تولید گندم ایران در سال ۱۴۰۵ به حدود ۱۴ میلیون تن رسیده، اما خرید دولتی این محصول نزدیک به ۸.۵ میلیون تن بوده است؛ اختلافی ۵.۵ میلیون تنی که پرسشهایی درباره سیاستهای خرید و حمایت از کشاورزان ایجاد کرده است. علیرضا عباسی، نایبرئیس کمیسیون کشاورزی مجلس، اعلام کرد با وجود تولید داخلی، حدود ۴.۵ میلیون تن گندم ثبت سفارش شده است. وی تأخیر در پرداخت مطالبات، ضعف مدیریت خرید و افزایش هزینه نهادههای کشاورزی را از عوامل مؤثر بر کاهش انگیزه تحویل محصول به دولت دانست.
چرا با تولید ۱۴ میلیون تن گندم به واردات نیاز داریم؟
مهمترین پرسش درباره بازار گندم، اختلاف میان میزان تولید برآوردشده و حجم خرید تضمینی دولت است.
علیرضا عباسی معتقد است بخشی از گندم تولیدی کشور به دلیل مشکلات قیمتگذاری و تأخیر در پرداخت مطالبات، وارد شبکه خرید دولتی نشده است.
بر اساس برآورد سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو)، تولید گندم ایران در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۴ میلیون تن بوده و دولت تا اواسط اکتبر نزدیک به ۸.۵ میلیون تن خریداری کرده است.
بااینحال، اختلاف این دو رقم به معنای وجود قطعی ۵.۵ میلیون تن گندم قابل خرید در انبار کشاورزان نیست؛ زیرا بخشی از محصول ممکن است برای بذر، خودمصرفی، خوراک دام یا فروش به بخش خصوصی استفاده شده باشد.
عباسی معتقد است با اصلاح شیوه خرید، امکان جذب حدود سه میلیون تن گندم دیگر از تولیدکنندگان وجود دارد؛ برآوردی که نیازمند بررسی موجودی واقعی و کیفیت محصول است.
آمار تولید، خرید و واردات گندم چه میگوید؟
| شاخص | میزان |
|---|---|
| تولید برآوردی گندم در سال ۲۰۲۶ | ۱۴ میلیون تن |
| خرید دولتی گندم | حدود ۸.۵ میلیون تن |
| اختلاف تولید و خرید دولتی | حدود ۵.۵ میلیون تن |
| ثبت سفارش واردات اعلامشده از سوی عباسی | ۴.۵ میلیون تن |
| نیاز وارداتی پیشبینیشده فائو برای ۲۰۲۶–۲۰۲۷ | ۲.۵ میلیون تن |
| منابع بودجهای پیشبینیشده برای خرید گندم | حدود ۵۰۴ همت |
منابع: گزارش فائو در ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶ و اظهارات نایبرئیس کمیسیون کشاورزی مجلس.
نکته مهم، تفاوت رقم ۴.۵ میلیون تنی اعلامشده از سوی عباسی با پیشبینی ۲.۵ میلیون تنی فائو است.
ثبت سفارش واردات، به معنای واردات قطعی یا نیاز نهایی کشور نیست. پیشبینی فائو نیز بر اساس تولید داخلی، ذخایر انتقالی و نیاز بازار در سال تجاری ۲۰۲۶–۲۰۲۷ تهیه شده است.
برای روشنشدن اختلاف، لازم است وزارت جهاد کشاورزی میزان ثبت سفارش، واردات انجامشده و ذخایر گندم را بهصورت تفکیکی منتشر کند.
چرا کشاورزان گندم خود را به دولت تحویل نمیدهند؟
یکی از مسائل مطرحشده در گفتوگوی عباسی، زمان پرداخت مطالبات گندمکاران است.
وی توضیح داده که حتی در صورت مناسببودن قیمت خرید تضمینی، تأخیر چندماهه در پرداخت پول میتواند کشاورز را به فروش محصول در بازار آزاد یا نگهداری آن ترغیب کند.
به گفته این نماینده مجلس، برای خرید گندم در بودجه سال گذشته حدود ۵۰۴ همت پیشبینی شد و تا اواسط مهر، تقریباً تمام مطالبات حدود ۴۰۵ تا ۴۰۶ همتی مربوط به خرید محصول پرداخت شده بود.
بااینحال، مسئله اصلی از دید وی، فاصله زمانی تحویل گندم تا دریافت وجه است.
عباسی پیشنهاد کرده دولت برای تأخیر در پرداخت مطالبات، وجه التزام مشخصی تعیین کند تا کشاورزان از زمان وصول پول اطمینان داشته باشند.
قیمت خرید تضمینی گندم چقدر باید باشد؟
اختلاف قیمت پیشنهادی دولت و نمایندگان کشاورزان، از دیگر چالشهای سیاست خرید تضمینی است.
در مذاکرات مربوط به سال زراعی جدید، رقم ۸۵ هزار تومان برای هر کیلوگرم از سوی بخش گندمکاران پیشنهاد شده است.
در مقابل، به گفته نمایندگان این بخش، سازمان برنامه و بودجه رقمی در محدوده ۶۰ هزار تومان را مطرح کرده است.
این ارقام پیشنهادهای مطرحشده هستند و نباید با نرخ نهایی مصوب اشتباه گرفته شوند.
عباسی معتقد است تعیین قیمت باید بر اساس هزینه واقعی تولید، نهادهها، انرژی، دستمزد و زمان پرداخت مطالبات صورت گیرد.
وی همچنین تغییر تدریجی سیاست خرید تضمینی به «قیمت تضمینی» را پیشنهاد کرده است؛ روشی که در آن کشاورز محصول را در بازار عرضه میکند و در صورت پایینبودن قیمت فروش از نرخ تضمینی، دولت مابهالتفاوت را میپردازد.
افزایش ۱۸ برابری قیمت کود چه تأثیری بر کشاورزی دارد؟
افزایش هزینه نهادهها، یکی از مهمترین نگرانیهای تولیدکنندگان برای فصل کشت جدید است.
عباسی اعلام کرده قیمت هر کیسه کود اوره از حدود ۱۸۰ تا ۲۰۰ هزار تومان به نزدیک ۳.۵ میلیون تومان رسیده است.
این افزایش میتواند هزینه تولید گندم و سایر محصولات کشاورزی را بهشدت بالا ببرد.
وی با اشاره به انتقال حمایتهای دولتی به انتهای زنجیره تولید تأکید کرده که باید مشخص شود افزایش هزینه کود و سم، دقیقاً چگونه در قیمت خرید محصولات محاسبه شده است.
برای مثال، اگر هزینه تولید یک هکتار گندم ۲۰ میلیون تومان افزایش یابد و عملکرد زمین چهار تن باشد، هزینه اضافی معادل پنج هزار تومان برای هر کیلوگرم خواهد بود.
شفافسازی سهم نهادهها در قیمت خرید تضمینی میتواند به برنامهریزی بهتر کشاورزان و افزایش انگیزه تولید کمک کند.
آیا امنیت غذایی کشور با افزایش واردات تهدید میشود؟
نایبرئیس کمیسیون کشاورزی مجلس وضعیت کلی ذخایر راهبردی کشور را مناسب توصیف کرده و معتقد است ظرفیت تولید داخلی، امکان مدیریت شرایط محدودیت تجاری را فراهم میکند.
بااینحال، ایران همچنان در تأمین برخی نهادههای دامی مانند ذرت، سویا و کنجاله به واردات وابسته است.
عباسی اعلام کرده کشور سالانه حدود ۲۰ میلیون تن محصولات و نهادههای کشاورزی وارد میکند.
به گفته وی، در قانون جدید پشتیبانی از تولید کشاورزی، کاهش ۵۰ درصدی واردات برخی نهادهها طی پنج سال هدفگذاری شده است.
تحقق چنین هدفی نیازمند افزایش بهرهوری، اصلاح الگوی کشت و استفاده از محصولات جایگزین متناسب با منابع آب و خاک است.
تأمین انرژی گلخانهها چه ارتباطی با امنیت غذایی دارد؟
در بخش دیگری از این گفتوگو، عباسی از توافق برای اختصاص ۱۰۰ میلیون لیتر گازوئیل بهعنوان سوخت جایگزین گلخانهها خبر داده است.
هدف این اقدام، جلوگیری از توقف تولید در صورت محدودیت گاز در فصل سرد است.
به گفته وی، وزارت نفت با این پیشنهاد موافقت کرده و وزارت جهاد کشاورزی مسئول مشخصکردن نیاز استانهاست.
بااینحال، توافق برای اختصاص سوخت به معنای تحویل کامل آن نیست و اجرای طرح باید از طریق آمار توزیع بررسی شود.
حفظ فعالیت گلخانهها در فصل سرد میتواند به استمرار عرضه سبزیجات و صیفیجات و کاهش نوسانات بازار کمک کند.
سوالات متداول درباره واردات گندم
ایران در سال ۱۴۰۵ چقدر گندم تولید کرده است؟
طبق برآورد فائو، تولید گندم ایران در سال ۲۰۲۶ حدود ۱۴ میلیون تن بوده است.
چرا دولت فقط ۸.۵ میلیون تن گندم خریداری کرده است؟
بخشی از اختلاف میتواند مربوط به خودمصرفی، بذر، فروش خصوصی و نگهداری محصول باشد. تأخیر در پرداخت مطالبات نیز از عوامل احتمالی مطرحشده است.
آیا ۴.۵ میلیون تن گندم وارد کشور شده است؟
خیر. رقم ۴.۵ میلیون تن مربوط به ثبت سفارش ادعاشده از سوی نماینده مجلس است و به معنای ورود قطعی این میزان گندم نیست.
قیمت خرید تضمینی جدید گندم چقدر است؟
ارقام ۶۰ و ۸۵ هزار تومان در مذاکرات مطرح شدهاند، اما باید میان پیشنهادها و نرخ مصوب نهایی تفاوت گذاشت.
مهمترین راهکار کاهش وابستگی به واردات چیست؟
اصلاح نظام خرید و پرداخت، افزایش بهرهوری، کاهش هزینه نهادهها و اجرای الگوی کشت از راهکارهای اصلی هستند.
جمعبندی؛ اصلاح خرید داخلی، مسیر تقویت امنیت غذایی
اختلاف میان تولید ۱۴ میلیون تنی و خرید دولتی ۸.۵ میلیون تنی گندم نشان میدهد مدیریت بازار این محصول تنها به افزایش سطح زیر کشت وابسته نیست.
تعیین قیمت متناسب با هزینه تولید، پرداخت بهموقع مطالبات و شفافسازی ذخایر میتواند به افزایش عرضه محصول داخلی در شبکه رسمی کمک کند.
تقویت تولید داخلی در کنار واردات هدفمند و مدیریت ذخایر، راهکاری برای حفظ امنیت غذایی و کاهش هزینههای اقتصادی کشور است؛ مشروط بر آنکه حمایت از کشاورزان به اقدامات اجرایی قابل سنجش تبدیل شود.
منابع گزارش
- سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد؛ وضعیت تولید و واردات گندم ایران، ۱۰ نوامبر ۲۰۲۶
- خبرگزاری تسنیم؛ اختلاف آمار تولید و خرید گندم، ۱۸ شهریور ۱۴۰۵
- خبرگزاری تسنیم؛ اختلاف قیمت پیشنهادی خرید تضمینی گندم، ۳ آبان ۱۴۰۵
- خبرگزاری تسنیم؛ افزایش قیمت کودهای کشاورزی، ۲۳ آبان ۱۴۰۵
- خبرگزاری تسنیم؛ پیگیری پرداخت مطالبات گندمکاران، ۷ مهر ۱۴۰۵




نظر شما در مورد این مطلب چیه؟