پیشروی نیروهای انصارالله یمن در امتداد ساحل غربی و تصرف بندر راهبردی مخا، موازنه نظامی و اقتصادی دریای سرخ را وارد مرحله تازهای کرده است. روزنامه گاردین در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ نوشت تسلط کامل حوثیها بر ساحل دریای سرخ و برخی جزایر راهبردی میتواند «فاجعهای راهبردی» برای عربستان سعودی و آمریکا باشد؛ زیرا چنین وضعیتی فشار بر دو گلوگاه حیاتی در دو سوی شبهجزیره عربستان، یعنی بابالمندب و تنگه هرمز، را همزمان افزایش میدهد. با این حال، تصرف مخا به معنی بستهشدن بابالمندب نیست و کنترل مؤثر تنگه همچنان به وضعیت ذباب، جزیره میون و ارتفاعات مشرف بر آبراه وابسته است.
گاردین درباره پیشروی انصارالله در دریای سرخ چه گفت؟
گاردین در گزارش تازه خود نوشته است نیروهای حوثی در تلاش هماهنگی برای گسترش کنترل خود بر کل ساحل دریای سرخ یمن هستند و در جریان شدیدترین دور نبرد با نیروهای دولت مورد حمایت عربستان طی سالهای اخیر، بندر مخا را تصرف کردهاند.
به نوشته این روزنامه، تسلط بر ساحل و برخی جزایر دریای سرخ میتواند یک «فاجعه راهبردی» برای عربستان سعودی و ایالات متحده باشد، زیرا چنین شرایطی ایران و متحدانش را به اعمال فشار همزمان بر دو گذرگاه مهم کشتیرانی در دو سوی شبهجزیره عربستان نزدیکتر میکند: بابالمندب در جنوب دریای سرخ و تنگه هرمز در خلیج فارس.
این تعبیر را باید دقیق خواند. گاردین درباره پیامد تسلط کامل احتمالی هشدار داده است؛ نه اینکه امروز بستهشدن کامل بابالمندب را اعلام کرده باشد.
گاردین: تصرف مخا و تلاش انصارالله برای گسترش کنترل بر ساحل دریای سرخ
مخا چرا برای بابالمندب اهمیت دارد؟
مخا یک بندر تاریخی در ساحل غربی یمن و در استان تعز است. اهمیت فعلی آن بیش از ظرفیت تجاری خود بندر، به موقعیت جغرافیایی آن در مسیر حرکت به سمت جنوب و دهانه بابالمندب مربوط میشود.
رویترز گزارش کرده نیروهای انصارالله پس از تصرف مخا به نقاط جنوبیتر نزدیک شدهاند. در ادامه این مسیر، شهر ذباب مستقیماً در مجاورت تنگه قرار دارد و کنترل ذباب و جزیره میون یا پریم برای اعمال تسلط واقعی بر دهانه بابالمندب اهمیت بسیار بیشتری دارد.
مخا
پایگاه مهم ساحلی و نقطهای برای حرکت به سمت جنوب دریای سرخ است، اما بهتنهایی معادل کنترل تنگه نیست.
ذباب
در نزدیکی مستقیم بابالمندب قرار دارد و از نظر کنترل زمینی بر ورودی تنگه موقعیت راهبردیتری دارد.
جزیره میون یا پریم
در میانه تنگه قرار گرفته و مسیرهای ورودی و خروجی کشتیرانی را از یکدیگر جدا میکند؛ به همین دلیل کنترل آن برای تسلط عملیاتی بر بابالمندب حیاتی است.
جزایر حنیش
در شمال بابالمندب و میان حدیده و مخا قرار دارند و موقعیت آنها برای پایش و اعمال فشار بر کشتیهای نزدیکشونده اهمیت دارد.
برای زمینه میدانی این پیشروی، چارسو اقتصاد در گزارش نبرد حیس یمن به کجا رسید؟ تحولات جبهه ساحلی حدیده و تعز را بررسی کرده است.
بابالمندب چقدر برای تجارت جهانی اهمیت دارد؟
بابالمندب در باریکترین نقطه حدود ۲۹ کیلومتر عرض دارد و میان یمن در شرق و جیبوتی و اریتره در غرب قرار گرفته است. این آبراه دروازه جنوبی دریای سرخ و مسیر دسترسی کشتیهای آسیایی به کانال سوئز و مدیترانه است.
طبق دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، جریان نفت خام و فرآوردههای نفتی از بابالمندب از حدود ۹.۳ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۳ به حدود ۴.۱ میلیون بشکه در روز در سال ۲۰۲۴ سقوط کرد و در نیمه نخست ۲۰۲۵ حدود ۴.۲ میلیون بشکه در روز بود.
رویترز در تازهترین گزارش خود بر اساس دادههای Kpler اعلام کرده حجم نفت عبوری در ژوئن ۲۰۲۶ معادل حدود ۷ درصد تولید جهانی نفت بوده است.
| شاخص | رقم | منبع |
|---|---|---|
| عرض بابالمندب در باریکترین نقطه | حدود ۲۹ کیلومتر | رویترز |
| جریان نفت در ۲۰۲۳ | ۹.۳ میلیون بشکه در روز | EIA |
| جریان نفت در ۲۰۲۴ | ۴.۱ میلیون بشکه در روز | EIA |
| جریان نفت در نیمه نخست ۲۰۲۵ | ۴.۲ میلیون بشکه در روز | EIA |
| سهم تقریبی از تولید جهانی نفت در ژوئن ۲۰۲۶ | حدود ۷ درصد | Kpler / Reuters |
| عبور کشتیهای کالایی در ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ | ۲۸ تردد | داده رهگیری کشتی / Reuters |
EIA: دادههای رسمی جریان نفت در بابالمندب و کانال سوئز
آیا انصارالله اکنون بابالمندب را بسته است؟
خیر. تازهترین دادههای رهگیری کشتی نشان میدهد عبور تجاری از بابالمندب همچنان ادامه دارد.
رویترز گزارش کرده در روز چهارشنبه ۹ سپتامبر حدود ۲۸ حرکت کشتی کالایی در بابالمندب ثبت شده که تقریباً برابر متوسط ۱۰ روز قبل بوده است.
این داده اهمیت زیادی دارد، زیرا نشان میدهد باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت: کنترل ساحل، توان اخلال در کشتیرانی و انسداد کامل تنگه.
کنترل ساحلی
حضور زمینی در نقاطی مانند مخا، حدیده و مناطق ساحلی توان نظارت و عملیات را افزایش میدهد.
اخلال در کشتیرانی
حملات موشکی، پهپادی یا دریایی میتواند بدون تصرف کامل تنگه باعث افزایش بیمه، انحراف مسیر و کاهش تردد شود.
انسداد کامل
به معنای متوقفشدن مؤثر کشتیرانی در آبراه است؛ شرایطی که در حال حاضر در بابالمندب وجود ندارد.
چرا تصرف مخا برای عربستان سعودی مشکلساز است؟
ریاض در بحران جاری برای کاهش وابستگی صادرات نفت خود به تنگه هرمز، استفاده از خط لوله شرق–غرب و پایانههای دریای سرخ را افزایش داده است.
این خط لوله نفت شرق عربستان را به بندر ینبع در ساحل دریای سرخ منتقل میکند و در نتیجه امکان دورزدن تنگه هرمز را فراهم میسازد.
اما نفتی که از ینبع به سمت اروپا حرکت میکند همچنان باید از دریای سرخ و مسیر سوئز عبور کند. بنابراین افزایش ناامنی در بابالمندب بخشی از ارزش راهبردی «مسیر جایگزین هرمز» را کاهش میدهد.
رویترز گزارش کرده بارگیری نفت خام و میعانات از ینبع در اوایل سپتامبر افزایش یافته و طبق Vortexa به حدود ۳.۷ میلیون بشکه در روز رسیده است. در نتیجه امنیت دریای سرخ برای صادرات فعلی عربستان اهمیت بیشتری از شرایط عادی پیدا کرده است.
همزمانی فشار بابالمندب و هرمز چرا خطرناک است؟
اهمیت راهبردی این تحول دقیقاً در همین نقطه قرار دارد. تنگه هرمز در شرق شبهجزیره عربستان و بابالمندب در غرب آن قرار گرفتهاند.
در شرایط فعلی، ترافیک هرمز نیز بهشدت محدود شده است؛ رویترز در ۱۰ سپتامبر گزارش کرد تنها هفت عبور قابل رهگیری در یک روز ثبت شده است.
چارسو اقتصاد در تحلیل چرا بحران تنگه هرمز هنوز نفت را منفجر نکرد؟ توضیح داده است که خطوط لوله عربستان و مسیر دریای سرخ یکی از مهمترین ضربهگیرهای بازار در برابر بحران هرمز بودهاند.
اگر بابالمندب نیز بهطور همزمان تحت اختلال شدید قرار گیرد، یکی از همان ضربهگیرهایی که جلوی شوک بزرگتر نفت را گرفته است ضعیف خواهد شد.
چرا این بحران مستقیماً به کانال سوئز مربوط میشود؟
بابالمندب دروازه جنوبی مسیر دریای سرخ–کانال سوئز است. هر کشتی که از آسیا یا خلیج فارس به سمت اروپا از مسیر سوئز حرکت میکند، باید ابتدا از بابالمندب عبور کند.
زمانی که ناامنی این مسیر افزایش پیدا میکند، شرکتهای کشتیرانی میتوانند به جای سوئز به مسیر طولانیتر دماغه امیدنیک در جنوب آفریقا منتقل شوند.
این تغییر مسیر زمان سفر، مصرف سوخت، ظرفیت اشغالشده ناوگان و هزینه حمل را افزایش میدهد. تجربه حملات دریای سرخ از اواخر ۲۰۲۳ نیز نشان داد که حتی بدون انسداد فیزیکی، شرکتهایی مانند Maersk، MSC، Hapag-Lloyd، BP و Frontline میتوانند مسیر خود را تغییر دهند.
پیوند کامل این دو آبراه را در گزارش چارسو اقتصاد با عنوان چرا جنگ به کانال سوئز رسیده است؟ بررسی کردهایم.
تصرف مخا چه اثری بر قیمت نفت گذاشته است؟
پیشروی در یمن تنها عامل جهش نفت نیست؛ همزمان حملات به نفتکشها و اختلال در تنگه هرمز نیز تشدید شده است. اما اضافهشدن ریسک بابالمندب باعث شده بازار احتمال فشار همزمان بر دو مسیر اصلی انرژی را جدیتر قیمتگذاری کند.
رویترز در معاملات ۱۰ سپتامبر گزارش کرد نفت برنت بیش از ۶ درصد جهش کرد و به حدود ۱۰۷.۶۳ دلار در هر بشکه رسید؛ WTI آمریکا نیز حدود ۱۰۲.۴۸ دلار معامله شد.
بنابراین مخا بهتنهایی نفت را ۶ درصد بالا نبرده است. جهش قیمت حاصل ترکیبی از حملات نفتکشها، کاهش جریان هرمز و افزایش نگرانی درباره امنیت دریای سرخ است.
رویترز: عبور نفت برنت و WTI از ۱۰۰ دلار در تشدید بحران کشتیرانی
فشار ساحلی انصارالله چگونه به زیرساخت انرژی عربستان وصل میشود؟
ریاض فقط با مسئله عبور نفتکشها روبهرو نیست. در دور تازه درگیری، زیرساختهای انرژی و مناطق جنوبی عربستان نیز هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفتهاند.
این ترکیب دو سطح از فشار ایجاد میکند: تهدید زیرساخت تولید و صادرات در داخل عربستان و افزایش ریسک مسیر دریایی پس از خروج نفت از پایانههای دریای سرخ.
چارسو اقتصاد در گزارش انصارالله چرا آرامکو جیزان را هدف گرفت؟ لایه انرژی این فشار بر عربستان را بررسی کرده است.
این تحول چگونه در چارچوب جنگ اقتصادی قرار میگیرد؟
کنترل جغرافیا در جنگ مدرن فقط مسئله تصرف زمین نیست. گلوگاههای حملونقل، بیمه، نفتکشها، پایانههای انرژی و مسیرهای تجاری میتوانند بدون تعطیلی کامل به ابزار فشار اقتصادی تبدیل شوند.
بابالمندب نمونه روشنی از چنین سازوکاری است: حتی تهدید معتبر علیه کشتیرانی میتواند شرکتها را مجبور به تغییر مسیر کند و از این طریق هزینه حمل، بیمه و زمان تحویل کالا را افزایش دهد.
این سازوکار را در چارچوب گستردهتر جنگ اقتصادی چیست؟ بررسی کردهایم؛ اینجا مسئله اصلی، تبدیل کنترل جغرافیایی به هزینه اقتصادی است.
گاردین چرا از «فاجعه راهبردی» برای آمریکا هم سخن میگوید؟
برای واشنگتن مسئله فراتر از صادرات نفت عربستان است. آمریکا طی سالهای اخیر برای باز نگه داشتن مسیر دریای سرخ و کاهش توان انصارالله در حمله به کشتیرانی عملیات نظامی گستردهای انجام داده است.
اگر انصارالله بتواند حضور زمینی خود را تا نقاط مشرف بر بابالمندب تثبیت کند، توانایی اعمال فشار بر کشتیرانی دیگر فقط به پرتاب موشک و پهپاد از مناطق دورتر وابسته نخواهد بود.
از دید گاردین، این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که هرمز نیز جبهه فعال دیگری در جنگ ایران و آمریکا است. همین همزمانی علت استفاده روزنامه از تعبیر «فاجعه راهبردی» است.
آیا ایران مستقیماً عملیات مخا را هدایت کرده است؟
اینجا باید میان ادعاها و موارد تأییدشده تفکیک کرد.
رویترز به نقل از منابع یمنی، منطقهای و دو منبع ایرانی گزارش کرده فرماندهان سپاه در ارائه مشاوره و پشتیبانی به عملیات انصارالله نقش داشتهاند. برخی منابع دولت یمن مدعی هدایت عملیات توسط ایران شدهاند.
در مقابل، ایران بهطور رسمی انصارالله را متحد خود توصیف میکند اما هدایت نظامی این گروه را رد کرده و میگوید تصمیمهای آن مستقل است. یکی از منابع ایرانی رویترز نیز گفته تصمیم حمله به مخا متعلق به خود حوثیها بوده است.
بنابراین عبارت دقیق برای خبر این است که رویترز بر اساس چند منبع از نقش تسلیحاتی و مشورتی ایران گزارش داده، اما تهران کنترل عملیاتی مستقیم انصارالله را رد میکند.
رویترز: نقش تسلیحات و مشاوره ایران در پیشروی انصارالله و موضع تهران
آیا عربستان دوباره وارد جنگ گسترده یمن میشود؟
گاردین گزارش کرده عربستان در روز پنجشنبه تا ۴۰ حمله هوایی علیه مواضع حوثیها انجام داده است. همزمان بحثهایی درباره احتمال فعالشدن توافق دفاعی مکه و نقش پاکستان و ترکیه مطرح شده، هرچند خود گاردین تأکید میکند این پیمان ماهیتی دفاعی دارد و مشخص نیست برای عملیات عربستان در یمن قابل اعمال باشد.
رویترز نیز گزارش کرده ریاض تاکنون تلاش کرده از ورود به یک تشدید بسیار بزرگ خودداری کند؛ زیرا مقامهای یمنی معتقدند عربستان نگران موج سنگینتر حملات پهپادی و موشکی به خاک خود است.
این یعنی واکنش عربستان با یک دوگانگی روبهروست: عقبنشینی بیشتر نیروهای مورد حمایتش میتواند بابالمندب را در معرض فشار بیشتر قرار دهد، اما مداخله گستردهتر نیز خطر حملات مستقیم به زیرساختهای سعودی را بالا میبرد.
سه سناریو برای مرحله بعد نبرد ساحل دریای سرخ
تثبیت مخا بدون کنترل کامل بابالمندب
انصارالله مواضع فعلی را حفظ میکند اما ذباب و میون در اختیار کامل آن قرار نمیگیرند. در این حالت ریسک بیمه و کشتیرانی بالا میماند، اما تنگه همچنان قابل عبور است.
پیشروی به ذباب و نقاط مشرف بر تنگه
حرکت موفق به سمت جنوب، توان نظارت و فشار عملیاتی بر کشتیها را افزایش میدهد. این سناریو بیشترین تطابق را با هشدار راهبردی گاردین دارد.
مداخله گستردهتر عربستان
ریاض حملات هوایی و حمایت زمینی را افزایش میدهد تا جلوی تثبیت انصارالله در جنوب ساحل را بگیرد. چنین سناریویی میتواند جنگ یمن را دوباره به یک نبرد منطقهای گسترده تبدیل کند.
پرسشهای پرتکرار درباره انصارالله، مخا و بابالمندب
آیا انصارالله بندر مخا را تصرف کرده است؟
بله. گاردین و رویترز در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۶ تصرف مخا توسط نیروهای حوثی را گزارش کردهاند.
آیا بابالمندب اکنون بسته شده است؟
خیر. دادههای رهگیری کشتی نشان میدهد تردد تجاری همچنان ادامه دارد و در ۹ سپتامبر ۲۸ حرکت کشتی کالایی ثبت شده است.
چرا مخا اهمیت راهبردی دارد؟
مخا در مسیر حرکت جنوب به سمت ذباب و جزیره میون قرار گرفته است؛ دو نقطهای که برای کنترل عملیاتی بر بابالمندب اهمیت بیشتری دارند.
چقدر نفت از بابالمندب عبور میکند؟
EIA جریان نفت و فرآوردههای نفتی در نیمه نخست ۲۰۲۵ را حدود ۴.۲ میلیون بشکه در روز ثبت کرده است. دادههای Kpler برای ژوئن ۲۰۲۶ حجم عبوری را معادل حدود ۷ درصد تولید جهانی نفت برآورد میکند.
چرا پیشروی انصارالله برای عربستان خطرناک است؟
عربستان بخشی از نفت خود را برای دورزدن هرمز به بندر ینبع منتقل میکند. تشدید ناامنی بابالمندب میتواند همین مسیر جایگزین دریای سرخ را نیز تحت فشار قرار دهد.
گاردین واقعاً از عبارت «فاجعه راهبردی» استفاده کرده است؟
بله، اما بهصورت شرطی. گاردین نوشته تسلط بر ساحل و برخی جزایر دریای سرخ «میتواند» برای عربستان و آمریکا یک فاجعه راهبردی باشد؛ نه اینکه اعلام کرده باشد بابالمندب همین حالا کاملاً در کنترل انصارالله است.
جمعبندی؛ مخا کلید بابالمندب نیست، اما مسیر رسیدن به آن است
تصرف مخا مهمترین تحول تازه در جبهه ساحل غربی یمن است، اما نباید آن را با تسلط کامل بر بابالمندب یکسان گرفت. گلوگاه واقعی مرحله بعد در ذباب، میون و نقاط مرتفع مشرف بر تنگه قرار دارد.
اهمیت اقتصادی ماجرا در همزمانی دو بحران است. عربستان برای دورزدن هرمز به مسیر ینبع و دریای سرخ وابستهتر شده؛ حال آنکه پیشروی انصارالله همین مسیر را تحت فشار قرار میدهد. برای آمریکا نیز افزایش نفوذ حوثیها در غرب شبهجزیره در زمانی رخ میدهد که هرمز در شرق آن بهشدت مختل شده است.
به همین دلیل تعبیر «فاجعه راهبردی» گاردین را باید نه درباره تصرف یک بندر، بلکه درباره سناریوی بزرگتر خواند: قرارگرفتن دو گلوگاه هرمز و بابالمندب بهطور همزمان زیر فشار نظامی و اقتصادی.
منابع
The Guardian
Houthis seize key Yemeni port of Mocha in drive to take control of Red Sea coast
Reuters؛ تصرف مخا
Reuters؛ اهمیت بابالمندب
Reuters؛ هرمز و ینبع
Reuters؛ قیمت نفت
U.S. Energy Information Administration
