صادرات نفت خام خاورمیانه با وجود افزایش حملات به نفتکش‌ها در اطراف تنگه هرمز، در چهار روز از هفت روز پایانی سپتامبر از میانگین پیش از جنگ عبور کرد. بر اساس گزارش رویترز و داده‌های مقدماتی کپلر، صادرات منطقه در ۲۴ و ۲۷ تا ۲۹ سپتامبر به ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که میانگین پیش از جنگ حدود ۱۸ میلیون بشکه در روز بود. میانگین متحرک هفت‌روزه صادرات نیز در اول اکتبر به ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز رسید؛ همزمان دست‌کم هفت حادثه مرتبط با نفتکش‌ها در اطراف هرمز گزارش شده است.
صادرات نفت خاورمیانه چگونه از سطح پیش از جنگ عبور کرد؟
رویترز در گزارش ۵ اکتبر اعلام کرد صادرات نفت خام خاورمیانه در چهار روز از هفت روز پایانی سپتامبر بالاتر از میانگین پیش از جنگ قرار گرفته است. داده‌های مقدماتی شرکت کپلر نشان می‌دهد صادرات در ۲۴ سپتامبر و همچنین ۲۷ تا ۲۹ سپتامبر بین ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز نوسان داشته است.
برای مقایسه، متوسط صادرات نفت خام منطقه از مارس ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶، یعنی دوره مرجع پیش از آغاز جنگ، حدود ۱۸ میلیون بشکه در روز بود.
| شاخص | رقم | بازه زمانی |
|---|---|---|
| میانگین صادرات نفت خام پیش از جنگ | حدود ۱۸ میلیون بشکه در روز | مارس ۲۰۲۵ تا فوریه ۲۰۲۶ |
| صادرات نفت خام در روزهای اوج | ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز | ۲۴ و ۲۷ تا ۲۹ سپتامبر |
| میانگین متحرک هفت‌روزه نفت خام | ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز | اول اکتبر |
| نفت خام، فرآورده‌ها، مواد شیمیایی و مایعات غیرگازی | میانگین ۲۲.۴ میلیون بشکه در روز | هفت روز منتهی به ۳۰ سپتامبر |
| حوادث گزارش‌شده مرتبط با نفتکش‌ها | دست‌کم ۷ حادثه | دوره اخیر در اطراف هرمز |
نکته مهم این است که آمار صادرات منطقه فقط نفتکش‌هایی را که از تنگه هرمز عبور می‌کنند دربر نمی‌گیرد. رویترز می‌گوید داده‌های کپلر شامل عبور از تنگه هرمز و دریای سرخ، صادرات مستقیم از پایانه‌ها و انتقال کشتی‌به‌کشتی در دریای عمان نیز می‌شود.
آیا عبور نفت از خود تنگه هرمز هم به سطح پیش از جنگ برگشته است؟
خیر؛ این دو شاخص نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند. افزایش کل صادرات نفت خاورمیانه به معنای بازگشت کامل جریان نفت از خود تنگه هرمز نیست.
رویترز در تحلیل دیگری در ۵ اکتبر گزارش کرده است که جریان نفت خام از تنگه هرمز به حدود ۱۴.۲ میلیون بشکه در روز رسیده که نزدیک به ۸۰ درصد سطح پیش از جنگ ارزیابی می‌شود. بخشی از صادرات منطقه اکنون از مسیرهای جایگزین، پایانه‌های دیگر و خطوط لوله‌ای انجام می‌شود که وابستگی مستقیم به هرمز را کاهش می‌دهند.
برای شناخت نقش این آبراه در تجارت انرژی، گزارش جامع چارسو اقتصاد درباره تنگه هرمز؛ گلوگاه انرژی جهان و مسیر عبور نفت و LNG را بخوانید.
صادرات LNG از تنگه هرمز نیز افزایش یافت
بازگشت جریان انرژی فقط به نفت خام محدود نشده است. بر اساس داده‌های کپلر که رویترز منتشر کرده، تعداد محموله‌های LNG خارج‌شده از تنگه هرمز در ماه سپتامبر به بالاترین سطح ماهانه از فوریه رسیده است.
این داده برای بازار جهانی گاز اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا اختلال در صادرات LNG خلیج فارس می‌تواند از آسیا تا اروپا بر قیمت گاز، برق و هزینه تأمین انرژی اثر بگذارد. چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش شوک هرمز به بازار انرژی اروپا این زنجیره اثرگذاری را بررسی کرده است.
هفت حادثه نفتکشی؛ چرا بازگشت صادرات به معنی عادی‌شدن هرمز نیست؟
همزمان با افزایش جریان صادرات، وضعیت امنیتی مسیر همچنان شکننده است. شرکت اطلاعات دریایی Marisks از دست‌کم هفت حادثه مرتبط با نفتکش‌ها در داخل یا اطراف تنگه هرمز خبر داده است.
نفتکش Kazimah III هدف قرار گرفت
بر اساس گزارش Marisks که رویترز منتشر کرده، نفتکش بسیار بزرگ Kazimah III در اول اکتبر هنگام فعالیت در تنگه هرمز با یک پرتابه ناشناس برخورد کرد و روی کشتی آتش‌سوزی رخ داد. تمام خدمه سالم گزارش شدند و بعداً از کشتی تخلیه شدند.
از دوم اکتبر حملات روزانه گزارش شده است
سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO) از دوم اکتبر دست‌کم یک حمله در هر روز در محدوده تنگه هرمز یا خلیج عدن ثبت کرده است.
افزایش ترافیک به معنی کاهش ریسک نیست
Marisks هشدار داده است که با افزایش سریع تردد کشتی‌ها، شناورهای تجاری همچنان با یک تهدید فیزیکی بالا و غیرقابل پیش‌بینی مواجه‌اند.
چرا صادرات بالا رفته اما بازار نفت هنوز تحت فشار است؟
افزایش تعداد بشکه‌های صادرشده فقط یک بخش از معادله بازار نفت است. حتی با بازیابی بخشی از عرضه، هزینه انتقال، بیمه جنگ، کمبود نفتکش و طولانی‌تر شدن برخی مسیرها می‌تواند قیمت نهایی نفت و فرآورده‌ها را بالا نگه دارد.
هزینه حمل نفت افزایش یافته است
ناامنی مسیرهای دریایی باعث افزایش هزینه اجاره نفتکش و انتقال محموله شده است؛ بنابراین بازیابی حجم صادرات الزاماً به معنی بازگشت هزینه حمل به شرایط عادی نیست.
مسیرهای جایگزین اهمیت بیشتری پیدا کرده‌اند
تولیدکنندگان خلیج فارس تلاش کرده‌اند بخشی از نفت را از مسیرهای جایگزین هرمز منتقل کنند. خطوط لوله و پایانه‌های دریای سرخ در این شرایط نقش بیشتری در حفظ جریان صادرات پیدا کرده‌اند.
ریسک امنیتی همچنان در قیمت نفت باقی مانده است
بازار فقط حجم فعلی صادرات را قیمت‌گذاری نمی‌کند؛ احتمال اختلال دوباره، هزینه بیمه و امنیت نفتکش‌ها نیز در قیمت نفت منعکس می‌شود.
چرا رقم ۲۲.۵ میلیون بشکه نباید با صادرات پایدار اشتباه گرفته شود؟
رقم ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز بالاترین سطح ثبت‌شده در روزهای مورد بررسی است و میانگین پایدار صادرات منطقه نیست. معیار مناسب‌تر برای تشخیص روند، میانگین متحرک هفت‌روزه است که در اول اکتبر حدود ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز ثبت شده؛ یعنی تنها حدود ۵۰۰ هزار بشکه در روز بالاتر از میانگین ۱۸ میلیونی دوره پیش از جنگ.
همچنین داده‌های کپلر مقدماتی هستند و کشتی‌هایی که سامانه شناسایی خودکار AIS خود را خاموش کرده باشند ممکن است در آمار ردیابی دیده نشوند.
این تغییر چه معنایی برای بازار جهانی نفت دارد؟
داده‌های جدید نشان می‌دهد تولیدکنندگان خاورمیانه توانسته‌اند بخشی مهم از اختلال ایجادشده در شبکه صادرات انرژی را جبران کنند؛ اما این بازیابی هنوز شکننده و پرهزینه است.
افزایش صادرات از یک سو ریسک کمبود فوری نفت را کاهش می‌دهد، اما از سوی دیگر ادامه حملات به نفتکش‌ها، هزینه بیمه، محدودیت ظرفیت مسیرهای جایگزین و اختلال در لجستیک اجازه نمی‌دهد وضعیت بازار با دوران پیش از جنگ یکسان تلقی شود.
به بیان ساده، بشکه‌های بیشتری دوباره به بازار رسیده‌اند، اما انتقال همان بشکه‌ها هنوز عادی، ارزان و کم‌ریسک نشده است.
نقش ایران و وضعیت تنگه هرمز در ادامه صادرات چیست؟
تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین متغیرهای بازار انرژی باقی مانده است. پیش از جنگ، این آبراه روزانه میزبان حدود ۱۲۵ کشتی تجاری بزرگ شامل نفتکش‌ها، کشتی‌های حمل LNG، فله‌برها و کانتینربرها بود و حدود ۲۰ درصد عرضه روزانه نفت خام و LNG جهان با آن ارتباط داشت.
موضع اخیر ایران درباره شرایط بازگشایی آبراه و تحولات سیاسی مرتبط با آن را می‌توانید در گزارش قالیباف: تنگه هرمز تا تحقق ۷ شرط ایران باز نخواهد شد؛ آمریکا پیشنهاد تازه فرستاد دنبال کنید.
جمع‌بندی؛ صادرات برگشته اما بحران هرمز تمام نشده است
داده‌های کپلر نشان می‌دهد صادرات نفت خام خاورمیانه در چهار روز از هفته پایانی سپتامبر از متوسط پیش از جنگ عبور کرده و در بالاترین سطح به ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز رسیده است. میانگین هفت‌روزه نیز در اول اکتبر ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز بوده که اندکی بالاتر از متوسط ۱۸ میلیونی پیش از جنگ است.
اما این بازگشت به معنی عادی‌شدن تنگه هرمز نیست. عبور نفت خام از خود هرمز هنوز پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است و همزمان حملات به نفتکش‌ها، هزینه حمل، بیمه و محدودیت‌های لجستیکی همچنان بازار انرژی را تحت فشار قرار داده‌اند.
سوالات پرتکرار درباره صادرات نفت خاورمیانه و تنگه هرمز
صادرات نفت خاورمیانه اکنون چقدر است؟
بر اساس داده‌های مقدماتی کپلر، صادرات نفت خام در چهار روز پایانی سپتامبر بین ۱۹.۵ تا ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز قرار گرفت و میانگین متحرک هفت‌روزه در اول اکتبر حدود ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز بود.
آیا صادرات نفت خاورمیانه به سطح پیش از جنگ برگشته است؟
در سطح کل منطقه، میانگین هفت‌روزه اندکی بالاتر از متوسط ۱۸ میلیون بشکه‌ای پیش از جنگ قرار گرفته و در چهار روز مشخص نیز صادرات از این سطح عبور کرده است. با این حال جریان نفت از خود تنگه هرمز هنوز کاملاً به سطح پیش از جنگ بازنگشته است.
آیا ۲۲.۵ میلیون بشکه صادرات روزانه پایدار خاورمیانه است؟
خیر. ۲۲.۵ میلیون بشکه در روز سقف ثبت‌شده در روزهای مورد بررسی است. میانگین متحرک هفت‌روزه در اول اکتبر حدود ۱۸.۵ میلیون بشکه در روز بوده است.
چرا با افزایش صادرات نفت هنوز قیمت‌ها بالا هستند؟
زیرا علاوه بر حجم عرضه، هزینه حمل، بیمه جنگ، محدودیت نفتکش‌ها، مسیرهای طولانی‌تر و ریسک اختلال دوباره در تنگه هرمز نیز بر قیمت نهایی نفت و فرآورده‌ها اثر می‌گذارند.
آیا صادرات LNG از تنگه هرمز هم افزایش یافته است؟
بله. داده‌های کپلر نشان می‌دهد تعداد محموله‌های LNG خارج‌شده از تنگه هرمز در سپتامبر به بالاترین سطح ماهانه از فوریه رسیده است.
آیا تنگه هرمز دوباره به شرایط عادی برگشته است؟
خیر. افزایش صادرات منطقه نشان‌دهنده بازیابی جریان انرژی است، اما حملات اخیر به کشتی‌ها، هزینه‌های بالای حمل و پایین‌تر بودن جریان مستقیم نفت از هرمز نسبت به سطح پیش از جنگ نشان می‌دهد وضعیت هنوز عادی نشده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟