بحث همکاری ایران و چین در بنادر راهبردی چابهار و بندرعباس، وارد مرحلهای شده که دیگر صرفاً به توسعه زیرساخت محدود نمیشود، بلکه به بازتعریف نقش ایران در زنجیره تجارت منطقهای و جهانی مربوط است.
در این چارچوب، بنادر ایران میتوانند از بنادر صرفاً ترانزیتی به گرههای کلیدی در شبکه «کمربند و راه» تبدیل شوند.
در صورت تحقق دسترسی ترجیحی برای پکن، ایران میتواند از موقعیت جغرافیایی خود برای جذب سرمایه، توسعه لجستیک و اتصال به مسیرهای شرق-غرب و شمال-جنوب استفاده کند.
با این حال، این فرصت در عین جذابیت، ریسکهایی نیز دارد؛ از جمله احتمال کاهش کنترل اقتصادی یا وابستگی بیش از حد به یک شریک خارجی در زیرساختهای حیاتی.
چند مورد در رابطه با اهرم چابهار و بندرعباس در همکاری ایران-چین
در معادلات جدید تجارت جهانی، بنادر صرفاً محل تخلیه و بارگیری کالا نیستند، بلکه به ابزارهای راهبردی قدرت اقتصادی و ژئوپلیتیکی کشورها تبدیل شدهاند.
رقابت فزاینده بر سر کریدورهای ترانزیتی و مسیرهای امن حملونقل، موجب شده موقعیت جغرافیایی کشورهایی مانند ایران بیش از گذشته مورد توجه قدرتهای اقتصادی، بهویژه چین، قرار گیرد.
در این چارچوب، بنادری مانند چابهار و بندرعباس میتوانند نقشی فراتر از دروازههای تجاری سنتی ایفا کرده و به حلقه اتصال تجارت منطقهای میان آسیا، خاورمیانه و اروپا تبدیل شوند. با این حال، تحقق این ظرفیت نیازمند نگاهی فراتر از توسعه فیزیکی بنادر است.
زیرا ارزش واقعی این زیرساختها زمانی فعال میشود که شبکه ریلی، صنایع پسکرانه، خدمات لجستیکی و سیاستگذاری اقتصادی در یک مسیر هماهنگ قرار گیرند.
از سوی دیگر، حضور بازیگران خارجی در توسعه بندری، در کنار فرصتهای اقتصادی، میتواند چالشهایی مرتبط با وابستگی زیرساختی و توازن قدرت در مناسبات اقتصادی ایجاد کند؛ موضوعی که مدیریت هوشمندانه آن، برای حفظ منافع بلندمدت کشور اهمیت بالایی دارد.
تبدیل ایران به گره ژئواکونومیک منطقهای: در صورت مدیریت صحیح، چابهار و بندرعباس میتوانند ایران را از یک مسیر عبوری ساده به یک هاب اتصالدهنده در تجارت آسیا-اروپا تبدیل کنند.
کاهش ریسکهای ژئوپلیتیک برای چین: چین به دنبال مسیرهای جایگزین در برابر گلوگاههایی مانند تنگه هرمز است و این دو بندر میتوانند نقش مسیر مکمل در شبکه حملونقل آن را ایفا کنند.
افزایش درآمدهای پایدار بندری و ترانزیتی: گسترش اپراتوری و خدمات لجستیکی در بنادر میتواند منجر به افزایش درآمدهای غیرنفتی و توسعه اشتغال در مناطق ساحلی ایران شود.
ریسک وابستگی زیرساختی و اقتصادی: در صورت واگذاری بیش از حد امتیازات، احتمال شکلگیری وابستگی عملیاتی به اپراتورهای خارجی و کاهش قدرت چانهزنی ایران وجود دارد.
نیاز به توسعه همزمان پسکرانه ریلی و صنعتی: بدون اتصال قوی بندر به شبکه ریلی و مناطق صنعتی، نقش این بنادر در حد تخلیه و بارگیری باقی میماند و ارزش ژئواکونومیک آنها بالفعل نمیشود.
آیا بنادر ایران اهرم توسعه میشوند یا ابزار وابستگی؟
در سناریوی همکاری با چین، بنادر چابهار و بندرعباس میتوانند به یکی از مهمترین اهرمهای ژئواکونومیک ایران تبدیل شوند؛ به شرط آنکه مدل همکاری بر پایه توازن، تنوع بازیگران و توسعه پسکرانه طراحی شود. در غیر این صورت، این فرصت راهبردی ممکن است به جای ارتقای موقعیت ایران، به افزایش وابستگی در زیرساختهای کلیدی منجر شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟