ناترازی بنزین به یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد انرژی ایران تبدیل شده است. رشد مصرف، فرسودگی ناوگان حملونقل، بهرهوری پایین خودروهای داخلی و محدودیت ظرفیت تولید باعث شده شکاف میان عرضه و تقاضا افزایش یابد.
موضوعی که علاوه بر فشار بر منابع ارزی، هزینههای سنگینی را نیز به بودجه دولت تحمیل میکند.
در همین راستا، عضو کمیسیون انرژی مجلس معتقد است کاهش ناترازی تنها با افزایش تولید محقق نمیشود و مدیریت مصرف، توسعه سوختهای جایگزین، نوسازی ناوگان حملونقل و اصلاح سازوکارهای حمایتی باید همزمان در دستور کار قرار گیرد. به باور کارشناسان، ترکیب این سیاستها میتواند وابستگی کشور به واردات بنزین را در میانمدت کاهش دهد.
۵ راهکار کلیدی برای مهار ناترازی بنزین
ناترازی سوخت صرفاً یک مسئله تولید نیست، بلکه حاصل همزمان رشد مصرف، ناکارآمدی ناوگان حملونقل و محدودیت سرمایهگذاری در صنعت پالایش است. برآوردها نشان میدهد کسری روزانه بنزین به حدود ۲۵ میلیون لیتر رسیده و ادامه این روند میتواند هزینه واردات و فشار بر منابع ارزی را افزایش دهد. بررسی پیشنهادهای مطرحشده از سوی کمیسیون انرژی مجلس نشان میدهد پنج محور اصلی میتواند در مدیریت این چالش نقش تعیینکننده داشته باشد.
۱. افزایش ظرفیت پالایشگاهها با تأمین منابع مالی: بسیاری از پالایشگاههای کشور ظرفیت افزایش تولید را دارند، اما تحقق این هدف نیازمند پرداخت مطالبات آنها از سوی دولت و تأمین سرمایه برای توسعه تجهیزات است. افزایش تولید داخلی میتواند بخشی از شکاف میان عرضه و تقاضای بنزین را جبران کند.
۲. توسعه سیانجی استفاده از ظرفیت بلااستفاده: ظرفیت تولید ۲۰ تا ۲۵ میلیون مترمکعب سیانجی در روز یکی از مهمترین مزیتهای صنعت انرژی ایران است. حمایت از خودروهای دوگانهسوز، ارتقای ایمنی مخازن و حفظ مزیت قیمتی این سوخت میتواند بخشی از مصرف بنزین را جایگزین کند و فشار بر شبکه توزیع را کاهش دهد.
۳. گسترش مصرف الپیجی با سرمایهگذاری بخش خصوصی: به گفته نمایندگان مجلس، توسعه جایگاههای الپیجی بدون نیاز به سرمایهگذاری مستقیم دولت و با مشارکت بخش خصوصی امکانپذیر است. در صورت اجرای این برنامه، بخشی از زیرساختهای مورد نیاز طی ۶ تا ۷ ماه قابل راهاندازی خواهد بود و تنوع سبد سوخت کشور افزایش مییابد.
۴. اسقاط خودروهای فرسوده و تولید خودروهای کممصرف: ناوگان فرسوده و مصرف بالای خودروهای داخلی از عوامل اصلی رشد تقاضای بنزین محسوب میشوند. تسریع در اسقاط خودروهای فرسوده و الزام خودروسازان به تولید محصولات کممصرف میتواند به کاهش پایدار مصرف سوخت و هزینههای انرژی منجر شود.
۵. مشوقهای اقتصادی حلقه مفقوده مدیریت مصرف: تجربه نشان داده سیاستهای تشویقی در مدیریت مصرف برق و گاز نتایج مثبتی داشته است. طراحی مشوقهای اقتصادی برای صرفهجویی در مصرف بنزین و اصلاح عدالت در توزیع یارانه سوخت میتواند مشارکت مردم را افزایش داده و اثربخشی سیاستهای مدیریت مصرف را تقویت کند.
مجلس: مجموعهای از راهکارها برای کاهش وابستگی به واردات بنزین
رمضانعلی سنگدوینی، عضو کمیسیون انرژی مجلس شورای اسلامی، با اشاره به کمبود روزانه حدود ۲۵ میلیون لیتر بنزین اعلام کرد کاهش این ناترازی نیازمند اجرای همزمان سیاستهای افزایش تولید و مدیریت مصرف است.
وی افزایش ظرفیت پالایشگاهها را یکی از مهمترین راهکارها دانست و تأکید کرد پالایشگاهها برای افزایش تولید به پرداخت مطالبات از سوی دولت و تأمین منابع مالی نیاز دارند. به گفته وی، درآمد حاصل از صادرات فرآوردههای مازاد نیز میتواند برای توسعه و نوسازی صنعت پالایش مورد استفاده قرار گیرد.
سنگدوینی همچنین توسعه استفاده از سیانجی را یکی از ظرفیتهای مغفول کشور عنوان کرد و گفت ایران توان تولید روزانه ۲۰ تا ۲۵ میلیون مترمکعب این سوخت را دارد و با حمایت از خودروهای دوگانهسوز میتوان سهم بیشتری از مصرف بنزین را جایگزین کرد.
وی درباره الپیجی نیز اظهار کرد ظرفیت لازم برای توسعه این سوخت در کشور وجود دارد و با ورود بخش خصوصی به احداث جایگاهها، امکان بهرهبرداری از بخشی از زیرساختهای مورد نیاز در کمتر از یک سال فراهم خواهد شد.
این عضو کمیسیون انرژی مجلس، اسقاط خودروهای فرسوده، تولید خودروهای کممصرف، توسعه حملونقل عمومی و طراحی مشوقهای اقتصادی برای صرفهجویی را از دیگر الزامات کاهش مصرف سوخت دانست و تأکید کرد این اقدامات میتواند وابستگی کشور به واردات بنزین را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
وی همچنین با اشاره به اقدامات نظارتی شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی در سال گذشته گفت اجرای طرحهای هوشمند کنترل مصرف، بدون افزایش قیمت بنزین، به صرفهجویی قابل توجهی منجر شده و بر اساس اعلام مسئولان، حدود یک میلیارد دلار صرفهجویی ارزی به همراه داشته است.
آیا ایران میتواند بدون افزایش قیمت، ناترازی بنزین را مهار کند؟
مهار ناترازی بنزین نیازمند مجموعهای از سیاستهای هماهنگ در حوزه تولید، مصرف و سرمایهگذاری است. توسعه پالایشگاهها، افزایش سهم سیانجی و الپیجی، نوسازی ناوگان حملونقل و اصلاح الگوی مصرف، در صورت اجرای همزمان، میتواند بخشی از کسری روزانه بنزین را جبران کند. با این حال، موفقیت این برنامهها به تأمین منابع مالی، مشارکت بخش خصوصی، استمرار سیاستهای تشویقی و اجرای دقیق قوانین موجود بستگی دارد. در صورت تحقق این الزامات، علاوه بر کاهش واردات بنزین، فشار بر منابع ارزی کشور نیز کاهش یافته و امنیت انرژی در بلندمدت تقویت خواهد شد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟