ایران با برخورداری از یکی از بزرگترین ذخایر گاز طبیعی جهان، از ظرفیت قابلتوجهی برای تأمین انرژی داخلی، توسعه صنایع و حضور در بازارهای صادراتی برخوردار است. با این حال، بررسی آمارهای بینالمللی نشان میدهد بخش بزرگی از این ظرفیت در داخل کشور مصرف میشود و سهم محدودی برای توسعه تجارت گاز باقی میماند.
بر اساس دادههای سال ۲۰۲۵، مصرف گاز طبیعی ایران به ۲۷۴.۷ میلیارد مترمکعب رسیده است؛ رقمی که کشور را پس از آمریکا، روسیه و چین در جایگاه چهارمین مصرفکننده بزرگ جهان قرار میدهد.
اهمیت این موضوع زمانی آشکارتر میشود که مصرف بالای گاز را در کنار ناترازی انرژی، محدودیت تأمین سوخت صنایع و فرصتهای صادراتی بررسی کنیم. اقتصاد ایران در حالی با کمبود گاز در برخی دورههای اوج مصرف روبهرو میشود که بخشی از تقاضای انرژی را میتوان با اصلاح تجهیزات، کاهش تلفات و بهبود بهرهوری مدیریت کرد.
بروزرسانی 30 آبان: سهم حقوقبگیران از درآمدهای مالیاتی کشور کمتر از ۱۰ درصد و سهم صاحبان مشاغل حدود ۷ تا ۸ درصد اعلام شده است. با این حال، تفاوت در شیوه شناسایی درآمد و وصول مالیات، بحث عدالت مالیاتی میان کارمندان و کسبه را همچنان مطرح میکند.
سهم کارمندان و کسبه از مالیات کشور چقدر است؟
یکی از موضوعات مورد بحث در نظام مالیاتی ایران، تفاوت شیوه پرداخت مالیات میان حقوقبگیران و صاحبان مشاغل است. کارمندان معمولاً پیش از دریافت حقوق، مالیات متعلق به درآمد خود را پرداخت میکنند؛ در مقابل، مالیات صاحبان مشاغل بر اساس اطلاعات درآمدی، اظهارنامهها و فرآیندهای تشخیص و وصول تعیین میشود.
مهدی موحدی بکنظر، سخنگوی سازمان امور مالیاتی، در گفتوگو با ایسنا اعلام کرده است که سهم حقوقبگیران از درآمدهای مالیاتی کشور کمتر از ۱۰ درصد و سهم صاحبان مشاغل حدود ۷ تا ۸ درصد است.
| گروه مالیاتی | سهم اعلامشده از درآمدهای مالیاتی |
| حقوقبگیران | کمتر از ۱۰ درصد |
| صاحبان مشاغل | ۷ تا ۸ درصد |
این ارقام نشان میدهد سهم وصولی دو گروه از کل درآمدهای مالیاتی کشور فاصله بسیار زیادی ندارد؛ اما سهم از کل مالیات، با نرخ مؤثر مالیات پرداختی نسبت به درآمد واقعی یکسان نیست.
برای قضاوت درباره عدالت مالیاتی، باید درآمد مشمول مالیات، معافیتها، تعداد مؤدیان، میزان تمکین مالیاتی و درآمدهای شناسایینشده نیز بررسی شود.
چرا کارمندان احساس میکنند مالیات بیشتری پرداخت میکنند؟
مهمترین تفاوت میان مالیات حقوقبگیران و صاحبان مشاغل، شیوه وصول مالیات است. در نظام مالیات حقوق، کارفرما موظف است مالیات متعلق را مطابق مقررات محاسبه و از حقوق مشمول مالیات کسر کند. بنابراین، درآمد حقوقبگیران معمولاً شفافتر و مالیات آن بهصورت مستقیم وصول میشود.
در مقابل، درآمد صاحبان مشاغل ممکن است از منابع مختلفی حاصل شود و تعیین درآمد مشمول مالیات آنان نیازمند بررسی اطلاعات فروش، هزینههای قابل قبول و سایر اسناد اقتصادی باشد.
این تفاوت، زمینه شکلگیری احساس نابرابری را فراهم میکند؛ زیرا حقوقبگیران امکان محدودی برای پنهان کردن درآمد ثبتشده خود دارند، در حالی که در برخی فعالیتهای اقتصادی احتمال کتمان درآمد یا ثبت ناقص معاملات وجود دارد.
البته این مسئله به معنای فرار مالیاتی همه صاحبان مشاغل نیست. بسیاری از کسبوکارهای کوچک نیز درآمد محدود و هزینههای قابلتوجهی دارند و ممکن است مشمول معافیتهای قانونی باشند.
معافیت مالیاتی حقوقبگیران در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
بر اساس توضیحات سخنگوی سازمان امور مالیاتی، حقوق ماهانه تا سقف ۴۰ میلیون تومان در سال ۱۴۰۵ از پرداخت مالیات معاف است. همچنین برای حقوقبگیرانی که بین ۴۰ تا ۸۰ میلیون تومان دریافتی ماهانه دارند، تنها مبلغ مازاد بر ۴۰ میلیون تومان مشمول نرخ ۱۰ درصدی میشود.
برای مثال، فردی با حقوق مشمول مالیات ۶۰ میلیون تومان در ماه، بابت ۴۰ میلیون تومان نخست مالیاتی پرداخت نمیکند و ۲۰ میلیون تومان باقیمانده با نرخ ۱۰ درصد محاسبه میشود. در نتیجه، مالیات این فرد در مثال یادشده برابر با دو میلیون تومان خواهد بود.
این محاسبه صرفا برای بازه اعلامشده ۴۰ تا ۸۰ میلیون تومان و بدون لحاظ سایر شرایط و اقلام خاص حقوق است.
این ساختار پلکانی موجب میشود مالیات فقط بر بخش مشمول درآمد اعمال شود و افزایش حقوق، به معنای مشمول شدن کل دریافتی با نرخ بالاتر نباشد.
چرا سهم نزدیک مالیاتی دو گروه لزوماً به معنای عدالت نیست؟
یکی از نکات مهم در بررسی آمار اعلامشده، تفاوت میان «سهم از کل درآمدهای مالیاتی» و «مالیات متناسب با توان پرداخت» است.
فرض کنیم دو گروه اقتصادی سهم تقریباً یکسانی از درآمدهای مالیاتی داشته باشند. این برابری زمانی میتواند نشانه عدالت باشد که درآمد مشمول مالیات، معافیتها و نرخ مؤثر مالیات آنها نیز قابل مقایسه باشد.
در مورد کارمندان و صاحبان مشاغل، چنین مقایسهای به اطلاعات بیشتری نیاز دارد. برای نمونه، باید مشخص شود مجموع درآمد مشمول مالیات هر گروه چقدر است و چه سهمی از درآمد واقعی آنان شناسایی شده است.
بنابراین، نزدیک بودن سهم مالیاتی حقوقبگیران و صاحبان مشاغل، بهتنهایی نه اثباتکننده نابرابری است و نه نشاندهنده تحقق کامل عدالت مالیاتی.
معافیت مالیاتی کسبه چه تفاوتی با کارمندان دارد؟
سخنگوی سازمان امور مالیاتی با اشاره به معافیتهای قانونی صاحبان مشاغل، از جمله معافیت موضوع ماده ۱۰۱ قانون مالیاتهای مستقیم، بر تلاش این سازمان برای ایجاد شرایط عادلانهتر میان گروههای مختلف تأکید کرده است.
تفاوت مهم این است که مالیات حقوقبگیران بر مبنای حقوق مشمول مالیات محاسبه میشود، در حالی که مالیات صاحبان مشاغل اصولاً به درآمد مشمول مالیات پس از اعمال هزینههای قابل قبول و معافیتهای قانونی مربوط است.
از این رو، مقایسه مستقیم حقوق یک کارمند با گردش مالی یک فروشگاه میتواند گمراهکننده باشد؛ زیرا گردش مالی کسبوکار معادل سود یا درآمد مشمول مالیات آن نیست.
برای مقایسه دقیقتر باید درآمد خالص مشمول مالیات صاحبان مشاغل با درآمد مشمول مالیات حقوقبگیران سنجیده شود.
شفافیت تراکنشها چگونه به عدالت مالیاتی کمک میکند؟
یکی از راهکارهای کاهش اختلاف در شناسایی درآمد، توسعه نظام مالیاتی مبتنی بر داده است.
استفاده از اطلاعات صورتحسابهای الکترونیکی، دادههای تجاری و اطلاعات اقتصادی مرتبط میتواند وابستگی نظام مالیاتی به اظهار درآمد توسط مؤدیان را کاهش دهد.
در این ساختار، شناسایی درآمدهای واقعی آسانتر میشود و امکان کتمان بخشی از فعالیت اقتصادی کاهش مییابد.
با این حال، برای جلوگیری از فشار نامتناسب بر کسبوکارهای کوچک، لازم است اطلاعات فروش از سود واقعی تفکیک شود و هزینههای قانونی فعالیت اقتصادی نیز در محاسبه مالیات مورد توجه قرار گیرد.
هدف اصلاح نظام مالیاتی باید افزایش شناسایی درآمدهای پنهان باشد، نه صرفاً افزایش مالیات مؤدیانی که اطلاعات درآمدی آنها از قبل شفاف است.
سه راهکار برای کاهش اختلاف مالیاتی کارمندان و کسبه
نخستین راهکار، گسترش شفافیت اطلاعات اقتصادی و تکمیل سامانههای مالیاتی است. این اقدام میتواند شناسایی درآمدهای ثبتنشده را تقویت کند و رقابت نابرابر میان فعالان اقتصادی شفاف و غیرشفاف را کاهش دهد.
دومین راهکار، ارزیابی معافیتهای مالیاتی بر اساس هدف و اثر اقتصادی آنهاست. معافیتهایی که برای حمایت از درآمدهای پایین و کسبوکارهای کوچک طراحی شدهاند، باید از امتیازاتی که زمینه برخورداری نامتناسب گروههای پردرآمد را فراهم میکنند، تفکیک شوند.
سومین راهکار، انتشار آمار تفصیلی درباره مالیات پرداختی گروههای مختلف است. انتشار اطلاعاتی مانند تعداد مؤدیان، مجموع درآمد مشمول مالیات، نرخ مؤثر مالیات و میزان معافیتها میتواند زمینه قضاوت دقیقتر درباره عدالت مالیاتی را فراهم کند.
جمعبندی؛ مسئله اصلی میزان مالیات نیست، تناسب آن با درآمد است
اظهارات سخنگوی سازمان امور مالیاتی نشان میدهد سهم حقوقبگیران و صاحبان مشاغل از کل درآمدهای مالیاتی کشور فاصله زیادی ندارد. با این حال، این آمار برای نتیجهگیری درباره میزان عدالت مالیاتی کافی نیست.
حقوقبگیران به دلیل کسر مستقیم مالیات از حقوق، از شفافیت درآمدی بالایی برخوردارند؛ در مقابل، شناسایی درآمد مشمول مالیات صاحبان مشاغل به اطلاعات فعالیت اقتصادی و هزینههای قانونی آنها وابسته است.
در چنین شرایطی، گسترش شفافیت اقتصادی، مقابله با کتمان درآمد و حمایت از مؤدیان کمدرآمد میتواند به توزیع عادلانهتر بار مالیاتی کمک کند.
عدالت مالیاتی زمانی محقق میشود که افراد و بنگاهها متناسب با درآمد مشمول مالیات و توان پرداخت خود مالیات بدهند، نه صرفا بر اساس اینکه درآمد آنها آسانتر قابل شناسایی است.
سوالات متداول
۱. سهم کارمندان از درآمدهای مالیاتی کشور چقدر است؟
طبق اعلام سخنگوی سازمان امور مالیاتی، سهم حقوقبگیران کمتر از ۱۰ درصد است.
۲. صاحبان مشاغل چند درصد از مالیات کشور را پرداخت میکنند؟
سهم اعلامشده صاحبان مشاغل حدود ۷ تا ۸ درصد از درآمدهای مالیاتی کشور است.
۳. سقف معافیت مالیات حقوق در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
بر اساس اظهارات سخنگوی سازمان امور مالیاتی، حقوق ماهانه تا ۴۰ میلیون تومان از مالیات معاف است.
۴. مالیات حقوق ۶۰ میلیون تومانی در سال ۱۴۰۵ چقدر است؟
با فرض اینکه کل مبلغ، حقوق مشمول مالیات باشد و نرخ اعلامشده برای بازه ۴۰ تا ۸۰ میلیون تومان اعمال شود، مالیات ماهانه دو میلیون تومان خواهد بود.
۵. آیا صاحبان مشاغل نسبت به کارمندان مالیات کمتری پرداخت میکنند؟
آمار سهم از کل درآمدهای مالیاتی برای پاسخ قطعی کافی نیست. مقایسه دقیق نیازمند بررسی درآمد مشمول مالیات، معافیتها و نرخ مؤثر مالیات هر گروه است.
منابع:




نظر شما در مورد این مطلب چیه؟