در شرایطی که ایران با یکی از طولانیترین دورههای خشکسالی و کاهش منابع آب زیرزمینی مواجه است، تغییر الگوی تولید در بخش کشاورزی به یک ضرورت اقتصادی و زیستمحیطی تبدیل شده است.
در این میان، بهرهگیری از ظرفیت آب سبز یا همان آب حاصل از بارشها، بهعنوان یکی از راهکارهای کمهزینه و پایدار برای توسعه تولیدات کشاورزی مورد توجه قرار گرفته است.
بر اساس برنامه جدید موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، اختصاص ۵۰۰ هزار هکتار از اراضی دیم به تولید علوفه میتواند سالانه بین یک تا ۱.۵ میلیون تن علوفه باکیفیت تولید کند. این میزان تولید علاوه بر کاهش فشار بر منابع آبی، میتواند بخشی از کسری نهادههای دامی کشور را جبران کرده و از خروج ارز برای واردات خوراک دام جلوگیری کند.
علوفه بارانی راهبردی برای کاهش وابستگی ارزی
تولید علوفه با استفاده از آب سبز بخشی از راهبرد کلان کشور برای مدیریت بحران آب، تقویت امنیت غذایی و کاهش وابستگی به واردات محسوب میشود. با توجه به سهم بالای خوراک دام در هزینههای تولید محصولات پروتئینی، توسعه این الگو میتواند آثار قابلتوجهی بر اقتصاد کشاورزی و بازار مواد غذایی داشته باشد.
۱. صرفهجویی ارزی در واردات نهادههای دامی: ایران سالانه بخش مهمی از خوراک دام و نهادههای دامی خود را از بازارهای جهانی تأمین میکند. افزایش تولید داخلی علوفه میتواند وابستگی به واردات را کاهش داده و فشار بر منابع ارزی کشور را کم کند.
۲. کاهش برداشت از سفرههای آب زیرزمینی: استفاده از آب باران به جای منابع زیرزمینی، یکی از مهمترین مزیتهای این طرح است. در بسیاری از دشتهای کشور، افت سطح آبخوانها به یک چالش جدی اقتصادی و زیستمحیطی تبدیل شده است.
۳. افزایش بهرهوری اراضی دیم: بخش قابل توجهی از اراضی دیم کشور ظرفیت تولید اقتصادی بالاتری دارند. هدایت این ظرفیت به سمت تولید علوفه میتواند بازدهی زمینهای کشاورزی را افزایش دهد و درآمد بهرهبرداران را بهبود بخشد.
۴. کاهش هزینه تمامشده تولید دام: علوفه سهم بالایی در هزینههای دامداری دارد. افزایش عرضه داخلی میتواند نوسانات قیمت خوراک دام را کنترل کرده و در بلندمدت به ثبات بازار گوشت و لبنیات کمک کند.
۵. تقویت امنیت غذایی در برابر تغییرات اقلیمی: تجربه سالهای اخیر نشان داده است که تغییرات اقلیمی ریسک تولید محصولات کشاورزی را افزایش داده است. توسعه تولید علوفه با تکیه بر بارشهای طبیعی میتواند تابآوری بخش کشاورزی را در برابر این چالشها تقویت کند.
چالشهای پیش روی اجرای طرح
رئیس موسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور اعلام کرده است که یکی از مهمترین موانع توسعه این طرح، محدودیت ظرفیت تولید بذر ارقام مناسب علوفه برای سطح هدفگذاری شده ۵۰۰ هزار هکتاری است.
به گفته وی، برای تحقق این برنامه لازم است بخش خصوصی با حمایتهای مالی و تسهیلات کمبهره وارد این حوزه شود. همچنین تجربه کشورهایی مانند ترکیه نشان میدهد که اعطای یارانههای حمایتی بین ۷۵ تا ۱۰۰ درصدی به تولیدکنندگان میتواند نقش مؤثری در توسعه کشت علوفه دیم ایفا کند.
از سوی دیگر، آموزش کشاورزان و انتقال دانش فنی به بهرهبرداران از طریق شبکههای ترویجی و رسانهای، یکی از پیشنیازهای اصلی موفقیت این طرح در مقیاس ملی خواهد بود.
آیا آب سبز آینده کشاورزی ایران را متحول میکند؟
با تشدید بحران آب و افزایش هزینههای تولید در بخش کشاورزی، استفاده از منابع طبیعی تجدیدپذیر مانند آب باران به یک ضرورت اقتصادی تبدیل شده است. اگر زیرساختهای تولید بذر، حمایتهای مالی و آموزش بهرهبرداران بهموقع فراهم شود، تولید سالانه تا ۱.۵ میلیون تن علوفه در اراضی دیم میتواند به یکی از مهمترین پروژههای کاهش وابستگی ارزی و تقویت امنیت غذایی کشور تبدیل شود.
در چنین شرایطی، آب سبز ابزاری راهبردی برای مدیریت منابع آب، افزایش بهرهوری زمین و تضمین پایداری تولید در اقتصاد کشاورزی ایران خواهد بود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟