توافق مرحلهای ایران و آمریکا وارد مرحله بررسی در نیویورک شده است. رویترز روز پنجشنبه ۲ مهر ۱۴۰۵ به نقل از شش منبع ایرانی، منطقهای و غربی گزارش داد یکی از سناریوهای مورد مذاکره، بازگشایی تنگه هرمز از سوی ایران در برابر رفع محاصره اقتصادی آمریکا و احتمال دسترسی تهران به بخشی از داراییهای مسدودشده است. هنوز توافق نهایی نشده و مهمترین مانع این است که تهران و واشنگتن هیچکدام نمیخواهند پیش از دریافت امتیاز متقابل، اهرم فشار اصلی خود را کنار بگذارند.
توافق مرحلهای ایران و آمریکا دقیقاً شامل چه چیزی است؟
رویترز در گزارشی که ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، نوشت مذاکرهکنندگان ایران و آمریکا در نیویورک در حال بررسی مسیری مرحلهای برای خروج از جنگ هستند. این خبرگزاری گزارش خود را بر اظهارات دو منبع ایرانی، دو مقام منطقهای و دو منبع دیپلماتیک غربی استوار کرده است.
بر اساس این روایت، نخستین مرحله احتمالی میتواند بر یک مبادله مشخص متمرکز شود: ایران امکان ازسرگیری کشتیرانی در تنگه هرمز را فراهم کند و آمریکا در مقابل، محاصره اقتصادی علیه ایران را رفع کند. دسترسی احتمالی تهران به داراییهای مسدودشده نیز در میان گزینههای مطرحشده قرار دارد.
| موضوع | موضع یا امتیاز احتمالی ایران | موضع یا امتیاز احتمالی آمریکا | وضعیت فعلی |
|---|---|---|---|
| تنگه هرمز | ازسرگیری کشتیرانی | درخواست آزادی عبور کشتیها | در حال مذاکره |
| محاصره اقتصادی | یکی از مطالبات اصلی تهران | رفع یا کاهش فشار اقتصادی | در حال مذاکره |
| داراییهای مسدودشده | دسترسی احتمالی ایران | بخشی از بسته احتمالی امتیازات | قطعی نشده |
| هزینه عبور از هرمز | امکان انتقال موضوع از توافق اصلی به پیوست | مخالفت با محدودیت عبور | حلنشده |
| کنترل هرمز | تأکید بر حفظ نقش اداری طبق روایت منابع رویترز | تأکید بر آزادی کشتیرانی | یکی از گرههای اصلی |
گام اول توافق؛ پایان محاصره و بازگشایی تنگه هرمز
یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است یکی از مسیرهای خروج از بنبست میتواند حل بحران بهصورت مرحلهای باشد و مرحله نخست با پایان محاصره و بازگشایی هرمز آغاز شود.
این نکته اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تنگه هرمز اکنون فقط یک مسیر دریایی نیست، بلکه به یکی از مهمترین اهرمهای مذاکراتی تهران تبدیل شده است. آمریکا از یک طرف از ابزار محاصره و فشار اقتصادی برخوردار است و ایران از طرف دیگر بر دسترسی به یکی از حساسترین مسیرهای انرژی جهان اثر میگذارد.
چارسو اقتصاد پیشتر در گزارش «تنگه هرمز چیست؛ گلوگاه انرژی جهان در ۱۴۰۵» ابعاد اقتصادی این مسیر و نقش آن در جریان نفت و LNG جهان را بررسی کرده است.
چرا توافق هنوز نهایی نشده است؟
گره اصلی مذاکرات را میتوان در یک عبارت خلاصه کرد: «چه کسی ابتدا اهرم فشار خود را کنار میگذارد؟»
رویترز گزارش داده است هیچیک از دو طرف نمیخواهد بدون دریافت امتیازی ملموس، ابزار فشار خود را واگذار کند. واشنگتن میخواهد بازگشایی هرمز و آزادی کشتیرانی را ببیند؛ تهران نیز خواهان پایان فشار اقتصادی و دریافت تضمینهایی است که امتیازات آمریکا پس از اجرای تعهدات ایران دوباره پس گرفته نشود.
این مسئله پس از فروپاشی تفاهم موقت قبلی اهمیت بیشتری پیدا کرده است. بنابراین مذاکرات فعلی فقط درباره فهرست امتیازات نیست؛ مسئله مهمتر، طراحی ترتیب اجرای تعهدات و ایجاد ضمانتی برای دوام آنهاست.
ایران ممکن است مطالبه عوارض عبور از هرمز را از توافق اصلی خارج کند
یکی از تازهترین جزئیات گزارش رویترز به موضوع دریافت هزینه عبور از تنگه هرمز مربوط میشود. منابع منطقهای این خبرگزاری گفتهاند تهران آمادگی دارد مطالبه مربوط به هزینه عبور را از متن اصلی توافق خارج و آن را به یک پیوست جداگانه منتقل کند؛ زیرا رفع محاصره اقتصادی در شرایط فعلی اولویت فوریتری برای ایران محسوب میشود.
این به معنای انصراف قطعی ایران از موضوع عوارض نیست. رویترز تأکید کرده هرگونه چنین ترتیبی میتواند موقت باشد.
کشورهای حاشیه خلیج فارس نیز با دریافت عوارض عبور و هر سازوکاری که به کنترل پایدار ایران بر این آبراه منجر شود مخالفت کردهاند و بر آزادی کشتیرانی تأکید دارند.
کنترل اداری هرمز به گره بعدی مذاکرات تبدیل شده است
موضوع اختلاف فقط باز یا بسته بودن تنگه نیست. یک مقام ایرانی به رویترز گفته است تمرکز تهران بیش از دریافت عوارض، بر حفظ کنترل اداری بر آبراه است.
در مقابل، منابع منطقهای گفتهاند رهبران کشورهای خلیج فارس در گفتوگو با آمریکا با هرگونه ترتیبی که به کنترل ایران بر هرمز منجر شود مخالفت کرده و خواهان بازگشت آزادی کشتیرانی شدهاند.
به همین دلیل حتی اگر تهران و واشنگتن درباره مرحله نخست به تفاهم برسند، مدل اداره تنگه و ضمانت آزادی کشتیرانی میتواند به یکی از دشوارترین بخشهای توافق نهایی تبدیل شود.
میانجیگری قطر؛ کانال تهران و واشنگتن در نیویورک چگونه کار کرد؟
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، پیشتر تأیید کرده بود تعامل با طرف آمریکایی در نیویورک از طریق میانجی قطری انجام شده است. به گفته او، هدف این تماس انتقال روشن شرایط و مواضع ایران بوده است.
در گزارشهای منتشرشده از این تماسها، پایان جنگ در همه جبههها، توقف عملیات نظامی آمریکا، پایان محاصره دریایی و جنگ اقتصادی و موضوع داراییهای ایران از محورهای مورد تأکید تهران عنوان شده است.
بنابراین گزارش تازه رویترز را نمیتوان صرفاً یک شایعه منفرد درباره معامله هرمز دانست؛ اصل وجود کانال انتقال پیام میان دو طرف از سوی سخنگوی وزارت خارجه ایران نیز تأیید شده است. با این حال، جزئیات «توافق مرحلهای» فعلاً بر منابع ناشناس مورد استناد رویترز متکی است و هنوز از سوی دو دولت به عنوان یک توافق رسمی اعلام نشده است.
چرا تنگه هرمز به قلب توافق مرحلهای ایران و آمریکا رسیده است؟
هرمز اکنون نقطه تلاقی دو نوع فشار است: فشار اقتصادی آمریکا بر ایران و فشار ناشی از اختلال کشتیرانی و انرژی بر آمریکا و اقتصاد جهانی.
در چنین شرایطی، هر طرف دارایی مذاکراتی مشخصی دارد. واشنگتن میتواند شدت محدودیتهای اقتصادی را تغییر دهد و تهران نیز میتواند بر شرایط عبور از هرمز اثر بگذارد. همین وضعیت توضیح میدهد چرا مسئله هرمز از یک پرونده نظامی و دریایی به قلب مذاکرات اقتصادی تبدیل شده است.
چارسو اقتصاد پیشتر در تحلیل «آلن ایر: دولت ترامپ در جنگ ایران راه خروج روشن ندارد» این مسئله را بررسی کرده بود که فشار اقتصادی چگونه همزمان میتواند تهران را به مذاکره و تشدید استفاده از اهرمهای منطقهای سوق دهد.
توافق هرمز چه اثری بر نفت و اقتصاد ایران دارد؟
اثر اقتصادی یک توافق احتمالی فقط به باز شدن مسیر کشتیها محدود نیست. بازگشایی پایدار هرمز میتواند ریسک حملونقل، بیمه و عرضه انرژی را کاهش دهد؛ در حالی که کاهش یا رفع محاصره اقتصادی برای ایران میتواند بر صادرات نفت، دسترسی به ارز و تجارت خارجی اثر بگذارد.
رویترز همچنین گزارش داده که دستیابی به توافق میتواند برای دولت آمریکا از جهت کاهش تنش در خلیج فارس و مهار فشار بر قیمت نفت و بنزین اهمیت داشته باشد.
اما این آثار را نباید پیش از اجرای توافق قطعی تلقی کرد. تا زمانی که ترتیب اجرای تعهدات، دامنه رفع محاصره، وضعیت هرمز و دسترسی به داراییهای مسدودشده مشخص نشده، واکنش بازار بیشتر بر «انتظار کاهش ریسک» استوار خواهد بود تا تغییر واقعی در جریان تجارت.
سه مانع اصلی توافق مرحلهای ایران و آمریکا چیست؟
ترتیب اجرای تعهدات
ایران و آمریکا هر دو میخواهند ابتدا اقدام قابل سنجشی از طرف مقابل ببینند. تعیین اینکه رفع محاصره و بازگشایی هرمز همزمان انجام شود یا یکی مقدم باشد، یکی از مهمترین مسائل مذاکرات است.
تضمین دوام توافق
پس از شکست تفاهم موقت قبلی، صرف رسیدن به یک توافق جدید کافی نیست. طرفین به سازوکاری نیاز دارند که احتمال بازگشت سریع فشار یا محدودیتها را کاهش دهد.
آینده مدیریت تنگه هرمز
حتی در صورت توافق بر بازگشایی، مسئله کنترل اداری، آزادی کشتیرانی و مطالبه احتمالی هزینه عبور همچنان میتواند محل اختلاف ایران، آمریکا و کشورهای حاشیه خلیج فارس باقی بماند.
آیا توافق مرحلهای به معنای پایان جنگ است؟
خیر. اطلاعات موجود در زمان انتشار این گزارش نشان میدهد طرفین درباره یک «مسیر» برای خروج مرحلهای از جنگ مذاکره میکنند و نه اینکه توافق نهایی پایان جنگ امضا شده باشد.
حتی مقام ارشد ایرانی مورد استناد رویترز نیز احتمال موفقیت دیپلماسی را پایین توصیف کرده و گفته تهران همزمان برای احتمال بازگشت درگیری آماده است.
بنابراین مهمترین تحول امروز این نیست که جنگ پایان یافته، بلکه این است که برای نخستین بار چارچوب نسبتاً مشخصی از معامله احتمالی دو اهرم اصلی مطرح شده است: هرمز در برابر رفع محاصره اقتصادی.
توافق مرحلهای ایران و آمریکا؛ از خبر امروز چه نتیجهای میتوان گرفت؟
گزارش تازه رویترز نشان میدهد تنگه هرمز از یک ابزار فشار نظامی و انرژی به محور یک معامله احتمالی برای خروج از جنگ تبدیل شده است. تهران به دنبال پایان محاصره اقتصادی، دسترسی به منابع مالی و حفظ بخشی از اهرم خود در هرمز است؛ واشنگتن نیز بازگشت آزادی کشتیرانی را مطالبه میکند.
اما فاصله میان «بررسی توافق» و «امضای توافق» هنوز قابل توجه است. ترتیب اجرای تعهدات، تضمین پایداری توافق و اختلاف درباره آینده مدیریت هرمز سه مسئلهای هستند که میتوانند مسیر مذاکرات را تعیین کنند.
از این رو، عبارت دقیق برای وضعیت فعلی این است: توافق مرحلهای ایران و آمریکا روی میز قرار گرفته، اما هنوز نهایی نشده است.
سوالات پرتکرار درباره توافق مرحلهای ایران و آمریکا
آیا ایران و آمریکا به توافق رسیدهاند؟
خیر. رویترز گزارش داده مذاکرهکنندگان دو کشور در نیویورک یک توافق مرحلهای را بررسی میکنند. تا زمان انتشار این گزارش، توافق نهایی یا رسمی اعلام نشده است.
توافق مرحلهای ایران و آمریکا شامل چه مواردی است؟
سناریوی مطرحشده در گزارش رویترز با بازگشایی تنگه هرمز در برابر رفع محاصره اقتصادی آمریکا آغاز میشود و احتمال دسترسی ایران به داراییهای مسدودشده نیز مطرح شده است.
آیا تنگه هرمز باز میشود؟
بازگشایی هرمز یکی از محورهای اصلی مذاکرات گزارششده است، اما هنوز توافق نهایی برای اجرای آن اعلام نشده است.
آیا آمریکا محاصره اقتصادی ایران را لغو میکند؟
رفع محاصره اقتصادی بخشی از چارچوب مورد مذاکره گزارششده از سوی رویترز است. جزئیات دامنه، زمان و شیوه اجرای احتمالی آن هنوز مشخص نشده است.
آیا داراییهای بلوکهشده ایران آزاد میشود؟
رویترز دسترسی احتمالی ایران به داراییهای مسدودشده را یکی از گزینههای مطرح در مذاکرات عنوان کرده است، اما آزادسازی این داراییها هنوز نهایی نشده است.
توافق ایران و آمریکا چه اثری بر قیمت نفت و دلار دارد؟
کاهش تنش در هرمز میتواند ریسک عرضه و حملونقل انرژی را کاهش دهد و رفع فشار اقتصادی نیز میتواند بر دسترسی ارزی ایران اثر بگذارد. با این حال، اثر پایدار بر نفت و بازار ارز به نهایی شدن و اجرای واقعی توافق وابسته است و واکنشهای اولیه بازار به خبر مذاکره نباید با اثر یک توافق اجراشده یکسان تلقی شود.
منابع گزارش
رویترز، ۲۴ سپتامبر ۲۰۲۶
گزارش رویترز درباره توافق مرحلهای ایران و آمریکا، بازگشایی هرمز و رفع محاصره
انتخاب، ۲ مهر ۱۴۰۵
بازنشر فارسی گزارش رویترز درباره مذاکرات مرحلهای تهران و واشنگتن
اظهارات اسماعیل بقائی درباره میانجیگری قطر
گزارش اظهارات سخنگوی وزارت خارجه درباره انتقال پیام از طریق میانجی قطری
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟