روابط اقتصادی و تجاری میان جمهوری اسلامی ایران و ترکمنستان به عنوان دو کشور همسایه با پیوندهای تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی، همواره از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است. اشتراکات مرزی به طول بیش از 1200کیلومتر، نزدیکی فرهنگی و ظرفیتهای مکمل در حوزههای انرژی، حملونقل، کشاورزی و خدمات فنی و مهندسی، زمینههای گستردهای را برای توسعه همکاریهای دوجانبه فراهم کرده است.
در سالهای اخیر، با توجه به تحولات منطقهای و بینالمللی و ضرورت بهرهبرداری از ظرفیتهای اقتصادی موجود در حوزه اوراسیا و آسیای مرکزی، تقویت مناسبات تجاری میان ایران و ترکمنستان بیش از پیش اهمیت یافته است. این روابط میتواند نه تنها به رونق اقتصاد ملی دو کشور کمک کند، بلکه در مسیر ارتقاء جایگاه ایران در مسیرهای ترانزیتی منطقه و دسترسی به بازارهای آسیای میانه و قفقاز نیز نقشی کلیدی ایفا نماید.
چشمانداز تجاری ایران و ترکمنستان
ایران به دنبال افزایش چهار برابری ترانزیت ریلی با ترکمنستان است. ایران قصد دارد ترانزیت سالانه بار ریلی خود با ترکمنستان را از 1.6 میلیون تن در سال گذشته به چهار میلیون تن افزایش دهد. در هجدهمین کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی ایران و ترکمنستان که در تهران برگزار شد، تجارت دوجانبه بین دو کشور در سال گذشته به 600 میلیون دلار رسیده است که نسبت به سال قبل افزایش یافته است.
همکاری با ترکمنستان همچنان اولویت اصلی ایران است و جلسات سطح بالا و کمیسیونهای مشترک را به عنوان گواهی بر تعهد هر دو کشور برای تقویت روابط اقتصادی برجسته شده است. دو طرف قصد دارند تا سال 2028 سالانه 20 میلیون تن کالا از طریق خاک خود ترانزیت کنند. اهداف ترانزیتی شامل مواردی نظیر 6میلیون تن از طریق راه آهن، 7میلیون تن از طریق جاده، 2.5 میلیون تن از طریق حمل و نقل ترکیبی و 500هزار تن از طریق دریا است.
علاوه بر این، در گمرک نیز هر دو طرف پیشرفت قابل توجهی داشتهاند. جلسات دو سالانه بین مقامات گمرکی برگزار و یک برنامه اقدام مشترک را از سال 2024 برای تعمیق همکاری امضا شده است. در حوزه انرژی، مذاکرات برای یک قرارداد جدید گازی در جریان بوده است. یک توافق کلیدی در جریان سفر قربانقلی بردیمحمداف، رهبر ملی ترکمنستان، به ایران در سپتامبر 2024 امضا شد.
ایران پیشنهاد داد که برای رسیدن به هدف 3 میلیارد دلار، کارشناسان هر دو کشور به طور مشترک یک نقشه راه همکاری استراتژیک تا سال 2028 تدوین کنند و همچنین چندین ابتکار اخیر برای تقویت تجارت مرزی را فهرست کرد. این ابتکارها از قبیل جلسات مجازی در مورد تجارت مرزی، تفاهمنامه جدید در مورد تجارت مرزی، صدور آسانتر ویزا برای بازرگانان، بازگشایی گذرگاه مرزی اینچه برون، گسترش غرفههای ترکمنستان در بازارچه مرزی باجگیران، شناسایی گذرگاههای مرزی جدید بالقوه با استان خراسان شمالی و مشارکت مقامات ترکمنستان در نمایشگاههای ایران اکسپو و AgriFood است.
وضعیت تجارت ایران و ترکمنستان
باتوجه به گزارش گمرک جمهوری اسلامی ایران، تراز تجاری ایران با ترکمنستان در طی 4 سال اخیر همواره روندی صعودی داشته است. باتوجه به همکاریهایی که دو کشور در زمینه تجارت بایکدیگر داشتهاند و همچنین دستیابی به تجارت 3 میلیارد دلاری تا سال 2028 موجب شده است. روند صعودی صادرات ایران به گونهای بوده است که از 335 میلیون دلار در سال 1400 به 572 میلیون دلار در سال 1403 رسیده است. البته لازم به ذکر است که واردات ایران از ترکمنستان نیز به 19 میلیون دلار در سال 1403 رسید که کمترین میزان را در طی 4 سال اخیر به نام خود ثبت کرده است. این بدان معنا است که سنگینی ترازو برای تجارت بین دو کشور به نفع ایران سنگینی میکند. سهم ترکمنستان از صادرات ایران به 0.98 درصد رسیده است. امید آن است دولت چهاردهم باتدابیر ویژه بتواند این سهم را به 1 درصد برساند.
روابط تجاری ایران و ترکمنستان در سالهای اخیر روندی رو به رشد و امیدوارکننده داشته است. افزایش مبادلات تجاری، توافقات استراتژیک در حوزه انرژی و حملونقل، و هدفگذاری 3 میلیارد دلاری تا سال 2028 نشان از اراده جدی دو کشور برای توسعه مناسبات اقتصادی دارد. تراز تجاری مثبت ایران و سهم رو به افزایش ترکمنستان از صادرات ایران، فرصت ارزشمندی برای تقویت جایگاه منطقهای و بهرهمندی از بازار آسیای مرکزی فراهم کرده است. استمرار دیپلماسی اقتصادی و اجرای نقشه راه مشترک میتواند این روند را تثبیت و تسریع کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟