بر اساس آخرین دادههای منتشرشده در سال ۲۰۲۶، بازار جهانی بیمه دریایی در آستانه تحولاتی بنیادین قرار دارد. ارزش این بازار در سال ۲۰۲۵ به ۳۶.۱ میلیارد دلار رسیده و پیشبینی میشود تا سال ۲۰۳۴ به ۴۷ میلیارد دلار افزایش یابد. این رشد ۲.۹ درصدی مرکب سالانه که برخی منابع آن را تا ۷.۳ درصد نیز برآورد کردهاند ، نشاندهنده اهمیت روزافزون این صنعت در اقتصاد جهانی است. منطقه آسیا-اقیانوسیه با سهم ۳۸.۴۲ درصدی از بازار در سال ۲۰۲۶، جایگاه مسلط خود را تثبیت کرده است.
اما آنچه این ارقام را از آمارهای صرف فراتر میبرد، تحولات شگرفی است که در دو سال اخیر ساختار ریسکهای دریایی را دگرگون ساخته است. دادههای منتشرشده توسط S&P Global Ratings نشان میدهد که خسارتهای پرداختی در بیمه بدنه و ماشینآلات در سال ۲۰۲۴ به رکورد ۳.۱ میلیارد دلاری رسیده که نسبت به سال قبل ۲۵ درصد و نسبت به میانگین پنجساله ۱۶ درصد افزایش داشته است.
این افزایش عمدتاً ناشی از دو عامل کلیدی است: نخست، شیوع آتشسوزیهای ناشی از باتریهای لیتیوم-یونی در کشتیهای حمل خودروهای الکتریکی و دوم، تشدید تنشهای ژئوپلیتیکی در خاورمیانه که حقبیمه مناطق جنگی را تا ۳۸۳ درصد افزایش داده است. در چنین بستری، درک علمی و مبتنی بر داده از بیمه دریایی یک الزام راهبردی برای فعالان اقتصادی منطقه است. این یادداشت با اتکا به آخرین گزارشهای معتبر بینالمللی به واکاوی ابعاد پنهان این بازار و پیامدهای آن برای منطقه خاورمیانه پرداخته است.
تحلیل علمی و اقتصادی از یک بازار راهبردی از دید آماری
اعدادی که در زمینه بازار جهانی بیمه قرار دارند، گویای همه چیز هستند. بازار جهانی بیمه در سال 2025 ارزشی معادل 36.1 میلیارد دلار داشته است. پیشبینیها حاکی از رشد آن به ۴۷ میلیارد دلار تا سال ۲۰۳۴ است. این رشد اگرچه در نگاه اول متوسط به نظر میرسد، معادل ۲.۹ تا ۷.۳ درصد بسته به منابع مختلف است اما در دل خود تحولات ساختاری عمیقی را پنهان کرده است. توزیع منطقه ای این بازار بسیار نابرابر صورت گرفته است. اروپا با سهم 48.7 درصدی همچنان بزرگترین بازار جهان است. آسیا و اقیانوسیه نیز با سهم 38.42 درصدی در رتبه دوم بازارجهان است. البته لازم به ذکر است که بازار خاورمیانه و آفریقا نیز باوجود قرارگرفتن در مسیرهای کلیدی تجاری، سهم ناچیزی از این بازار را به خود اختصاص داده است.
تقسیم بندی براساس نوع پوشش نیز نوع جالبی را نشان میدهد. پوشش تمام خطر با 57 درصد سهم، سهم غالب را در بین نوع بیمه دارد که نشان از تمایل بازار به پوشش جامع و کامل ریسکها دارد. بیمه بار، بزرگترین بخش بازار را نشان میدهد به طوری که ارزش آن از 22.4 میلیارد دلار در سال 2025 به 35.94 میلیارد دلار تا سال 2032 خواهد رسید. بمه و بدنه و ماشین آلات و بیمه مسئولیت دو بخش مهم دیگر هستند.
بحران خسارتها به عنوان آتشی زیر خاکستر
آخرین گزارشهای منتشر شده از سوی باشگاههای حفاظت و غرامت که 90 درصد کشتیرانی جهانی را تحت پوشش دارند، وضعیت هشدار دهندهای را نشان میدهد. خالص خسارات پرداختی توسط P&I در سال 2024، 3.1 میلیارد دلار رسید که 25 درصد نسبت به سال قبل و 16 درصد بالاتر از میانگین 5 ساله است. خسارتهای استخر Pool Claims در بازه 10 تا 100 میلیون دلاری در سال 2024 به حدود 775 میلیون دلار رسید. نسبت ترکیبی باشگاههای P&I در سال مالی 2025 به 108 درصد رسید، به این معنا که حق بیمههای دریافتی برای پوشش خسارتها کافی نبوده است و صنعت با 330 میلیون دلار زیان قبل از مالیات مواجه شده است.
علت افزایش در خسارات چیست؟!
آتش سوزیهای ناشی از باتریهای لیتیوم- یونی به عنوان یک تهدید نوظهور ظاهر شده است. سیستمهای اطفای حریق سنتی کشتیها برای مقابله با آتشسوزی خودروهای الکتریکی طراحی نشدهاند و آتش سوزی کشتیهای Felicity Ace و Hoegh Xiamen خسارتهایی به ارزش میلیاردها دلار به جای گذاشتهاند. به گفته کارشناسان، خودروهای الکتریکی تنها بخشی از مشکل هستند وباتریهای لیتیوم یونی در محصولاتی از گلف کارت گرفته تا اسباب بازیهای ارزان قیمت نیز همین ریسک را ایجاد میکنند. مورد بعدی تنشهای زئوپلیتیکی در خاورمیانه است که تاثیر مستقیمی بر حق بیمهها گذاشته است. دادههای دریافتی از نهادهای نظارتی کره جنوبی نشان میدهد که حق بیمه مناطق جنگی برای کشتیهای عبوری از تنگه هرمز به طور میانگین 383 درصد افزایش یافته و در یک مورد خاص تا 1056 درصد نیز رشد داشته است.
موسسه رتبهبندی Moody’s تخمین میزند که در حال حاضر حدود 1000 کشتی باارزش حدود 25 میلیارد دلار در منطقه خلیج فارس تردد میکنند و مواجهه احتمالی صنعت بیمه با خسارت در این منطقه میتواند تا 40 میلیارد دلار نیز برسد.
افزایش حق بیمه در واکنش به شرایط بازار
برای 8 امین سال پیاپی، باشگاههای P&I نرخهای حق بیمه خود را افزایش داده است. S&P Global Ratings پیش بینی میکند که نرخها در ماه فوریه 2026 بیش از 5 درصد به طور میانگین افزایش یابند، اگرچه برخی باشگاهها درخواست افزایش 7.5 تا 10 درصدی داشتهاند. برای هشتمین سال پیاپی، باشگاههای نرخهای حقبیمه خود را افزایش دادهاند.
ریسکهای نوظهور فراتر از دریا
پیامدها برای منطقه خاورمیانه از فرصتها تا تهدیدها فراوان اند. تهدید اول وابستگی به بیمهگران خارجی است. منطقه خاورمیانه باوجود قرار گرفتن در مسیرهای حیاتی تجارت جهانی، سهم ناچیزی از بازار بیمه جهان را به خود اختصاص داده است.
دادههای IMARC Group نشان داده است که سهم منطقه خاورمیانه و آفریقا در بازارجهانی به طور قابل توجهی کمتر از اروپاف آسیا و اقیانوسیه است. این وابستگی به بیمهگران خارجی به ویژه در شرایط تحریم یا تنش، میتواند به معنی خروج ارز و عدم امنیت پوشش باشد.
تهدید دوم نز افزایش حق بیمه برای صادرکنندگان است. براساس گزارش منتشر شده از کره جنوبی، شرکتهای صادرکننده با افزایش حق بیمه تا 383 درصد مواجه شدهاند و یکی از آنها اعلام کرده از دیدگاه صاحب بار، برای حفظ زمان تحویل، چارهای جز پذیرش هرچیزی که قانون مطالبه میکند از جمله اضافه نرخها و افزایش حق بیمه نداریم. این وضعیت برای کشورهای صادرکننده نفت و پتروشیمی در منطقه ما که به شدت به مسیرهای دریایی خلیج فارس وابسته هستند، مصداق کامل دارد. علاوه بر تهدید، فرصتی نیز اجاد شده است که میتوان به ایجاد ظرفیت بومی اشاره داشت. بازار بیمه دریایی خاورمیانه بانرخ رشد پیشبینی شده 5.84 درصدی برای بخش بیمه بار دریایی تا سال 2032، پتانسیل قابل توجهی برای سرمایهگذاری دارد. ایجاد بیمهگران تخصصی منطقهای، استفاده از فناوریهای دیجیتال برای ارزیابی ریسک و تشکیل کنسرسیومهای بیمه اتکایی میتواند وابستگی به لندن و زوریخ را کاهش دهد.
بیمه دریایی در گذشته هزینه عملیاتی جانبی شناخته میشده است. اما اکنون از بیمه دریایی به عنوان زیرساخت حیاتی امنیت اقتصادی استفاده میکنند. در منطقه خاورمیانه که 30 درصد نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند و کریدورهای شمال- جنوب و شرق- غرب در آن تلاقی مییابند، غفلت از توسعه صنعت بیمه دریایی بومی، به منزله رهاکردن امنیت ملیدر طوفانهای جهانی است. البته در پایان میتوان به این مورد اشاره داشت که دادههای جهانی نشان داده است که هزینه این غفلت، سال به سال در حال افزایش است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟