هزینه حمل دریایی نفت خام در پی تشدید تنش‌های نظامی و افزایش ریسک فعالیت نفتکش‌ها در خاورمیانه، به‌طور چشمگیری افزایش یافته است. بر اساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)، هزینه انتقال نفت خام از خلیج فارس به آسیا تا میانه اکتبر ۲۰۲۶ از ۳۷ دلار برای هر بشکه عبور کرده؛ رقمی که بیش از پنج برابر سطح پیش از آغاز جنگ برآورد شده است.
افزایش هزینه حمل تنها به مسیرهای خلیج فارس محدود نیست. نرخ انتقال نفت از آمریکا به آسیا نیز رشد قابل توجهی داشته و هزینه حمل، سهم بیشتری از قیمت نهایی نفت تحویلی را به خود اختصاص داده است.
هزینه حمل نفت در مسیرهای مختلف چقدر است؟
مقایسه مسیرهای دریایی نشان می‌دهد که هزینه حمل، بسته به مبدأ، مقصد، نوع نفتکش و شرایط عملیاتی، تفاوت قابل توجهی دارد.
| مسیر حمل نفت | هزینه حمل به ازای هر بشکه | توضیح |
|---|---|---|
| خلیج فارس به آسیا | بیش از ۳۷ دلار | بیش از پنج برابر سطح پیش از جنگ؛ تا میانه اکتبر |
| آمریکا به ژاپن | ۴۰٫۵۰ دلار | هزینه یک محموله حدود ۲ میلیون بشکه‌ای |
| خلیج فارس به چین | حدود ۲۴ دلار | نرخ گزارش‌شده برای نفتکش‌های بسیار بزرگ در سپتامبر |
| خلیج عمان، خارج از تنگه هرمز | حدود ۱۲ دلار | نرخ گزارش‌شده برای بارگیری خارج از تنگه |
منابع جدول: آژانس بین‌المللی انرژی، رویترز و کپلر؛ گزارش بازار حمل‌ونقل نفتکش‌ها.
چرا هزینه عبور نفتکش‌ها از تنگه هرمز افزایش یافته است؟
تنگه هرمز یکی از مسیرهای راهبردی تجارت جهانی انرژی است و افزایش ریسک امنیتی در این محدوده می‌تواند هزینه و زمان انتقال نفت را افزایش دهد.
بر اساس تحلیل آژانس بین‌المللی انرژی، ازدحام نفتکش‌ها، تغییر مسیر جریان تجارت، انتقال محموله‌ها میان کشتی‌ها و کاهش بهره‌وری ناوگان از عوامل افزایش نرخ حمل بوده‌اند. این شرایط باعث می‌شود کشتی‌ها زمان بیشتری را برای جابه‌جایی محموله‌ها صرف کنند و ظرفیت کمتری برای انجام سفرهای جدید در دسترس باشد.
هم‌زمان، افزایش ریسک امنیتی می‌تواند هزینه‌های بیمه و حق بیمه ریسک جنگ را نیز بالا ببرد. گزارش رویترز درباره افزایش هزینه حمل نفت نیز به نقش اختلال در مسیرهای دریایی، هزینه‌های بیمه و محدودیت ظرفیت نفتکش‌ها اشاره کرده است.
چرا هزینه حمل نفت از آمریکا به ژاپن به ۸۱ میلیون دلار رسید؟
بر اساس گزارش رویترز در ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶، هزینه انتقال یک محموله حدود ۲ میلیون بشکه‌ای نفت خام از آمریکا به ژاپن در سفری برنامه‌ریزی‌شده برای اواخر نوامبر به ۸۱ میلیون دلار رسیده است. این مسیر در سال گذشته به‌طور میانگین ۹٫۱ میلیون دلار هزینه داشت.
با تقسیم هزینه کل سفر بر حجم محموله، هزینه حمل هر بشکه به ۴۰ دلار و ۵۰ سنت می‌رسد؛ رقمی که تقریباً ۹ برابر میانگین سال قبل است.
این افزایش نشان می‌دهد که حتی مسیرهای خارج از خلیج فارس نیز از رشد هزینه‌های حمل‌ونقل دریایی تأثیر گرفته‌اند. در نتیجه، خرید نفت از مبدأهای جایگزین لزوماً به معنای کاهش هزینه نهایی تأمین نیست؛ زیرا هزینه انتقال باید در کنار قیمت خود نفت محاسبه شود.
افزایش هزینه حمل چه اثری بر پالایشگاه‌ها و مصرف‌کنندگان دارد؟
افزایش کرایه نفتکش‌ها، هزینه تحویل نفت خام به پالایشگاه‌ها را بالا می‌برد و می‌تواند حاشیه سود فرآوری را کاهش دهد. این موضوع به‌ویژه برای پالایشگاه‌های آسیایی که وابستگی بیشتری به نفت خاورمیانه دارند، اهمیت دارد.
طبق گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، افزایش هزینه حمل و قیمت نفت تحویلی در ماه سپتامبر فشار قابل توجهی بر حاشیه سود برخی پالایشگاه‌های آسیایی وارد کرده است.
تداوم این وضعیت می‌تواند چند پیامد به همراه داشته باشد:
- افزایش هزینه تأمین خوراک پالایشگاه‌ها؛
- کاهش حاشیه سود در صورت انتقال‌نیافتن کامل هزینه‌ها به قیمت فرآورده‌ها؛
- افزایش تمایل خریداران به بررسی مبدأها و مسیرهای جایگزین؛
- ایجاد فشار افزایشی بر هزینه سوخت و سایر کالاهایی که حمل‌ونقل در قیمت تمام‌شده آن‌ها سهم دارد.
با این حال، میزان انتقال هزینه حمل به قیمت نهایی سوخت به عواملی مانند قیمت نفت خام، ظرفیت پالایش، موجودی فرآورده‌ها، تقاضای بازار و سیاست‌های قیمت‌گذاری بستگی دارد.
آیا مسیرهای جایگزین می‌توانند هزینه حمل نفت را کاهش دهند؟
استفاده از مبدأهای جایگزین، نفتکش‌های کوچک‌تر، قراردادهای بلندمدت حمل و خرید نفت با تحویل در مقصد از جمله گزینه‌هایی است که خریداران برای مدیریت هزینه‌ها بررسی میکنند.
با این حال، جایگزینی یک مسیر با مسیر دیگر همیشه به صرفه‌جویی منجر نمی‌شود. طولانی‌تر شدن سفر، محدودیت ظرفیت نفتکش‌ها و افزایش تقاضا برای مسیرهای جایگزین می‌تواند هزینه حمل را در سایر مناطق نیز بالا ببرد.
گزارش کپلر درباره رکوردهای بازار حمل نفتکش‌ها نشان می‌دهد که افزایش ریسک ژئوپلیتیکی و محدودیت دسترسی به نفتکش‌ها از عوامل مهم رشد نرخ حمل در بازار جهانی بوده‌اند.
جمع‌بندی
افزایش هزینه حمل نفت به بیش از ۳۷ دلار برای هر بشکه در مسیر خلیج فارس به آسیا، نشان می‌دهد که ریسک‌های ژئوپلیتیکی می‌توانند حتی در صورت تداوم جریان صادرات، هزینه تأمین انرژی را افزایش دهند. رشد نرخ‌ها در مسیر آمریکا به ژاپن نیز گستردگی این فشار را در بازار جهانی حمل‌ونقل نفت تأیید می‌کند.
در ادامه، وضعیت امنیت مسیرهای دریایی، ظرفیت ناوگان نفتکش‌ها و هزینه بیمه از متغیرهای کلیدی برای ارزیابی روند کرایه حمل خواهند بود. بررسی هم‌زمان قیمت نفت و هزینه انتقال آن نیز برای درک دقیق‌تر هزینه نهایی انرژی اهمیت دارد.
منابع
۱. آژانس بین‌المللی انرژی — افزایش هزینه حمل نفت و اثر آن بر مصرف‌کنندگان
۲. رویترز — جهش هزینه حمل نفت و فشار بر قیمت سوخت و کالاها
۳. کپلر — رکوردهای جدید هزینه حمل نفتکش‌ها و افزایش ریسک بازار
۴. رویترز — افزایش نرخ حمل نفت و تغییر مسیر خرید پالایشگاه‌های آسیایی
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟