بر اساس جدیدترین گزارش بانک جهانی، کل بدهی خارجی ایران در پایان سال ۲۰۴۲۴ به ۹.۶۵ میلیارد دلار رسیده است. این عدد نسبت به پایان سال قبل از آن، ۲۴۷ میلیون دلار کمتر شده و نشاندهنده کاهش خالص تعهدات خارجی کشور است.
بانک جهانی تأکید میکند که این کاهش در فضایی ثبت شده که بسیاری از دولتها بهدلیل افزایش نرخهای بهره جهانی، با رشد شدید بدهی خارجی و هزینههای بدهی مواجه بودهاند. ایران با وجود محدودیتهای مالی و تحریمی، همچنان در میان کشورهایی قرار دارد که سطح بدهی خارجی آنها پایین و کنترلشده است.
کاهش بدهی خارجی ایران چه معنایی دارد؟
کاهش بدهی خارجی ایران به زیر ۱۰ میلیارد دلار از منظر اقتصادی چند پیام دارد:
- ریسک پایین بدهی: نسبت بدهی خارجی به تولید ناخالص داخلی در ایران یکی از کمترینها در منطقه است.
- وابستگی محدود به منابع مالی بینالمللی: بخش عمده تأمین مالی دولت و بخش خصوصی از منابع داخلی انجام میشود.
- کاهش نیاز به استقراض خارجی: با وجود فشارهای مالی، دولت توانسته وابستگی به بدهی ارزی را کنترل کند.
- بهبود تراز پرداختها: زمانی که بدهی کاهش مییابد، نیاز به بازپرداختهای ارزی نیز کمتر میشود و فشار بر ذخایر ارز خارجی کاهش پیدا میکند.
این روند اگر ادامه یابد، میتواند به تقویت ثبات ارزی و بهبود رتبه اعتباری کشور کمک کند؛ هرچند رتبهبندی اعتباری ایران در حال حاضر بهدلیل تحریمها در ارزیابی رسمی قرار ندارد.
چالشها و ملاحظات مرتبط با سطح پایین بدهی خارجی
اگرچه پایین بودن بدهی خارجی ایران یک مزیت محسوب میشود، اما برخی کارشناسان معتقدند این عدد پایین نشاندهنده محدودیت در دسترسی به منابع مالی جهانی نیز هست.
به طور کلی، دو نکته مهم در تحلیل این وضعیت باید مورد توجه قرار گیرد:
- مزیت: بدهی پایین آسیبپذیری اقتصاد در برابر شوکهای نرخ بهره و نوسانات مالی جهانی را کاهش میدهد.
- چالش: محدودیت در جذب سرمایه خارجی و استفاده از بدهیهای ارزانقیمت بینالمللی، میتواند سرعت توسعه پروژههای بزرگ زیرساختی و صنعتی را کاهش دهد.
بهعبارت دیگر، پایین بودن بدهی خارجی در ایران هم نتیجه مدیریت بدهی است و هم نتیجه محدودیتهای دسترسی به بازارهای مالی خارجی.
مقایسه بدهی خارجی ایران با متوسط جهانی
بر اساس دادههای بانک جهانی:
-
میانگین بدهی خارجی کشورهای در حال توسعه در سال ۲۰۲۴ حدود ۱۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی بوده است.
-
ایران اما با بدهی خارجی زیر ۳ درصد تولید ناخالص داخلی یکی از کمریسکترین کشورها در این شاخص است.
این اختلاف چشمگیر نشان میدهد ایران برخلاف جریان جهانی افزایش بدهی، توانسته ثبات بدهی خارجی خود را حفظ کند.
روند بدهی خارجی کشورهای نفتی
کشورهای نفتی معمولاً بدهی خارجی کمتری نسبت به اقتصادهای غیرنفتی دارند، زیرا بخشی از منابع بودجهای آنها از صادرات انرژی تأمین میشود.
برای نمونه:
- عربستان سعودی در سالهای ۲۰۱۵–۲۰۱۸ بدهی خارجی خود را برای جبران کسری بودجه افزایش داد.
- امارات در دوره کرونا برای تأمین نقدینگی از بازارهای مالی جهانی استقراض کرد.
ایران اما به دلیل محدودیتهای تحریمی کمتر امکان استقراض خارجی داشته و همین موضوع باعث ثابت ماندن سطح بدهی خارجی ایران در محدوده پایین شده است.
اثر کاهش بدهی خارجی بر ثبات ارزی
در اقتصادهای نوظهور، هر کاهش بدهی خارجی معمولاً اثر مثبتی بر انتظارات بازار ارز دارد.
کاهش تعهدات به ارز خارجی:
- فشار تقاضا برای ارز را کاهش میدهد،
- هزینه تأمین مالی خارجی را کم میکند،
- و انعطاف دولت در مدیریت ذخایر ارزی را افزایش میدهد.
در ایران نیز با توجه به اهمیت تراز ارزی، کاهش بدهی خارجی میتواند یک سیگنال مثبت برای ثبات مالی باشد.
گزارش جدید بانک جهانی نشان میدهد بدهی خارجی ایران در پایان سال ۲۰۲۴ به ۹.۶ میلیارد دلار کاهش یافته است؛ رقمی که ایران را در میان کشورهایی با پایینترین سطح بدهی خارجی قرار میدهد.
این کاهش از منظر ثبات اقتصادی و مدیریت تعهدات خارجی مثبت ارزیابی میشود و میتواند به کاهش ریسکهای مالی کمک کند. با این حال، پایین بودن بدهی خارجی در ایران علاوه بر مزیتهای مالی، بازتابدهنده محدودیت دسترسی به منابع خارجی نیز هست.
برای آینده، سیاستگذاران باید میان دو هدف تعادل برقرار کنند:
- حفظ ثبات بدهی خارجی،
- و در عین حال ایجاد زمینه برای جذب سرمایهگذاری خارجی و تأمین مالی پروژههای بزرگ
کاهش بدهی خارجی پیام مثبتی برای اقتصاد ایران و نشانهای از کنترل تعهدات ارزی است، اما ادامه مسیر توسعه نیازمند راهکارهای جدید برای تنوعبخشی به منابع مالی خارجی خواهد بود.
رکوردشکنی گازرسانی به نیروگاهها؛ پیامدها برای اقتصاد ایران و صادرات انرژی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟