اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در واکنش به بیانیه مشترک ولیعهد ابوظبی و نخست‌وزیر کانادا، ادعاهای مطرح‌شده درباره جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک را محکوم کرد. او تأکید کرد که این جزایر از نگاه جمهوری اسلامی ایران بخش جدایی‌ناپذیر قلمرو سرزمینی کشور هستند و تکرار ادعاهای امارات و همراهی کشورهای دیگر با آن، موضع تهران را تغییر نمی‌دهد.
بقایی همچنین از موضع کانادا انتقاد کرد و همراهی اتاوا با ادعای امارات را اقدامی مغایر با اصول بنیادین منشور سازمان ملل متحد و حقوق بین‌الملل دانست. او در بخش دیگری از اظهارات خود، امارات را به رعایت اصل حسن هم‌جواری دعوت کرد.
این اظهارات، واکنش رسمی تهران به بندی از بیانیه مشترک ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ بود؛ بندی که در آن، امارات و کانادا خواستار پایان آنچه «اشغال سه جزیره اماراتی» خوانده‌اند، شدند.
در بیانیه مشترک امارات و کانادا دقیقاً چه آمده است؟
بیانیه مشترک پس از دیدار مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، با شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، در جریان سفر رسمی او به اتاوا منتشر شد. دو طرف در این سند از ارتقای روابط خود به سطح «مشارکت راهبردی» خبر دادند و حوزه‌هایی مانند تجارت، سرمایه‌گذاری، انرژی، فناوری، دفاع و امنیت را در اولویت همکاری قرار دادند.
با این حال، بند مربوط به جزایر سه‌گانه از بخش‌های مناقشه‌برانگیز این سند بود. در این بند، دو کشور با استفاده از موضع رسمی امارات، جزایر را متعلق به امارات خواندند و خواستار پایان وضعیت موجود شدند.
اهمیت این موضوع در آن است که موضع‌گیری درباره اختلاف سرزمینی ایران و امارات، صرفاً در قالب بیانیه‌ای دوجانبه میان تهران و ابوظبی مطرح نشد؛ بلکه کانادا نیز آن را در سند رسمی مشترک خود با امارات وارد کرد. به این ترتیب، موضوع از سطح اختلاف دوجانبه ایران و امارات فراتر رفت و به یکی از محورهای تنش دیپلماتیک تهران و اتاوا نیز تبدیل شد.
چرا همراهی کانادا با موضع امارات اهمیت دارد؟
اهمیت موضع کانادا را باید در چارچوب گسترش روابط این کشور با امارات بررسی کرد. دو طرف در بیانیه خود از شکل‌گیری مشارکت راهبردی خبر داده‌اند؛ چارچوبی که قرار است همکاری‌های سیاسی، اقتصادی، فناوری و امنیتی را توسعه دهد.
بر اساس اعلام دولت کانادا، ارزش تجارت کالایی دوجانبه دو کشور در سال ۲۰۲۵ به حدود ۳.۵ میلیارد دلار کانادا رسیده است. همچنین امارات از تعهد سرمایه‌گذاری راهبردی تا سقف ۷۰ میلیارد دلار کانادا در این کشور خبر داده است. این ارقام نشان می‌دهد که روابط اتاوا و ابوظبی در حال گسترش در حوزه‌هایی فراتر از دیپلماسی سنتی است.
در چنین شرایطی، درج موضع امارات درباره جزایر سه‌گانه در بیانیه مشترک، نشان می‌دهد که همکاری سیاسی دو کشور به موضوعات منطقه‌ای و اختلافات سرزمینی نیز تسری یافته است. با این حال، از متن بیانیه به‌تنهایی نمی‌توان نتیجه گرفت که این موضع‌گیری به تغییر مشخصی در سیاست عملی کانادا یا اقدام حقوقی تازه‌ای منجر خواهد شد.
اختلاف بر سر جزایر سه‌گانه چه ابعادی دارد؟
جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک در خلیج فارس قرار دارند و حاکمیت بر آنها موضوع اختلاف دیرینه ایران و امارات است. ایران حاکمیت خود بر این جزایر را قطعی می‌داند و بر مبانی تاریخی و حقوقی موضع خود تأکید می‌کند. در مقابل، امارات ادعای حاکمیت بر این جزایر را مطرح کرده و خواستار حل‌وفصل اختلاف از مسیرهای دیپلماتیک و حقوقی شده است.
در بررسی این اختلاف باید میان مواضع رسمی طرف‌ها، اسناد تاریخی و حقوقی و سازوکارهای حل‌وفصل بین‌المللی تفکیک قائل شد. بیانیه مشترک امارات و کانادا بیانگر موضع سیاسی دو دولت است؛ اما انتشار چنین بیانیه‌ای به‌خودی‌خود جایگزین رسیدگی قضایی یا توافق مورد قبول طرف‌های اختلاف نیست.
از همین رو، تحلیل حقوقی موضوع نیازمند بررسی اسناد و استدلال‌های هر دو طرف است و نمی‌توان صرفاً با استناد به موضع‌گیری یک یا چند دولت، اختلاف را از منظر حقوق بین‌الملل حل‌شده تلقی کرد.
آیا تنش تازه بر روابط اقتصادی ایران و کانادا اثر می‌گذارد؟
واکنش وزارت امور خارجه ایران نشان می‌دهد که تهران این موضوع را صرفاً یک اختلاف لفظی تلقی نمی‌کند و آن را به اصول حاکمیت ملی و روابط دوجانبه مرتبط می‌داند. با این حال، برای ارزیابی آثار اقتصادی این تنش باید میان پیامدهای دیپلماتیک و تغییرات واقعی در روابط تجاری و مالی تمایز قائل شد.
در متن بیانیه مشترک، محور اصلی همکاری کانادا و امارات توسعه تجارت، سرمایه‌گذاری، انرژی، فناوری و امنیت معرفی شده است. در مقابل، واکنش ایران بر پیامدهای سیاسی و حقوقی همراهی کانادا با ادعای امارات متمرکز است. هنوز از اطلاعات منتشرشده نمی‌توان نتیجه گرفت که این موضع‌گیری به تحریم تازه، محدودیت تجاری جدید یا تغییر مشخصی در روابط اقتصادی منجر شده است.
با این حال، تداوم اختلافات سیاسی می‌تواند فضای گفت‌وگوهای دیپلماتیک را محدودتر کند و بر ارزیابی ریسک سیاسی روابط منطقه‌ای اثر بگذارد؛ موضوعی که در صورت تبدیل‌شدن به اقدامات اجرایی، ممکن است آثار اقتصادی گسترده‌تری پیدا کند.
گام بعدی تهران و اتاوا چه خواهد بود؟
در حال حاضر، موضع رسمی اعلام‌شده از سوی ایران در قالب محکومیت بیانیه و تأکید بر حاکمیت کشور بر جزایر سه‌گانه مطرح شده است. بیانیه مشترک کانادا و امارات نیز نشان می‌دهد که دو کشور قصد دارند همکاری راهبردی خود را در حوزه‌های مختلف گسترش دهند.
مسیر بعدی این پرونده به واکنش‌های دیپلماتیک احتمالی، مواضع بعدی دولت کانادا و امارات و نحوه طرح موضوع در مجامع بین‌المللی بستگی دارد. تا زمانی که اقدام مشخص دیگری اعلام نشده، نمی‌توان از ورود اختلاف به مرحله تازه‌ای از اقدامات حقوقی یا اجرایی سخن گفت.
پرسش‌های متداول
۱. چرا وزارت امور خارجه ایران بیانیه امارات و کانادا را محکوم کرد؟
زیرا در بیانیه مشترک دو کشور، ادعای امارات درباره حاکمیت بر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک تکرار شده و از پایان آنچه اشغال این جزایر خوانده شده، سخن رفته است.
۲. چه مقام‌هایی بیانیه مشترک را صادر کردند؟
این بیانیه پس از دیدار مارک کارنی، نخست‌وزیر کانادا، و شیخ خالد بن محمد بن زاید آل نهیان، ولیعهد ابوظبی، در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد.
۳. موضع رسمی ایران درباره جزایر سه‌گانه چیست؟
ایران جزایر ابوموسی، تنب بزرگ و تنب کوچک را بخش جدایی‌ناپذیر قلمرو سرزمینی خود می‌داند و ادعاهای امارات درباره آنها را رد می‌کند.
۴. آیا کانادا در این بیانیه از موضع امارات حمایت کرده است؟
بله. متن رسمی بیانیه مشترک نشان می‌دهد که کانادا و امارات به‌صورت مشترک خواستار پایان وضعیت موجود در جزایر شده‌اند و موضع امارات را در این زمینه بازتاب داده‌اند.
۵. آیا این بیانیه به معنای تغییر وضعیت حقوقی جزایر است؟
خیر. بیانیه مشترک بیانگر موضع سیاسی دو دولت است و به‌تنهایی وضعیت حقوقی اختلاف یا حاکمیت مورد مناقشه را تغییر نمی‌دهد.
جمع‌بندی
بیانیه مشترک امارات و کانادا درباره جزایر سه‌گانه، در کنار توافق دو کشور برای توسعه مشارکت راهبردی، یک پیام سیاسی مهم برای روابط منطقه‌ای دارد: همکاری‌های دوجانبه ابوظبی و اتاوا اکنون موضوعات حساس سیاست خارجی را نیز در بر گرفته است. واکنش تهران نیز نشان می‌دهد که ایران این موضع‌گیری را در چارچوب حاکمیت ملی و حقوق بین‌الملل پیگیری می‌کند.
با وجود این، ارزیابی پیامدهای بلندمدت این تنش به اقدامات بعدی طرف‌ها بستگی دارد. آنچه در حال حاضر روشن است، افزایش سطح اختلاف دیپلماتیک بر سر جزایر سه‌گانه و ورود رسمی کانادا به موضع مشترک با امارات در این پرونده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟