سهم ایران از ناوگان دریای خزر تنها ۱۷ درصد است و میانگین عمر شناورهای ایرانی از ۳۷ سال فراتر رفته است. به گفته محمد شکیبی‌نسب، مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی، ایران با ۱۰۴ فروند شناور در برابر ۴۰۴ شناور روسیه فعالیت می‌کند. نوسازی ناوگان، کاهش زمان توقف کشتی‌ها و افزایش بهره‌وری بنادر شمالی از مهم‌ترین راه‌های تقویت تجارت دریایی ایران در خزر است.
سهم ایران از ناوگان دریای خزر چقدر است؟
بر اساس آمار اعلام‌شده از سوی سازمان بنادر و دریانوردی، روسیه با ۴۰۴ شناور حدود ۷۰ درصد از ناوگان دریای خزر را در اختیار دارد؛ درحالی‌که ایران با ۱۰۴ شناور، سهمی حدود ۱۷ درصدی دارد.
| شاخص | ایران | روسیه |
|---|---|---|
| تعداد شناورها | ۱۰۴ فروند | ۴۰۴ فروند |
| سهم اعلام‌شده از ناوگان خزر | حدود ۱۷ درصد | حدود ۷۰ درصد |
| میانگین عمر ناوگان | بیش از ۳۷ سال | در گزارش اعلام نشده است |
با وجود سهم محدود ایران از تعداد شناورها، سهم کشور از ظرفیت زیرساختی بنادر ساحلی خزر ۲۱ درصد و از عملیات تخلیه و بارگیری این دریا در سال گذشته ۲۳ درصد اعلام شده است.
این تفاوت نشان می‌دهد سهم ناوگان، ظرفیت بنادر و حجم عملیات بندری سه شاخص جداگانه هستند. افزایش سهم ایران از تجارت منطقه‌ای تنها با اضافه‌کردن شناور یا توسعه اسکله محقق نمی‌شود و به بهره‌وری کل زنجیره حمل‌ونقل وابسته است.
کرایه حمل در دریای خزر سه برابر شد؛ ۶۳ کشتی در انتظار تخلیه
در تازه‌ترین گزارش منتشرشده در ۱۸ آبان ۱۴۰۵، یعقوب بندانی، رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق بازرگانی ایران، از افزایش حدود سه‌برابری کرایه حمل در برخی مسیرهای دریای خزر خبر داد.
به گفته او، ۳۸ کشتی در لنگرگاه امیرآباد، ۱۵ کشتی در بندر انزلی و ۱۰ کشتی در بندر نوشهر در انتظار تخلیه هستند. همچنین زمان سیر و گردش کشتی‌ها در دریای خزر به حدود ۳۵ تا ۴۵ روز رسیده است.
این اظهارات نشان می‌دهد علاوه بر فرسودگی ناوگان، تأخیر در تخلیه، محدودیت‌های عملیاتی و طولانی‌شدن زمان گردش کشتی‌ها نیز می‌توانند ظرفیت مؤثر حمل‌ونقل دریایی را کاهش دهند. بااین‌حال، افزایش کرایه حمل را نمی‌توان بدون بررسی مستقل صرفاً به فرسودگی شناورها نسبت داد.
تأخیر در ورود و خروج محموله‌ها برای تأمین کالاهای اساسی نیز اهمیت دارد. چارسو اقتصاد در گزارش جلوگیری از کمبود کالا در ایران و تسریع ترخیص محموله‌ها به نقش کاهش توقف کالا در حفظ جریان تأمین پرداخته است.
ایران چگونه سهم خود از تجارت دریای خزر را افزایش می‌دهد؟
بر اساس اظهارات مدیرعامل سازمان بنادر و گزارش‌های مرتبط با وضعیت بنادر شمالی، سه اقدام می‌تواند به استفاده مؤثرتر از ظرفیت دریای خزر کمک کند:
- نوسازی ناوگان دریایی: جایگزینی یا بهسازی شناورهای فرسوده برای افزایش قابلیت اطمینان، کاهش توقف‌های فنی و بهبود ظرفیت عملیاتی.
- افزایش سرعت تخلیه و بارگیری: نوسازی تجهیزات بندری، کاهش معطلی کشتی‌ها و تسهیل تشریفات خروج کالا از بنادر.
- تقویت خطوط منظم کشتیرانی و اتصال ترانزیتی: هماهنگی با کشورهای ساحلی، توسعه حمل‌ونقل ترکیبی و استفاده بهتر از اتصال بنادر شمالی به شبکه ریلی و جاده‌ای.
در این میان، بنادر شمالی می‌توانند در تنوع‌بخشی به مسیرهای تجاری ایران نقش بیشتری داشته باشند. چارسو اقتصاد در تحلیل مسیرهای جایگزین تجارت ایران و ظرفیت دریای خزر نیز محدودیت‌ها و فرصت‌های استفاده از مسیرهای شمالی را بررسی کرده است.
جمع‌بندی؛ مشکل تجارت خزر فقط کمبود کشتی نیست
ناوگان ایران با میانگین عمر بیش از ۳۷ سال و سهم ۱۷ درصدی از شناورهای دریای خزر، برای افزایش توان رقابتی به نوسازی نیاز دارد. اما گزارش تازه درباره صف ۶۳ کشتی در بنادر شمالی نشان می‌دهد توسعه تجارت به مدیریت زمان تخلیه، کاهش هزینه حمل و استفاده بهتر از زیرساخت‌های موجود نیز وابسته است.
افزایش تعداد شناورها زمانی به رشد واقعی تجارت کمک می‌کند که همراه با کاهش زمان گردش کشتی‌ها، توسعه خدمات بندری و تقویت مسیرهای منظم حمل کالا باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟