بازار خودروی کشور در روز یکشنبه ۲۶ مرداد ۱۴۰۵، بار دیگر تفاوت فاحش میان قیمتهای بازار آزاد و نرخهای اعلامی نمایندگیها را به نمایش گذاشت. بررسی جدول قیمتهای امروز نشان میدهد که در برخی مدلها، شکاف قیمتی به بیش از ۶۰۰ میلیون تومان (معادل حدود ۴۰ درصد) رسیده است؛ رقمی که نهتنها نمایانگر التهاب حاکم بر بازار است، بلکه نارساییهای ساختاری در نظام توزیع و قیمتگذاری خودرو را نیز آشکار میسازد.
در میان محصولات ایرانخودرو، دنا پلاس اتوماتیک با اختلاف ۱۹۰ میلیون تومانی (۲,۷۲۰ در برابر ۲,۵۳۰ میلیون تومان) و تارا اتوماتیک توربو با شکاف ۱۴۵ میلیون تومانی، بیشترین فاصله قیمتی را ثبت کردهاند. در سوی مقابل، محصولات سایپا وضعیت حادتری دارند؛ بهطوری که سهند S با اختلاف شگفتانگیز ۵۳۱ میلیون تومانی (۱,۳۷۰ در برابر ۸۳۸ میلیون تومان) و اطلس S با فاصله ۲۸۱ میلیون تومانی، بیشترین حاشیه سود را برای دلالان بازار ایجاد کردهاند. این شکاف عمیق، نشان از ناکارآمدی مکانیزمهای توزیع و قیمتگذاری دستوری دارد.
چند نکته کلیدی در مورد قیمتهای امروز خودرو
بررسی دقیق جدول قیمتهای امروز، پنج روند مهم و تأملبرانگیز را در بازار خودرو نمایان میکند که هر یک پیامهای خاصی برای سیاستگذاران و مصرفکنندگان دارند:
۱. بیشترین شکاف قیمتی؛ سهند S در صدر
محصول سهند S سایپا با قیمت کارخانهای ۸۳۸ میلیون و ۵۸۸ هزار تومان، در بازار آزاد به قیمت ۱,۳۷۰ میلیون تومان معامله میشود؛ یعنی اختلافی معادل ۵۳۱ میلیون تومان (بیش از ۶۳ درصد بالاتر از قیمت نمایندگی). این شدیدترین اختلاف در میان تمام محصولات دو خودروساز است و نشان میدهد که تقاضای انباشته و کمبود عرضه، چه تأثیری بر حاشیه سود سفتهبازان داشته است.
۲. محصولات اتوماتیک؛ شکاف ۱۰ تا ۲۰ درصدی
در میان خودروهای اتوماتیک، دنا پلاس اتوماتیک (۲,۷۲۰ در برابر ۲,۵۳۰ میلیون) با اختلاف ۷.۵ درصد، تارا اتوماتیک V4 با شکاف ۶.۶ درصد و شاهین اتوماتیک پلاس با فاصله ۷۶۶ میلیون تومانی (۲,۶۰۰ در برابر ۱,۸۳۳ میلیون) یعنی شکاف ۴۱.۸ درصدی، بیشترین اختلاف را به خود اختصاص دادهاند. این ارقام نشان از حساسیت بالای بازار به خودروهای اتوماتیک با تکنولوژی بالاتر دارد.
۳. خودروهای برقی و مونتاژی؛ رقمی شوکآور
چانگان CS55 مونتاژی با قیمت نمایندگی ۳,۷۹۲ میلیون تومان، در بازار آزاد ۵,۱۷۰ میلیون تومان قیمت دارد (شکاف ۳۶.۳ درصدی) و روئوه ERX5 برقی با اختلافی هنگفت ۲,۶۸۶ میلیون تومانی (۴,۸۵۰ در برابر ۲,۱۶۴ میلیون) یعنی بیش از ۱۲۴ درصد بالاتر از قیمت کارخانه، عجیبترین اختلاف را در میان تمام محصولات ثبت کرده است. این ارقام، نشان از تقاضای بالای بازار برای خودروهای جدید و کمتولید دارد.
۴. عدمتعادل در قیمتهای سایپا؛ اختلاف تا ۶۳ درصد
محصولات سایپا بهطور میانگین شکاف عمیقتری نسبت به ایرانخودرو دارند. اطلسها با اختلاف ۲۵ تا ۴۰ درصد، شاهین GL با فاصله ۴۳۵ میلیون تومانی (۱,۸۵۴ در برابر ۱,۴۱۸ میلیون) یعنی ۳۰.۷ درصد و کارون با شکاف بیش از ۱,۰۶۹ میلیون تومانی (۲,۶۲۰ در برابر ۱,۵۵۰ میلیون) یعنی ۶۹ درصد بالاتر از قیمت نمایندگی، نمونههایی از التهاب شدید در این بخش هستند.
۵. قیمتهای نمایندگی؛ واقعیت یا رویا؟
نکته قابلتأمل این است که بسیاری از قیمتهای نمایندگی، عملاً در دسترس مصرفکننده عادی قرار ندارند و خودروها از طریق فرآیندهای قرعهکشی یا تخصیصهای غیرشفاف به بازار عرضه میشوند. در نتیجه، قیمتهای بازار آزاد به مراتب واقعیتر از قیمتهای اعلامی نمایندگیها هستند و مصرفکننده نهایی ناچار است برای خرید خودرو، مبلغ بسیار بیشتری را پرداخت کند. توقف تولید برخی مدلهای محبوب مانند هایما، ساینا اتوماتیک و برخی محصولات دیگر نیز بر شدت این عدمتعادل افزوده است.
آیا سیاست قیمتگذاری دستوری، دامنه شکاف بازار و نمایندگی را گستردهتر خواهد کرد؟
پاسخ به این پرسش، با توجه به تجربه چندینساله بازار خودرو، نسبتاً روشن است. تا زمانی که قیمتگذاری دستوری و فاصله عمیق میان نرخ کارخانه و بازار آزاد پابرجا باشد، انگیزه برای سفتهبازی، احتکار و خروج خودرو از چرخه توزیع عادی افزایش خواهد یافت. این شکاف، عملاً به سود دلالان و واسطهها تمام میشود و مصرفکننده نهایی، هزینه مضاعفی را متحمل میشود بدون آنکه خودروسازان نیز سود قابلتوجهی کسب کنند.
در کوتاهمدت، افزایش عرضه از طریق واردات یا افزایش تولید داخل میتواند تا حدودی فشار را کاهش دهد؛ اما مادامی که نظام توزیع شفاف نباشد و قیمتها بر اساس مکانیزم بازار تعیین نشوند، اختلاف قیمت بازار و نمایندگی همچنان بهعنوان یک چالش ساختاری باقی خواهد ماند. با توجه به تداوم تحریمها و محدودیتهای تأمین قطعات، احتمال کاهش شکاف قیمتی در ماههای آینده چندان زیاد به نظر نمیرسد و در صورت تشدید نوسانات ارزی، این شکاف ممکن است بیش از پیش نیز افزایش یابد.
راهکار بلندمدت، عبور از قیمتگذاری دستوری، شفافسازی توزیع، افزایش تولید خودروهای داخلی با کیفیت و تسهیل واردات خودروهای خارجی (با رعایت استانداردها) است. تا آن زمان، مصرفکنندگان همچنان با دو بازار موازی و قیمتهای فاحش روبهرو خواهند بود و التهاب در این بخش، بهعنوان یکی از نمادهای ناکارآمدی اقتصادی باقی خواهد ماند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟