بازار گاز اروپا روز دوشنبه شاهد جهشی چشمگیر بود؛ قراردادهای ماه اکتبر در هاب TTF هلند با عبور از مرز ۸۴ یورو در هر مگاواتساعت، بالاترین سطح خود از ابتدای سال ۲۰۲۳ تاکنون را ثبت کردند. این افزایش ۵ درصدی در حالی رخ میدهد که قیمت گاز اروپا پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در اواخر فوریه ۲۰۲۶، حدود ۳۰ تا ۳۳ یورو در هر مگاواتساعت بود. به عبارت دیگر، قیمت گاز در بازار اروپا طی کمتر از هفت ماه، حدود ۲.۸ برابر شده است.
عوامل متعددی در این جهش قیمتی نقش دارند؛ از بسته شدن تنگه هرمز و حملات به تأسیسات الانجی راسلفان قطر گرفته تا کاهش ذخایر گازی اروپا به سطحی نگرانکننده. کارشناسان کومرتسبانک تأکید میکنند که برخلاف نفت، برای الانجی مسیرهای صادراتی جایگزینی مانند تنگه بابالمندب یا خطوط لوله مستقیم به خلیج عمان وجود ندارد و همین موضوع آسیبپذیری بازار گاز را دوچندان کرده است. بانک مرکزی اروپا نیز هشدار داده که جنگ ایران تأثیر «ملموسی» بر تورم کوتاهمدت منطقه یورو خواهد داشت و بازارهای مالی اکنون انتظار دارند تورم منطقه یورو در سال آینده به نزدیک ۴ درصد برسد.
پنج نکته کلیدی درباره بحران گاز اروپا
بحران گاز اروپا تنها یک رویداد قیمتی نیست؛ ترکیبی از عوامل ژئوپلیتیک، زیرساختی و فصلی است که هر یک میتواند مسیر بازار انرژی جهان را تغییر دهد. در ادامه، پنج نکته تحلیلی کلیدی را بررسی میکنیم که فراتر از آمار ظاهری، عمق بحران را نشان میدهد. این نکات با تکیه بر دادههای اقتصادی و آماری، تصویری روشنتر از آینده بازار گاز ارائه میدهند.
۱. جهش ۲.۸ برابری قیمت گاز در کمتر از هفت ماه
قیمت گاز اروپا از حدود ۳۰ یورو در هر مگاواتساعت پیش از جنگ به ۸۴ یورو در سپتامبر ۲۰۲۶ رسیده است. این افزایش ۲.۸ برابری در بازهای کمتر از هفت ماه، یکی از سریعترین رشدهای قیمتی در تاریخ بازار گاز اروپا محسوب میشود. در ۹ مارس ۲۰۲۶، قیمتها به ۶۹.۵ یورو رسید که در آن زمان بالاترین سطح از ژانویه ۲۰۲۳ بود. این روند صعودی نشان میدهد که بازار گاز اروپا نهتنها بهبود نیافته، بلکه درگیر یک شوک ساختاری شده است.
۲. تخریب ۱۷ درصدی ظرفیت صادرات الانجی قطر
حملات به تأسیسات راسلفان قطر در ماه مارس ۲۰۲۶، حدود ۱۷ درصد از ظرفیت صادرات الانجی این کشور را از بین برد. شرکت قطرانرژی مجبور شد قراردادهای بلندمدت با خریداران اروپایی و آسیایی را به حالت فورسماژور ببرد. راسلفان بزرگترین مجتمع الانجی جهان است و حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی الانجی را تأمین میکند. بر اساس گزارش رویترز، آسیب واردشده ممکن است تا سه تا پنج سال تولید را زیر ظرفیت نگه دارد؛ به این معنا که بازار جهانی الانجی تا سال ۲۰۳۰ با کمبود عرضه ساختاری مواجه خواهد بود.
۳. ذخایر گازی اروپا در سطحی نگرانکننده
ذخایر گاز اروپا در حال حاضر تنها حدود ۶۷ درصد پر است، در حالی که میانگین فصلی پنجساله در این زمان از سال حدود ۸۳ درصد بوده است. این شکاف ۱۶ درصدی، اروپا را در آستانه فصل گرمایش زمستانی در وضعیت آسیبپذیری قرار میدهد. آلمان با ۵۴.۷۵ درصد و هلند با کمتر از ۷۰ درصد، وضعیت نگرانکنندهتری نسبت به سایر کشورهای اروپایی دارند. با نزدیک شدن زمستان، اروپا ناچار است با آسیا برای جلب محمولههای الانجی رقابت کند، زیرا قیمتهای آسیایی بالاتر است و اروپا برای جذب محمولهها باید قیمت خود را افزایش دهد.
۴. نبود مسیر جایگزین برای انتقال الانجی
کارشناسان کومرتسبانک تأکید میکنند که برخلاف نفت، برای الانجی مسیرهای صادراتی جایگزینی مانند تنگه بابالمندب یا خطوط لوله مستقیم به خلیج عمان وجود ندارد. این محدودیت ساختاری، آسیبپذیری بازار گاز را دوچندان کرده است. در حالی که نفت میتواند از مسیرهای متعدد جابهجا شود، الانجی به زیرساختهای ویژه و مسیرهای مشخص وابسته است. بسته شدن تنگه هرمز در اوایل مارس ۲۰۲۶، این واقعیت را بهخوبی نشان داد؛ چرا که بلافاصله قیمتها به سرعت جهش کرد و در ۹ مارس به ۶۹.۵ یورو رسید.
۵. تأثیر مستقیم بر تورم منطقه یورو
بانک مرکزی اروپا هشدار داده است که جنگ ایران تأثیر «ملموسی» بر تورم کوتاهمدت منطقه یورو خواهد داشت. بازارهای مالی اکنون انتظار دارند تورم منطقه یورو در سال آینده به نزدیک ۴ درصد برسد. این افزایش تورم، فضای مانوری بانک مرکزی اروپا را محدود میکند؛ زیرا از یک سو فشار قیمتی ناشی از انرژی، سیاستهای انبساطی را خطرناک میسازد و از سوی دیگر، افزایش نرخ بهره میتواند رشد اقتصادی ضعیف اروپا را بیشتر تحت فشار قرار دهد. این تنگنای سیاستگذاری، خود عاملی برای تشدید نوسانات بازارهای مالی است.
آیا اروپا زمستان ۲۰۲۶ را بدون بحران انرژی سپری خواهد کرد؟
با توجه به ذخایر ۶۷ درصدی گاز، تخریب ۱۷ درصدی ظرفیت الانجی قطر، نبود مسیر جایگزین برای انتقال الانجی و رقابت شدید با آسیا برای جلب محمولهها، پاسخ به این پرسش چندان خوشبینانه نیست. اروپا ناچار است قیمت خود را افزایش دهد تا محمولههای الانجی را به سمت خود جذب کند؛ امری که تورم منطقه یورو را به نزدیک ۴ درصد میرساند و بانک مرکزی اروپا را در تنگنای سیاستگذاری قرار میدهد. اگر زمستان ۲۰۲۶ سردتر از حد معمول باشد، اروپا ممکن است با بحران انرژی گستردهای مواجه شود که پیامدهای آن تا سالها ادامه یابد. در سناریوی خوشبینانه، کاهش تنشهای ژئوپلیتیک و بازگشت تدریجی ظرفیت صادرات قطر میتواند قیمتها را در سال ۲۰۲۷ تعدیل کند، اما تا آن زمان، بازار گاز اروپا در وضعیت پرنوسان و آسیبپذیر باقی خواهد ماند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟