اظهارات اخیر برخی مقامات آمریکایی درباره نحوه استفاده ایران از منابع ارزی آزادشده، بار دیگر موضوع مدیریت ذخایر ارزی و تأمین کالاهای اساسی را به کانون توجه بازگردانده است.
در حالی که برخی ادعاها از الزام ایران به خرید محصولات کشاورزی از آمریکا حکایت داشت، رئیس کل بانک مرکزی این موضوع را رد کرده و بر استقلال ایران در انتخاب تأمینکنندگان کالاهای اساسی تأکید کرده است.
کارشناسان اقتصادی معتقدند دسترسی به منابع ارزی بلوکهشده بیش از آنکه به مبدا خرید کالاها مرتبط باشد، به افزایش انعطافپذیری سیاستگذار در تأمین نیازهای وارداتی کشور وابسته است. در شرایطی که سالانه میلیاردها دلار صرف واردات کالاهای اساسی، نهادههای دامی و دارو میشود، دسترسی به منابع ارزی میتواند فشار بر بازار ارز و منابع درآمدی کشور را کاهش دهد.
۵ نکته مهم درباره منابع ارزی آزادشده ایران
دسترسی به منابع ارزی خارجی همواره یکی از متغیرهای اثرگذار بر تجارت خارجی، بازار ارز و تأمین کالاهای اساسی بوده است. اظهارات اخیر رئیس کل بانک مرکزی نشان میدهد سیاست ارزی کشور در استفاده از این منابع بر مبنای تأمین نیازهای اقتصادی و نه محدودیتهای تجاری خاص طراحی شده است.
۱. ایران تعهدی برای خرید از آمریکا ندارد: بر اساس توضیحات رئیس کل بانک مرکزی، در توافقات و اسناد امضا شده هیچ بندی مبنی بر الزام ایران به خرید نهادههای کشاورزی یا کالاهای اساسی از آمریکا وجود ندارد و کشور میتواند تأمینکنندگان خود را آزادانه انتخاب کند.
۲. معیار اصلی قیمت و کیفیت کالاها: بانک مرکزی اعلام کرده در صورت رقابتی بودن قیمت و کیفیت محصولات آمریکایی، خرید از این کشور میتواند در کنار سایر گزینهها مورد بررسی قرار گیرد؛ موضوعی که بر مبنای ملاحظات اقتصادی انجام میشود.
۳. سالانه میلیاردها دلار صرف واردات کالاهای اساسی میشود: اقتصاد ایران برای تأمین بخشی از نیازهای غذایی، نهادههای دامی و دارویی، هر سال به منابع ارزی قابل توجهی نیاز دارد. بنابراین دسترسی به منابع آزادشده میتواند بخشی از این نیاز را پوشش دهد.
۴. منابع بلوکهشده میتواند فشار بر ذخایر ارزی را کاهش دهد: استفاده از منابع آزادشده برای واردات کالاهای ضروری، این امکان را فراهم میکند که درآمدهای نفتی و منابع ارزی جدید در بخشهای دیگر اقتصاد مورد استفاده قرار گیرد یا به ذخایر ارزی کشور افزوده شود.
۵. منابع آزادشده فقط محدود به کالاهای اساسی نیست: بر اساس اظهارات رئیس کل بانک مرکزی، بخشی از منابع بلوکهشده قابلیت استفاده برای واردات سایر کالاهای غیرتحریمی را نیز دارد که میتواند به توسعه تجارت خارجی و تأمین نیازهای بخش تولید کمک کند.
جزئیات موضع بانک مرکزی درباره منابع ارزی
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی، در واکنش به اظهارات برخی مقامات آمریکایی از جمله دونالد ترامپ مبنی بر اینکه ایران باید محصولات کشاورزی را صرفاً از آمریکا خریداری کند، تأکید کرد هیچ تعهدی در این زمینه وجود ندارد.
وی توضیح داد که نحوه استفاده از ۶ میلیارد دلار نخست منابع ارزی آزادشده، مطابق متن توافق امضا شده در سال ۱۴۰۲ میان ایران و آمریکا تعیین شده و این منابع عمدتاً برای تأمین کالاهای اساسی و دارو در نظر گرفته شده است.
همتی همچنین اظهار کرد که اگر محصولات و نهادههای کشاورزی آمریکا از نظر قیمت و کیفیت مزیت رقابتی داشته باشند، خرید از این کشور همانند سایر تأمینکنندگان جهانی امکانپذیر خواهد بود. به گفته وی، در سالهای گذشته نیز بخشی از خریدهای حوزه کشاورزی از طریق شرکتهای بزرگ آمریکایی و اروپایی انجام شده است.
منابع ارزی آزادشده چه اثری بر اقتصاد ایران دارد؟
اقتصاد ایران سالانه به میلیاردها دلار واردات کالاهای اساسی، دارو و نهادههای تولید نیاز دارد. در چنین شرایطی، دسترسی به منابع ارزی بلوکهشده میتواند هزینه تأمین این کالاها را کاهش داده و انعطاف بیشتری در مدیریت بازار ارز ایجاد کند.
از نگاه تحلیلگران، استفاده از این منابع علاوه بر کمک به تأمین کالاهای ضروری، میتواند بخشی از فشار وارد بر درآمدهای نفتی را کاهش دهد. به این ترتیب، منابع ارزی حاصل از صادرات نفت و سایر درآمدهای خارجی فرصت بیشتری برای تقویت ذخایر ارزی یا تأمین سایر نیازهای اقتصادی خواهند داشت.
آیا آزادسازی منابع ارزی معادلات تجاری ایران را تغییر میدهد؟
اظهارات رئیس کل بانک مرکزی نشان میدهد سیاست ارزی ایران بر اصل تنوعبخشی به منابع تأمین کالا و حفظ اختیار در انتخاب شرکای تجاری استوار است. در این چارچوب، مبدا خرید کالاها نه بر اساس ملاحظات سیاسی، بلکه بر پایه قیمت، کیفیت و منافع اقتصادی کشور تعیین خواهد شد.
اگر روند دسترسی به منابع ارزی بلوکهشده ادامه پیدا کند، انتظار میرود توان کشور در تأمین کالاهای اساسی، مدیریت بازار ارز و حمایت از بخش تولید افزایش یابد. با این حال، اثرگذاری کامل این منابع بر اقتصاد ایران به نحوه تخصیص، سرعت دسترسی و تداوم جریان ورود ارز به کشور وابسته خواهد بود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟