بیش از ۱۴۰ همت در سال) و تعداد بالای مشمولان (بیش از ۷۰ میلیون نفر)، هرگونه نقص در اجرا یا ناکارآمدی در هدفمندی، میتواند پیامدهای جدی برای اقتصاد کلان و معیشت خانوارها به همراه داشته باشد.
سناریوی محتمل آن است که مجلس ضمن تأکید بر تداوم اجرای کالابرگ بهعنوان یک طرح حمایتی ضروری، اصلاحاتی در مکانیزمهای اجرایی، شفافیتسازی و هدفمندی آن درخواست کند. مواردی نظیر حذف مشمولان غیرواقعی، افزایش دقت در فرآیندهای احراز هویت و سکونت، تسریع در رفع تعلیقها و همچنین افزایش هماهنگی بین دستگاههای متولی، از جمله خواستههای محتمل نمایندگان خواهد بود. همچنین با توجه به سوال از وزیر جهاد کشاورزی، احتمالاً مجلس به دنبال ایجاد پیوند محکمتری میان سیاستهای حمایتی و تأمین کالاهای اساسی با کیفیت و قیمت مناسب است.
در نهایت، آنچه خروجی این جلسه را تعیینکننده خواهد کرد، میزان پاسخگویی مقامات دولتی به دغدغههای نمایندگان و ارائه راهکارهای عملی و مبتنی بر داده برای رفع مشکلات موجود است. با توجه به وعده دولت مبنی بر تصمیمگیری نهایی درباره تغییرات احتمالی در کالابرگ تا پایان شهریور، این جلسه میتواند نقطه عطفی در جهتدهی به آینده این طرح حمایتی باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟