به گزارش چارسو اقتصاد، نیویورکتایمز در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۵ آبان ۱۴۰۵) با بررسی پراکندگی طرحهای آبی و مناطق هدف حملات نظامی، فرضیه استفاده احتمالی برخی زیرساختها برای پشتیبانی از تأسیسات موشکی را مطرح کرد. این موضوع با واکنش محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، و شماری از پژوهشگران حوزه آب همراه شد.
نیویورکتایمز درباره سدهای ایران چه ادعایی مطرح کرده است؟
این روزنامه به نقل از برخی تحلیلگران نوشت همپوشانی جغرافیایی تعدادی از پروژههای سدسازی و مناطق دارای تأسیسات نظامی میتواند پرسشهایی درباره کاربرد احتمالی آنها ایجاد کند. اما نزدیکی جغرافیایی بهتنهایی رابطه علت و معلولی یا کاربری نظامی یک سد را اثبات نمیکند. در گزارش منتشرشده نیز فرضیه ارتباط پروژههای آبی با فعالیت موشکی در سطح گمانهزنی باقی مانده است.
کاوه مدنی، پژوهشگر حوزه آب، در واکنش به گزارش، درباره نتیجهگیری از همزمانی و هممکانی دو پدیده هشدار داد. نیما شکری، یکی از کارشناسان مورد اشاره در گزارش، نیز تأکید کرد نزدیکی سد به هدف نظامی بهمعنی توجیه حمله به زیرساخت آب نیست.
قالیباف چرا از زمینهسازی برای حمله به زیرساختها سخن گفت؟
محمدباقر قالیباف در ۲۶ آبان در شبکه ایکس، گزارش نیویورکتایمز را از منظر احتمال توجیه حملات بعدی به زیرساختهای غیرنظامی نقد کرد و استدلال «کاربری دوگانه» را با اشاره به تأسیسات نزدیک پایگاههای آمریکایی و اسرائیلی به چالش کشید. این موضع، واکنش سیاسی رئیس مجلس به یک گزارش رسانهای است؛ نه سندی مبنی بر صدور دستور حمله به سدها.
آیا میتوان از این گزارش، طرحی برای تجزیه ایران نتیجه گرفت؟
در متن تحلیلی مورد بحث، احتمال استفاده از فشار نظامی و روانی برای تضعیف انسجام ایران و بازگشت ایده تجزیه مطرح شده است. این برداشت را میتوان در چارچوب تحلیل راهبردی بررسی کرد، اما برای اثبات وجود طرح عملیاتی مشخص باید اسنادی مانند تصمیمهای رسمی، برنامه عملیاتی یا شواهد قابلراستیآزمایی ارائه شود. صرف انتشار یک مقاله درباره سدها چنین نتیجهای را ثابت نمیکند.
تمایز میان گزارش رسانهای، هشدار سیاسی و تصمیم نظامی اهمیت دارد. حتی اگر یک روایت رسانهای به افزایش نگرانی درباره زیرساختها منجر شود، نمیتوان انگیزه نویسندگان یا برنامه دولتهای خارجی را بدون شواهد مستقیم، قطعی توصیف کرد.
قانون بینالمللی درباره حمله به سدها چه میگوید؟
ماده ۵۶ پروتکل الحاقی اول کنوانسیونهای ژنو برای سدها و دیگر تأسیسات حاوی نیروهای خطرناک، در شرایط مشخص حمایت ویژه در نظر گرفته است؛ بهویژه زمانی که حمله میتواند موجب رهاشدن نیروهای خطرناک و تلفات شدید غیرنظامیان شود. این حمایت دارای شرایط و استثناهای محدود حقوقی است؛ اما صرف نزدیکبودن یک سد به تأسیسات نظامی، مجوز خودکار حمله نیست.
تعبیر «شطرنج و پوکر» در سیاست خارجی ایران از کجا آمده است؟
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، در نشست خبری ۲ شهریور ۱۴۰۵ از ترکیب شطرنج و پوکر برای توصیف شیوه رفتار دیپلماتیک ایران استفاده کرد. ارجاع به این تعبیر در تحلیل حاضر، برداشت نویسنده درباره محاسبه و بازدارندگی است؛ نباید آن را پاسخ تازه وزارت خارجه به گزارش نیویورکتایمز معرفی کرد.
پرسشهای مرتبط با امنیت سدها و تنش نظامی
آیا یک زیرساخت غیرنظامی ممکن است کاربری دوگانه داشته باشد؟
در برخی شرایط ممکن است یک تأسیسات هم خدمات غیرنظامی و هم نقش پشتیبان نظامی داشته باشد، اما تعیین وضعیت حقوقی آن به شواهد مشخص و قواعد حقوق بشردوستانه وابسته است.
چرا آسیب به سدها میتواند پیامدهای فراتر از محل حمله داشته باشد؟
اختلال در تأمین آب، آبیاری، تولید برق و خطر سیلاب میتواند زندگی و معیشت مناطق پاییندست را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
منابع و مستندات
- نیویورکتایمز، گزارش ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ درباره سدها و تأسیسات موشکی ایران
- تسنیم، ۲۶ آبان ۱۴۰۵؛ واکنش محمدباقر قالیباف به گزارش نیویورکتایمز
- یورونیوز فارسی، ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶؛ متن و واکنشهای پژوهشگران به گزارش
- نورنیوز، ۲ شهریور ۱۴۰۵؛ اظهارات بقایی درباره شطرنج و پوکر
- کمیته بینالمللی صلیب سرخ، ماده ۵۶ پروتکل الحاقی اول درباره حفاظت ویژه از سدها




نظر شما در مورد این مطلب چیه؟